Deepfake İçerikte Hukuki Çerçeve: Telif, Kişilik Hakları ve KVKK

Yapay zekânın gerçek kişilerin yüzünü ve sesini ikna edici biçimde simüle edebilmesi, hukuki sorunların ağırlık merkezini telif hukukundan kişilik hakları ve veri koruma hukukuna kaydırır. Deepfake olarak adlandırılan bu içerikler; 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu md. 24 ve 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu md. 6'nın kesişiminde değerlendirilmek zorundadır¹. Bu yazı, deepfake içeriklerin Türk hukuku karşısındaki bütüncül konumunu ve mağdurun başvurabileceği yolları sistematik biçimde inceler.

I. Olgunun Tanımı ve Hukuki Sınıflandırma

Deepfake; bir gerçek kişinin yüzünün, sesinin veya hareketlerinin yapay zekâ aracılığıyla başka bir görsel veya işitsel içeriğe gerçeğe yakın biçimde aktarılmasıdır. Bu içerikler üç temel kategoride ortaya çıkar.

İlk kategoride kötü niyetli rıza-dışı içerikler yer alır: cinsel içerikli deepfake, siyasi manipülasyon, dolandırıcılık amacıyla üretilen ses-görüntü kopyaları. İkinci kategoride eğlence amaçlı kullanımlar bulunur: parodi, sanatsal ifade, eski ünlülerin yeniden canlandırılması. Üçüncü kategoride ise ticari kullanımlar yer alır: rıza dışı reklam içerikleri, ünlülerin imajının izinsiz pazarlamada kullanılması. Hukuki çerçeve, her kategori için farklı bir koruma sistemi öngörür.

II. Kişilik Hakları Boyutu: TMK m. 24

TMK md. 24 kişiliğin korunmasına ilişkin temel hükmü düzenler ve hukuka aykırı saldırıya karşı hâkimden korunma talep edilmesine olanak tanır. Doktrinde Oğuzman/Seliçi; kişilik haklarının görüntü, ses ve isim üzerindeki hakları da kapsadığını ve bunların izinsiz kullanılmasının saldırı oluşturduğunu kabul eder². Deepfake içerikler bu kapsamda doğrudan değerlendirilebilecek nitelikte saldırı oluşturur.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu; kişilik haklarının ihlali davalarında aleniyetin ve somut ifade biçiminin belirleyici olduğunu kabul eder. İnternet ortamında yayınlanan deepfake içerikler, aleniyet kriterini fazlasıyla karşılar. Mağdurun başvurabileceği talepler arasında saldırının önlenmesi (TMK md. 25/1), saldırının durdurulması ve manevi tazminat (TBK m. 58) yer alır.

III. Veri Koruma Boyutu: KVKK m. 6/1 Biyometrik Veri

6698 Sayılı KVKK md. 6/1, biyometrik verileri özel nitelikli kişisel veri olarak tanımlar ve işlenmesini açık rızaya veya kanunda öngörülen istisnalara bağlar. Yüz görüntüsü ve ses, biyometrik veri kategorisindedir ve deepfake üretiminde özel nitelikli verinin işlenmesi söz konusudur³.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu; özel nitelikli verilerin işlenmesinde açık rızanın aydınlatılmış olması gereğini ısrarla vurgular. Deepfake içerikte ne belirli bir amaç, ne açık rıza, ne de aydınlatma mevcuttur. Bu durum KVKK md. 18 uyarınca idari para cezası, KVKK md. 17 atfıyla 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu md. 135-138 kapsamında ceza sorumluluğu sonucunu doğurabilir.

IV. Telif Boyutu: Kaynak İçeriklerin Hak Sahipleri

Deepfake üretiminde kullanılan kaynak içerikler — fotoğraf, video, ses kaydı — çoğu zaman üçüncü kişilerin telif hakkına konu eserlerdir. FSEK md. 22 (çoğaltma), md. 23 (yayma) ve md. 25 (umuma iletim) hakları, deepfake üreten kişi tarafından izinsiz kullanılmış olur. Aynı zamanda FSEK md. 80'de düzenlenen icracı sanatçı bağlantılı hakları ve ses üreticisi hakları devreye girer; bu hakların dijital reklam zinciri içindeki konumlanışı, dijital reklamda telif lisans zincirini inceleyen makalede ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.

Yapay zekâ üretimi içeriğin telif çerçevesinin genel haritası için yapay zekâ telifi genel çerçeve makalesini, eğitim verisi olarak telif eserlerin kullanılması konusunun derinlemesine analizi için yapay zekâ eğitim verisi makalesini inceleyebilirsiniz.

V. Sesli Deepfake'in Özel Hâli

Yalnızca sesin kopyalandığı ses klonu uygulamaları, deepfake'in bir alt türü olarak değerlendirilmelidir. Ancak bu içerik tipinin kendine özgü hukuki sorunları vardır; özellikle FSEK md. 80 icracı sanatçı hakları ve bağlantılı haklar boyutu kritiktir. Konunun ayrıntılı analizi için yapay zekâ ses klonu makalesini inceleyebilirsiniz.

VI. Mağdurun Başvurabileceği Yollar

Deepfake mağdurunun başvurabileceği hukuki yollar üç katmanda sistematize edilebilir.

İlk katmanda acil tedbir talebi yer alır: HMK md. 389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir kararıyla içeriğin yayınlanmasının durdurulması talep edilebilir. İkinci katmanda esas dava başlıkları bulunur: TMK md. 24 vd. kişilik haklarının korunması davası, FSEK md. 70-71 uyarınca tazminat davası ve KVKK md. 14 ihlal başvurusu paralel biçimde işletilebilir. Üçüncü katmanda ceza soruşturması yer alır: TCK md. 134-138 kişisel verilerin hukuka aykırı ele geçirilmesi ve TCK md. 125 hakaret hükümleri kapsamında suç duyurusu yapılabilir.

İçerik platformlarına yönelik uyar-kaldır mekanizması da pratik bir araçtır: 5651 Sayılı İnternet Kanunu md. 9 uyarınca içeriğin kaldırılması talep edilebilir; talep karşılanmaması hâlinde sulh ceza hâkimliğinden karar alınabilir.

Sonuç

Deepfake içeriklerin Türk hukuku karşısındaki konumu; tek bir kanun çerçevesinde değil, FSEK + TMK m. 24 + KVKK m. 6 + İnternet Kanunu kesişiminde değerlendirilmek zorundadır. Mevcut çerçeve; mağdurun korunması için yeterli araçlar sunsa da, hızlı tedbir mekanizmalarının operasyonel düzeyde güçlendirilmesi ve platformlara somut yükümlülükler getirilmesi mevzuat tartışmasının önünde durmaktadır. AB AI Act ile getirilen şeffaflık yükümlülükleri Türk hukukuna kıyasen yol gösterici olacaktır.

Kaynakça

Mevzuat

5846 sayılı FSEK md. 22, 23, 25, 70-71, 80. 4721 sayılı TMK md. 24, 25. 6698 sayılı KVKK md. 5, 6, 14, 17, 18. 5237 sayılı TCK md. 125, 134-138. 5651 sayılı İnternet Kanunu md. 9. 6098 sayılı TBK m. 58. 6100 sayılı HMK md. 389 vd.

İçtihat

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 22.10.2025, E. 2025/1226 K. 2025/6417 sayılı karar (karıştırılma ihtimalinde baskın unsur testi; tüketici algısı düzeyinde değerlendirme bakımından kıyasi ölçüt).

Doktrin

Kemal Oğuzman / Özer Seliçi, Kişiler Hukuku, güncel baskı. Regulation (EU) 2024/1689 on Artificial Intelligence (AI Act), şeffaflık yükümlülüklerine ilişkin hükümler.

Dipnotlar

1. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, RG 13.12.1951/7981; 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu, RG 08.12.2001/24607; 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, RG 07.04.2016/29677. ↩

2. Kemal Oğuzman / Özer Seliçi, Kişiler Hukuku; kişilik haklarının görüntü, ses ve isim üzerindeki hakları da kapsamasına ilişkin doktrinel açıklamalar. ↩

3. 6698 Sayılı KVKK md. 6/1; özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesinin açık rıza veya kanuni istisnaya bağlanması; biyometrik veri tanımının yüz ve ses verisini kapsamasına ilişkin Kişisel Verileri Koruma Kurulu yaklaşımı. ↩