Kötüniyetli Marka Tescili ve Hükümsüzlük: Yargıtay 11. HD'nin SMK md. 6/9 Yorumu

SMK md. 6/9 tek cümleden oluşur: "Kötüniyetle yapılan marka başvuruları itiraz üzerine reddedilir." Bu tek cümle ne kötüniyetin tanımını verir ne de ispat ölçütlerini. Bu boşluğu dolduran ise Yargıtay kararlarıdır. 11. Hukuk Dairesi'nin 20.10.2025 tarihli bozma kararı, kötüniyetin iltibastan bağımsız bir hükümsüzlük sebebi olduğunu ve kötüniyet tespitinin objektif olgulara dayanması gerektiğini net biçimde ortaya koydu.

Olay

Davacı, birbirine yakın iki ibareli tescilli markanın sahibidir. Davalı, davacı markalarına benzer bir ibare için tescil başvurusunda bulunmuştur. Davacı, TÜRKPATENT nezdinde YİDK'ya itiraz etmiş, itirazı reddedilince YİDK kararının iptali ve davalı markasının hükümsüzlüğü talebiyle dava açmıştır. Davanın üç ayrı dayanağı vardır: SMK md. 6/1 karıştırılma ihtimali, SMK md. 6/6 fikri mülkiyet hakkı ve SMK md. 6/9 kötüniyet.

Hukuki Sorun

Kötüniyet, iltibasın bir alt unsuru mudur, yoksa SMK md. 6/9 kapsamında bağımsız olarak tespit edilip hükümsüzlüğe esas alınabilecek ayrı bir sebep midir?

Mahkeme Süreci

İlk Derece Mahkemesi davayı reddetti — ne iltibası ne de kötüniyeti yeterli buldu. BAM kararı kısmen bozdu: SMK md. 6/1 iltibasın ve SMK md. 6/6 fikri mülkiyet ihlalinin varlığını kabul etti, ancak SMK md. 6/9 kötüniyeti "ayrı kanıt yok" diyerek reddetti. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu ayrımı hatalı buldu ve BAM kararını bozdu — kötüniyetin iltibasın alt unsuru olmadığını, ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirledi.

Yargıtay'ın Gerekçesi

Daire, BAM'ın "iltibas var ama kötüniyet yok" formülünü iki gerekçeyle bozdu.

Birinci tespit — SMK md. 6/9'un sistemik konumu. SMK md. 6, nispi ret nedenlerini sayar; her fıkra kendi başına ret sebebidir. SMK md. 6/1 iltibas, SMK md. 6/4-5 tanınmışlık, SMK md. 6/6 fikri mülkiyet ihlali, SMK md. 6/9 kötüniyet — bunlar birbirinin alt unsuru değildir. SMK md. 25/1 de bu hallerden "birinin mevcut olması" halinde hükümsüzlüğe hükmedileceğini belirtir. Kötüniyet tek başına hükümsüzlüğe yeter.

İkinci tespit — kötüniyet objektif olgu testidir. Daire, subjektif niyet aramayı reddetti. İncelenmesi gereken olgular: davalının davacının markasını bilip bilmediği, ibareler arasındaki benzerliğin tesadüfi olup olmadığı, davalının sektörel yakınlığı, başvurunun zamanlaması, davalının markayı fiilen kullanıp kullanmadığı. Bu olguların bütünü kötüniyete işaret ediyorsa, BAM'ın "ayrıca kanıtlanmadı" formülü hukuki dayanaktan yoksun kalır.

Daire iltibas analizinde de hata buldu: BAM, ayırt edici ve baskın unsurları yeterince gözetmemiş, bütünsel izlenim testini eksik uygulamıştı. İki eksikliğin birleşimi bozma gerekçesini oluşturdu.¹

Hukuki İlke

Davalının sektörel bilgisi, başvuru zamanlaması ve ibare benzerliği objektif olgu olarak kötüniyete işaret ediyorsa, iltibas bulunup bulunmadığına bakılmaksızın SMK md. 6/9 kapsamında bağımsız bir hükümsüzlük sebebi doğar.

Kararın Uygulama Alanı

Bu bozma kararının uygulanması, itiraz ve dava dilekçe stratejisini iki katmanda değiştirir. İlk katmanda, kötüniyet artık iltibasın alt unsuru veya ilave tamamlayıcı bir argüman değildir — ayrı, bağımsız ve SMK md. 6/9 kapsamında müstakil bir hükümsüzlük sebebidir. Dava dilekçesinde kötüniyet talep, iltibasla aynı bölümde değil, ayrı gerekçe olarak yapılandırılmalı; "SMK md. 6/1 iltibas nedeniyle + SMK md. 6/6 fikri mülkiyet ihlali nedeniyle + SMK md. 6/9 kötüniyet nedeniyle hükümsüzlük" formülüyle üç ayrı hukuki dayanağın bağımsız olduğu ifade edilmeli. Tek bir gerekçeye dayanan dava, o gerekçe reddedilince tümüyle reddedilir.

İkinci katmanda, kötüniyetin kanıtlandırılması objektif olgulara dayanır. Daire, subjektif niyet aramayı açıkça reddetti. İncelenmesi gereken unsurlar somuttur: davalının davacının markasını bilip bilmediği (ticaret sicil kaydı, sektör üyeliği belgesi, sosyal medya arşivi), ibareler arasındaki benzerliğin tesadüfi olup olmadığı, davalının sektörel yakınlığı (mal/hizmet sınıflandırması), başvurunun zamanlaması (davacının lansman tarihleriyle karşılaştırma tablosu), davalının markayı fiilen kullanıp kullanmadığı (ticari faaliyete başlama tarihi). Davacının bilinirliği (medya kupürleri, pazar payı raporu, reklam harcaması) ve davalının marka yaratma sürecine ilişkin delil yokluğu objektif olgu bütünlüğünü oluşturur.

Davalı tarafı iyi niyetin objektif delillerini sunar: tasarım brief'leri, iç yazışmalar, bağımsız marka yaratma süreç belgeleri, sektörel farklılık verisi. Ancak daire bu savunmaların BAM aşamasında "ayrıca kanıt yok" formülüyle reddedilmesini hukuka aykırı bulmuştur. Yargıtay standardı uyarınca, objektif olgu testi uygulanmaksızın verilen ret kararları bozma gerekçesi haline gelir.

Karşı Senaryo

Risk 1 — iltibasa odaklanıp kötüniyeti yan nota bırakmak. Davacı tüm dosyayı SMK md. 6/1 üzerine kurarsa, BAM iltibası reddettiğinde elinde bağımsız bozma gerekçesi kalmaz. Sonuç: dava reddedilir, temyiz şansı daralır.

Risk 2 — kötüniyet savunmasını subjektif niyet inkarına indirgemek. Davalı "kötüniyetli değildim" iddiasıyla yetinirse, objektif olgu bütünlüğü aleyhine döndüğünde savunma yetersiz kalır. Sonuç: hükümsüzlük kararı verilir, davalı markayı kaybeder.

Kararın Sınırları ve İstisnalar

Bu ilkenin uygulanması belirli ön koşullara bağlıdır. Davalı ile davacı arasında sektörel yakınlık yoksa — örneğin davalı tamamen farklı bir ticari alanda faaliyet gösteriyorsa — bilme karinesi kurulamaz ve kötüniyet iddiası dayanaksız kalır. Başvuru zamanlaması masum bir yaratım sürecine işaret ediyorsa, yani iç yazışmalar ve tasarım brief'leri davalının bağımsız marka yaratma çalışmalarını belgeliyorsa, objektif olgu bütünlüğü sarsılır. İbare benzerliği tesadüfi ise — ortak bir kök unsur veya zorunlu tanımlayıcı kelime kullanımından kaynaklanıyorsa — kötüniyet kurmaz.

Ispat yükü davacıdadır; karar bu yükü kaldırmaz. Ancak "subjektif niyet yorumu" delil yerine geçmez. Mahkeme, objektif olgu bütünlüğü var mı yok mu sorusunu yanıtlamak zorundadır. İspat yükü davacıda olmakla birlikte, davacı bu yükü sektörel yakınlık, başvuru zamanlaması, bilinirlik verisi ve davalının yaratma sürecine ilişkin delil yokluğuyla karşılarsa, BAM'ın "kanıt yok" formülüyle reddilişi Yargıtay tarafından bozulur.

Sonuç

Bu bozma kararı, SMK md. 6/9 kötüniyetin bağımsız bir hükümsüzlük sebebi olduğunu ve objektif olgu temelli bir tespit yöntemi gerektirdiğini iki ayrı otorite düzeyinde teyit eder: BAM'ın "iltibas var, kötüniyet ayrıca kanıtlanmadı" formülü artık geçerli bir hukuki dayanak değil, bozma gerekçesidir. Karar, SMK md. 6'nın sistemik yapısını yeniden gözler önüne serer — her fıkra kendi başına nispi ret nedenidir, biri diğerinin alt unsuru değildir.

İltibasa odaklanıp kötüniyeti yan gerekçe olarak bırakan davacı stratejisi artık eksik kalır. SMK md. 6/9'u bağımsız bir hükümsüzlük sebebi olarak belgelemeyen vekil, davayı dilekçe aşamasında dar tutmuş olur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi takip eden kararlarında bu ilkeyi tutarlı biçimde uygulamaktadır; kötüniyet tespiti artık avukatların itiraz ve dava stratejisinin standart bir parçası haline gelmiştir. Ticari anlaşmazlıklarda, davacı markanın benzerliğini ve kötü niyetin objektif olgularını birlikte belgelemeye, davalı ise subjektif niyetin aksine objektif olgularla savunmasını yapılandırmaya başlamıştır.

İlgili içerikler için bkz. Marka Hükümsüzlük Davası Rehberi, Hükümsüzlük Davasında Nedenler, Markalarda Karıştırılma İhtimali, Marka Hukuku Rehberi, Marka Hukuku.

Kaynakça

ÇOLAK, Uğur: Türk Marka Hukuku, On İki Levha Yayıncılık, 4. Bası, 2018.

YASAMAN, Hamdi: Marka Hukuku: 556 Sayılı KHK Şerhi, Vedat Kitapçılık, 2004.