Fikri mülkiyet avukatı; marka, patent, faydalı model, endüstriyel tasarım, telif hakları, ticari sırlar ve alan adları gibi gayri maddi varlıkların hukuki korunmasını üstlenen hukukçudur. Fikri mülkiyet alanı; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve haksız rekabete ilişkin TTK hükümleri başta olmak üzere birbiriyle örülü bir mevzuat ekosistemi üzerine kuruludur. Bu nedenle fikri mülkiyet avukatlığı, tek bir kanunla sınırlı bir hukuk dalı değil, birden çok rejimin kesişim noktasında işleyen bir pratiktir.

Fikri mülkiyet hizmeti; idari süreç yönetimi (TÜRKPATENT başvurusu, itiraz, sicil işlemleri), ticari süreç desteği (lisans, devir, koruma sözleşmeleri) ve uyuşmazlık çözümü (hükümsüzlük, tecavüz, tazminat davaları) olmak üzere üç ana eksende yürütülür. Her eksenin kendine özgü teknik bilgi ve içtihat birikimi gerekir. Özellikle dijital ekonomi, e-ticaret, yazılım ve yapay zekâ üretimi gibi yeni alanlar, fikri mülkiyet hukukunu klasik çerçevesinden çıkarmıştır.

Bu sayfa, fikri mülkiyet avukatının görev alanını, başvurulabilecek hukuki yolları ve uygulamada sıkça karşılaşılan durumları özetler. Marka hukukuna ilişkin genel çerçeve için Marka Hukuku Rehberi ve Marka Hukuku Çalışma Alanı sayfaları temel referanstır.

Hizmet Kapsamı

Fikri mülkiyet avukatlığı hizmeti, varlık türüne göre farklılaşır. Aşağıdaki ana iş alanları uygulamada birbirine bağlı çalışır.

Marka hukuku. Tescil, itiraz, hükümsüzlük, tecavüz davaları ve portföy yönetimi. Bkz. Türkiye'de Marka Tescil Süreci ve Marka İtiraz Süreci.
Patent ve faydalı model. Buluşların tescili, ret kararlarına itiraz, tecavüz ve hükümsüzlük davaları; çalışan buluşlarına ilişkin sözleşmeler.
Endüstriyel tasarım. Tasarım tescili, tescilsiz tasarım koruması, tasarım tecavüzü davaları ve kümülatif koruma değerlendirmesi.
Telif hakları ve dijital içerik. FSEK kapsamında eser sahipliğinin tespiti, mali ve manevi hakların korunması, dijital platformlardaki ihlallerin takibi. Bkz. Sosyal Medyada Marka ve Telif İhlali Tespit ve Kanıtlama.
Lisans ve devir sözleşmeleri. Marka, patent, tasarım ve eser haklarının lisanslanması; teknoloji transferi, franchise ve influencer sözleşmeleri. Bkz. Marka Lisans Sözleşmesi ve Influencer Marka Sözleşmesi Kontrol Listesi.

Tipik Davalar ve Uygulamalar

Fikri mülkiyet davalarının önemli bir bölümü, hükümsüzlük ve tecavüz davalarının birlikte yürütülmesi şeklindedir. Davalı taraf, savunma stratejisi olarak çoğunlukla karşı dava yoluyla davacının marka tescilinin hükümsüzlüğünü ileri sürer. Bu strateji, özellikle kötüniyet veya kullanmama iddialarında etkili sonuç doğurur. Konunun içtihatla şekillenen sınırı için Kötüniyetli Marka Tescili karar analizine bakılabilir.

Fikri mülkiyet ile haksız rekabet rejiminin birlikte değerlendirildiği durumlar uygulamada giderek belirleyici hale gelmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, marka hakkından doğan koruma ile haksız rekabet hükümleri arasında kümülatif koruma ilkesini kabul eder. Bu ilkenin somut yansıması için Haksız Rekabet ve Marka Reddinin Birlikte Değerlendirilmesi ve Marka İhlalinde Tazminat ve Kümülatif Koruma karar analizleri referans alınabilir.

Dijital ekonomi alanında ortaya çıkan yeni uyuşmazlık tipleri, fikri mülkiyet hukukunun klasik kuralları üzerinde önemli baskı yaratır. NFT, yapay zekâ üretimi, etki ajansları ve sosyal medya hesap satışları gibi konular; eser sahipliği, marka kullanımı ve sözleşmesel hak tanımları açısından yeni içtihat üretmeyi gerektirir. Bu alandaki kıyaslamalı hukuk örneklerinden biri için Hermès v. MetaBirkins NFT ve Marka Koruma karar analizine bakılabilir.

Hangi Mevzuat Uygulanır

Fikri mülkiyet hukukunun çekirdek kaynağı 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'dur. Kanun; marka (SMK md. 4 vd.), coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı (SMK md. 33 vd.), tasarım (SMK md. 55 vd.), patent ve faydalı model (SMK md. 82 vd.) rejimlerini tek çatı altında düzenler. Hükümsüzlük (SMK md. 25), tecavüz (SMK md. 29), hak sahibinin talepleri (SMK md. 149-151) ve cezai sorumluluk (SMK md. 30) hükümleri tüm sınai mülkiyet hakları için ortak temel kurar.

Eser ve bağlantılı haklar bakımından 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uygulanır. Eser sahipliğinin tespiti (FSEK md. 1/B ve md. 11), mali haklar (FSEK md. 21-25), manevi haklar (FSEK md. 14-17) ve tecavüze karşı koruma (FSEK md. 66 vd.) bu kanunla düzenlenir. Haksız rekabet boyutunda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 54 vd. hükümleri uygulama alanı bulur. Uluslararası uyuşmazlıklarda Madrid Protokolü, Lahey Sistemi, PCT ve Bern Sözleşmesi gibi çok taraflı anlaşmalar belirleyici olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Marka ile patent farkı nedir? Marka, mal ve hizmetleri başkalarınınkinden ayıran işaretleri korur; patent ise teknik bir buluşa sağlanan münhasır hakkı koruyan belgedir. Marka süresi yenilenebilir nitelikte iken patent koruması azami yirmi yıldır. Bkz. Marka ile Patent Farkı.

Alan adı kullanımı hangi hukuki çerçeveye girer? Alan adı uyuşmazlıkları çoğunlukla marka hukuku, haksız rekabet ve gerektiğinde FSEK kuralları çerçevesinde değerlendirilir; ulusal düzeyde TRABİS, uluslararası düzeyde UDRP prosedürü işletilir. Bkz. Alan Adı Marka İhlali Sayılır mı ve Domain Adı ve Marka Uyuşmazlıkları.

Influencer ve marka iş birliğinde hukuki riskler nelerdir? Sözleşmede içerik onayı, fikri hak devri, marka kullanım kapsamı ve sorumluluk klozları açıkça tanımlanmazsa hem reklam mevzuatı hem fikri mülkiyet açısından risk doğar. Bkz. Influencer ve Marka Hukuku ve Influencer Marka Sözleşmesi Kontrol Listesi.

Tescilsiz hakların korunması mümkün müdür? Tescilsiz markalar haksız rekabet kuralları çerçevesinde sınırlı korunur. Tescilsiz tasarımlar SMK kapsamında üç yıllık süreyle, eserler ise FSEK kapsamında eser sahipliği esasına dayalı olarak doğal yoldan korunur. Tescil, koruma kapsamını ve ispat yükünü hak sahibi lehine güçlendirir.

İletişim

Marka, patent, tasarım veya telif konularında tescil işlemleri, lisans sözleşmeleri veya tecavüz davası süreci için iletişim formunu kullanabilirsiniz. Görüşme öncesinde hak konusu varlığa ilişkin belgelerin (tescil sertifikası, sözleşme, ihlale dair delil) hazırlanması süreci kolaylaştırır.

İletişim formu için → /iletisim