Şekil Markasına Kelime Eklemek Tescili Kolaylaştırır Mı?

Şekil Markasına Kelime Eklemek Tescili Kolaylaştırır Mı?

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, itiraz ve hükümsüzlük uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Kolaylaştırır. Ürünün normal kullanımında görülebilen ve kendi başına ayırt edici olan bir kelime unsuru, kendiliğinden ayırt edici bulunmayan bir biçimi bütün olarak ayırt edici hale getirebilir. Ancak bu tercihin bir bedeli vardır.

---

Dayanak: "Münhasıran" Ölçütü

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 5. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi, malın doğasından gelen, teknik sonuç için zorunlu olan veya mala asli değerini veren şekli münhasıran içeren işaretleri tescil dışı bırakır. İşaret şeklin yanında bağımsız ve ayırt edici bir unsur da taşıyorsa bent uygulanmaz.

Aynı mantık, ayırt edicilik yoksunluğuna ilişkin (b) bendi bakımından da işler. Değerlendirme parçalar üzerinden değil, işaretin bıraktığı bütünsel izlenim üzerinden yapılır.

---

Yargıtay'ın Uyguladığı Üç Aşamalı Test

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 26.02.2026 tarihli ve E. 2025/4037, K. 2026/1129 sayılı kararına konu viski kadehi uyuşmazlığında bölge adliye mahkemesi gerekçesi şu ölçütü ortaya koymuştur: Ayırt edici olmayan bir şekil kendi başına ayırt edici bir unsur içeriyorsa, bu, işaretin bütün olarak ayırt edici olmasına yeterlidir.

Ölçüt üç aşamada uygulanır.

• İşaret salt malın şeklinden mi oluşuyor, yoksa bağımsız bir unsur da taşıyor mu?
• Eklenen unsur kendi başına ayırt edici mi? Tanımlayıcı bir sözcük veya sektörde herkesin kullandığı bir sembol bu işlevi görmez.
• Unsur, ürünün normal kullanımında algılanabiliyor mu?

Üçüncü aşamada boyut, kontrast ve konum birlikte değerlendirilir. Kararda kelime unsurunun şeffaf yüzeye beyaz harflerle kazındığı, kontrastın çarpıcı olmasa da görünebilir olduğu ve kazımanın sektörde bardaklara marka eklemek için kullanılan mutat yöntem olduğu saptanmıştır. Unsurun küçük boyutu, bardak gibi mallarda kaynağı gösteren küçük işaretlerin yaygın kullanılması nedeniyle sonucu değiştirmemiştir.

---

Uygulamada İki Teknik Şart

Önemli: Kelime unsurunun tüm görünümlerde yer alması ve başvuru formunda ayrıca bildirilmesi gerekir. Kararda bu iki husus, başvuru sahibinin unsuru koruma kapsamının parçası saydığının göstergesi olarak değerlendirilmiştir. Yalnızca tek bir görünümde beliren kelime, aynı sonucu vermeyebilir.

---

Ödenecek Bedel: Daralan Koruma Kapsamı

Ayırt ediciliğini kelimeye borçlu olan bir üç boyutlu tescil, kelimeyi taşımayan bir taklit biçime karşı ileri sürüldüğünde zorlanır. Karşı taraf, tescilin ayırt ediciliğinin kelimeden kaynaklandığını, kendi ürününde o kelime bulunmadığı için tecavüzün oluşmadığını savunacaktır.

Bu risk teorik değildir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 16.01.2025 tarihli ve E. 2024/1009, K. 2025/193 sayılı kararına konu enerji içeceği uyuşmazlığında tescilli şekil markaları hükümsüzlük iddiasına karşı ayakta kalmış; buna karşılık ambalaj kompozisyonlarının bütünsel algısı farklı bulunduğu için tecavüz talebi reddedilmiştir.

---

Nasıl Kurgulanır

Hedef biçim üzerinde gerçek bir tekelse, iki aşamalı strateji izlenir.

• İlk aşamada kelime unsurunu içeren başvuru yapılır ve tescil alınır. Bu tescil, üründe kullanımın belgelenmesi bakımından da işe yarar.
• İkinci aşamada, biçim pazarda kaynak gösterir hale geldikten ve kullanım delilleri biriktikten sonra kelime unsuru içermeyen ikinci başvuru yapılır. Burada 6769 sayılı Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrasındaki kullanımla ayırt edicilik savunması devreye girer.

Ara dönemde biçimin görünümü tasarım tescili ile korunur.

---

İlgili içerikler için bkz. Marka Hukuku, Marka Hukuku Rehberi, Üç Boyutlu Markada Kelime Unsurunun Ayırt Ediciliği, Ayırt Edicilik Nedir.