AI Platformlarında Kullanım Hakları: Sözleşme Analizi Rehberi

Yapay zekâ platformlarının kullanım koşulları, çıktının üzerindeki hakları belirleyen sözleşmesel temel kaynaktır. Bu rehber, ChatGPT, Midjourney, Suno ve Runway gibi yaygın platformların kullanım koşullarındaki hak rejimini Türk hukuku perspektifinden inceler ve kullanıcının/işletmenin tipik risklerini operasyonel adımlarla haritalandırır. Yapay zekâ üretimi içerikte telif konusunun genel çerçevesi için yapay zekâ telifi genel çerçeve makalesini inceleyebilirsiniz¹.

1. Sözleşme Türünün Tespiti: Tip Sözleşme Mi, Lisans Mı?

AI platform sözleşmeleri tip-sözleşme (kabul ve yapışma) niteliğindedir. Kullanıcı, hizmet kullanma karşılığında sözleşmeye topluca tâbi olur; pazarlık yetkisi yoktur. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 21-22 genel işlem koşullarını düzenler ve sözleşmenin parçası hâline gelmesi için kabul edilebilir biçimde sunulmuş olmasını şart koşar.

İkinci tespit: bu sözleşme aynı zamanda lisans sözleşmesi niteliği taşır mı? Platform; çıktı üzerinde hak iddia etmiyor olsa bile, kullanıcıya açıkça kullanım yetkisi tanıyorsa lisans rejimi devreye girer. FSEK md. 48 (sınırlı izin esası) ve md. 52 (yazılı şekil şartı) bu sözleşmelerin yorumunda belirleyicidir².

2. Tipik Sözleşme Klozlarının Analizi

AI platformlarının kullanım koşullarında üç temel kategori klozdan oluşur.

a) Çıktı Üzerindeki Hak Sahipliği

Bazı platformlar (örneğin ChatGPT, Midjourney standart plan) çıktıyı kullanıcıya devreder veya kullanıcının dilediği gibi kullanabileceğini belirtir. Bazı platformlar (Midjourney ücretsiz plan örneği) ise kamuya açık veya paylaşılabilir statüde tutar.

Türk hukukunda bu klozun değerlendirilmesi FSEK md. 8 ve md. 48 çerçevesinde yapılır. Platform, çıktının orijinal eser sahibi değildir; ancak yaratıcı katkıyı sağlamış olan kullanıcının haklarını platforma devretmesini öngören klozlar, FSEK md. 52 yazılı şekil şartına tâbidir. Çevrimiçi kabul akışı bu şartı karşılayıp karşılamadığı doktrinde tartışmalıdır³.

b) Eğitim Verisi Olarak Kullanım Yetkisi

Birçok platform, kullanıcı promptlarını ve çıktıların geri besleme verisi olarak modelin eğitiminde kullanma yetkisini saklar. Bu kloz; özellikle kurumsal kullanımda ciddi gizlilik ve fikrî hak riski doğurur. KVKK kapsamında kişisel veri içeren promptlar için açık rıza boyutu da denetlenmelidir.

Eğitim verisi olarak telif eserlerin kullanılmasının teknik ve hukuki çerçevesi için yapay zekâ eğitim verisi makalesini inceleyebilirsiniz.

c) Sorumluluk Sınırlamaları ve Garanti Reddi

Tüm platformlar, çıktının doğruluğu ve telif uyumluluğu hakkında garanti vermez. Bu kloz; Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 5 haksız şartlar kontrolüne tâbidir ve aşırı sorumluluk reddi geçersiz sayılabilir. Aynı zamanda 6502 Sayılı TKHK md. 6 ayıba karşı tekeffül hükümleri tüketici işlemlerinde devreye girer⁴.

3. Platform Karşılaştırması: Pratik Eksen

Aşağıdaki başlıklarda her platform için kontrol edilecek noktalar listelenir.

İlk eksen: çıktının ticari kullanım yetkisi. Platform ücretsiz / ücretli planlar arasında farklılık yapıyor mu? Ücretsiz planda üretilen çıktı ticari kullanılabilir mi? Bazı platformlar (Midjourney ücretsiz) bu yetkiyi vermez; bazı platformlar (Suno belirli planlar) ticari kullanım için ek lisans şart koşar.

İkinci eksen: çıktının münhasırlık durumu. Aynı veya benzer prompt'a verilen çıktı başka kullanıcılara da gösterilebilir mi? Ticari değerin korunması bakımından münhasırlık önemlidir.

Üçüncü eksen: üçüncü kişilerin hakları için sorumluluk. Platform, çıktının telif uyumluluğunu taahhüt ediyor mu yoksa tüm risk kullanıcıda mı kalıyor?

Dördüncü eksen: eğitim verisi olarak kullanım opt-out imkânı. Kurumsal planlar genellikle eğitim verisi olarak kullanmama (data retention off) seçeneği sunar; bireysel planlar bu seçeneği genellikle vermez.

Beşinci eksen: coğrafi sınırlar. Platform, hizmeti hangi yargı çerçevesinde sunuyor? Türkiye'den kullanılması için ek izin gerekiyor mu?

4. Türk Hukuku Karşısında Tipik Risk Senaryoları

İlk senaryo: kullanıcı, AI çıktısını kendi eseri olarak ilan ediyor. Bu durumda; çıktının özgün eser sayılma şartlarını taşıyıp taşımadığı (sahibin hususiyeti) tartışmalıdır. Tartışmanın detayları için yapay zekâ telifi genel çerçeve makalesini inceleyebilirsiniz.

İkinci senaryo: AI çıktısının üçüncü kişilerin telif eserlerine yakın bir biçim taşıması. Bu durum memorization olarak adlandırılır ve ihlal riski doğurur. Platform sözleşmesi bu riski kullanıcıya yükler.

Üçüncü senaryo: AI çıktısının gerçek bir kişinin görüntü veya sesini deepfake / ses klonu biçiminde içermesi. Bu durumda kişilik hakları ve KVKK riskleri devreye girer; analizleri için deepfake hukuki çerçeve makalesini ile yapay zekâ ses klonu makalesini inceleyebilirsiniz.

Dördüncü senaryo: AI çıktısının ticari reklamda kullanılması. Reklam Yönetmeliği md. 7-8 kapsamında dürüst ve doğruluk ilkesi devreye girer; reklam sahibi ve ajansın sorumluluğu için yapay zekâ reklam karar analizini inceleyebilirsiniz.

5. İşletme İçin Pratik Kontrol Listesi

AI platformlarını kullanmaya başlayan bir işletmenin ilk hafta içinde tamamlaması gereken 7 adım vardır.

İlk adım: kullanılacak her platform için kurumsal plan edinme tercihi değerlendirilmelidir. Kurumsal plan, eğitim verisi opt-out, gizlilik ve sözleşmesel güvenceler bakımından bireysel planın önündedir.

İkinci adım: kullanılan platformların ToS'ları hukuk birimi tarafından gözden geçirilmeli ve her platform için çıktı üzerindeki hak rejimi + eğitim verisi politikası bir tabloda envantere alınmalıdır.

Üçüncü adım: prompt-veri sınıflandırma politikası hazırlanmalıdır. Hangi tür veri (örneğin müvekkil bilgisi, ticari sır, kişisel veri) hangi platforma girilebilir, açıkça belirlenmelidir.

Dördüncü adım: çıktı denetim akışı kurulmalıdır. AI çıktısı yayımlanmadan önce intihal kontrolü, telif yakınlık kontrolü ve kişilik hakları kontrolü basamaklarından geçmelidir.

Beşinci adım: iç sözleşmesel düzenlemeler güncellenmelidir. Çalışan-işveren sözleşmelerinde, AI ile üretilen çıktının hak sahipliği işverene devir edildiği açıkça düzenlenmelidir. Aksi takdirde çalışanın şahsi eser sayma riski doğar; konunun detayları için yapay zekâ telifi genel çerçeve makalesini inceleyebilirsiniz.

Altıncı adım: üçüncü taraf garanti hükümleri talep edilmelidir. AI platform sözleşmelerinden bağımsız olarak; ajans, freelancer ve içerik tedarikçisi sözleşmelerinde çıktının telif uyumluluğuna ilişkin garanti hükmü konulmalıdır.

Yedinci adım: risk envanteri yıllık olarak gözden geçirilmelidir. Platformların kullanım koşulları sık sık güncellenir; envanterin tazelenmesi sözleşmesel pozisyonu korur. Bütünsel risk haritası için işletmeler için AI içerik üretimi rehberini inceleyebilirsiniz.

Tipik bir kullanıcı sorusunun cevabı için ChatGPT metnini kullanma yasallığı soru sayfasını inceleyebilirsiniz.

6. Türk Hukuku Karşısında Geçersizlik Sınırı

AI platform sözleşmelerinin tüm hükümleri geçerli değildir. TKHK md. 5 (haksız şartlar), TBK md. 21 (genel işlem koşulları), FSEK md. 52 (yazılı şekil şartı) gibi emredici hükümlere aykırı klozlar geçersiz sayılabilir. Özellikle tam sorumluluk reddi, kullanıcıya tüm telif riskinin yüklenmesi ve eğitim verisi olarak rıza dışı kullanım klozları aşırı bulunarak geçersiz sayılma riski taşır.

Kaynakça

Mevzuat

5846 sayılı FSEK md. 8, 48, 52. 6098 sayılı TBK md. 21, 22. 6502 sayılı TKHK md. 5, 6. 6698 sayılı KVKK md. 5, 6. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği md. 7, 8.

İçtihat

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 22.10.2025, E. 2025/1226 K. 2025/6417 sayılı karar (karıştırılma ihtimalinde baskın unsur testi; AI üretimi içerik analizine kıyasen uygulanır).

Doktrin

Ünal Tekinalp / Hamdi Yasaman, Fikrî Mülkiyet Hukuku. Mustafa Ateş, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku.

Dipnotlar

1. AI platformlarının (ChatGPT/OpenAI, Midjourney, Suno, Runway) kullanım koşulları periyodik olarak güncellenmektedir; rehber genel ilkeleri açıklar, somut sözleşmesel rejim platformun güncel ToS'undan teyit edilmelidir. ↩

2. 5846 Sayılı FSEK md. 48 (sınırlı izin esası) ve md. 52 (yazılı şekil şartı); Mustafa Ateş, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, hak devri sözleşmelerinin dar yorumlanmasına ilişkin doktrinel görüş. ↩

3. Çevrimiçi click-wrap kabul akışlarının FSEK md. 52 yazılı şekil şartını karşılayıp karşılamadığına ilişkin doktrindeki yaklaşımlar; Tekinalp/Yasaman, Fikrî Mülkiyet Hukuku. ↩

4. 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 5 (haksız şartlar) ve md. 6 (ayıba karşı tekeffül). ↩