Tapu İptali Davasında Dava Değeri ve Harç Nasıl Belirlenir?

Tapu İptali Davasında Dava Değeri ve Harç Nasıl Belirlenir?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, imar ve mülkiyet uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Tapu iptali ve tescil davasında dava değeri, taşınmazın gerçek rayiç bedelidir. 492 sayılı Kanun md. 16, taşınmaza ilişkin davalarda değerin taşınmazın değeri olduğunu ve harcın bu değer üzerinden nispi olarak alınacağını düzenler. Sembolik değer üzerinden açılan davada harç eksik kalır; mahkeme 6100 sayılı Kanun md. 120 uyarınca eksik harcın tamamlanması için kesin süre verir, süre içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır.

---

Tapu İptali Davası Ayni Hak Davasıdır

Tapu iptali ve tescil talebi, taşınmaz mülkiyetini doğrudan etkiler. Bu nedenle dava, konusu para olan alacak davalarından farklı biçimde, taşınmazın kendisine yönelen ayni bir taleptir. Dava değeri de bu niteliğe göre, taşınmazın parasal karşılığı üzerinden belirlenir.

Değerin doğru tespiti yalnızca harcı değil, görevli mahkemeyi ve kanun yolu sınırlarını da etkiler. Bu yüzden değer, davanın açılışında baştan doğru kurulmalıdır.

Dava Değeri: Taşınmazın Rayiç Bedeli

Dava değeri, taşınmazın dava tarihindeki gerçek piyasa değeridir. Emlak vergisi değeri ya da tapudaki eski satış bedeli, çoğu kez güncel rayicin altında kaldığından tek başına esas alınmaz. Uyuşmazlık halinde değer, bilirkişi incelemesiyle güncel piyasaya göre saptanır.

Kat karşılığı inşaattan doğan tapu iptali davalarında da ölçü aynıdır: hak sahibine ayrılan bağımsız bölümün güncel rayici, davanın değerini oluşturur.

Nispi Harç ve Sembolik Harcın Sonucu

492 sayılı Kanun md. 16 uyarınca taşınmaza ilişkin davada harç, taşınmazın değeri üzerinden nispi olarak hesaplanır. Nispi harç, dava değerine oran uygulanarak bulunur; değer yükseldikçe harç da artar. Davayı sembolik bir değerle açıp harçtan kaçınmak mümkün değildir.

Önemli: Düşük değer göstererek harçtan tasarruf etme girişimi, dava reddiyle sonuçlanabilecek bir usul riskidir. Değer gerçeğe uygun gösterilmediğinde mahkeme harç tamamlaması ister; tamamlanmazsa dosya işlemden kalkar ve zamanaşımı ya da hak düşürücü süre riski doğar.

Eksik Harç ve Tamamlama Süresi

Harç eksik yatırıldığında dava kendiliğinden düşmez. 6100 sayılı Kanun md. 120, dava açılırken harç ve gider avansının yatırılmasını arar; eksiklik halinde hâkim, tamamlanması için kesin süre verir. Bu süre içinde harç tamamlanırsa dava kaldığı yerden yürür.

Kesin süreye rağmen harç tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır. Bu sonuç, esasa hiç girilmeden davanın sona ermesi anlamına geldiğinden, hak sahibi zaman ve hak kaybına uğrayabilir. Belirsiz alacak ve kısmi dava tercihinin bu sonuçlarla ilişkisi tapu davasında belirsiz alacak davası açılabilir mi sorusunda ele alınır.

Uygulamada Değerlendirme

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında tapu iptali ve tescil davası, taşınmazın gerçek değeri üzerinden nispi harca tabi tutulur; sembolik değerle açılan davada harç tamamlatılır. Kat karşılığı inşaatta hak sahibinin tapu ve bedel talepleri de bu usule tabidir. Dava, güncel rayice göre açılmalı ve harç baştan tam yatırılmalıdır.

Bütünsel çerçeve için kat karşılığı inşaatta hak sahibinin tapu ve tazminat yolları makalesine bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku, Kat Karşılığı İnşaatta Hak Sahibinin Tapu ve Tazminat Yolları, Tapu Davasında Belirsiz Alacak Davası Açılabilir mi.