Yapay Zekâ Üretimi İçerikte Telif Hakkı: Türk Hukukunda Genel Çerçeve

Yapay zekânın metin, görsel, ses ve video üretiminde olağanüstü bir kapasiteye ulaşması, fikrî haklar hukukunun temel yapı taşlarını sorgulamayı zorunlu kıldı. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK)¹ insan zihninin ürünü olarak tanımladığı eseri korumakta; oysa yapay zekâ çıktıları, algoritmik bir süreçle, çoğu zaman insan müdahalesi minimum düzeyde tutularak üretilmektedir. Bu yazı, yapay zekâ üretimi içerikte telif hakkının Türk hukukundaki konumunu eserlik, hak sahipliği, eğitim verisinin kullanılması ve sorumluluk eksenlerinde sistematik biçimde inceler ve sitedeki diğer içeriklere yönlendiren bir başvuru kaynağı sunar.

I. Eserlik İncelemesi: FSEK m. 1/B ve m. 2-8 Kapsamı

FSEK md. 1/B; eseri "sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri" şeklinde tanımlar. Bu tanımın iki temel unsuru vardır: fikrî bir ürün olma ve sahibinin hususiyetini taşıma. Doktrinde hâkim görüş, "sahip" kavramının zorunlu olarak bir gerçek kişiyi imlediğini, dolayısıyla yapay zekâ tarafından bağımsız üretilen çıktıların FSEK kapsamında eser olarak kabul edilemeyeceğini kabul eder².

Bununla birlikte, yapay zekâ kullanılarak üretilen her içerik aynı kategoride değerlendirilmemelidir. Üç tip ayrım yapılır:

İlk grupta, yapay zekânın salt araç olarak kullanıldığı içerikler yer alır. Kullanıcı, prompt mühendisliğiyle yön veren, çıktıları seçen, yeniden düzenleyen ve nihai eseri kendi yaratıcı kararıyla şekillendiren bir konumda olduğunda; eserin sahibinin hususiyeti, kullanıcının seçim, düzenleme ve sentez kararlarında somutlaşabilir. İkinci grupta, yapay zekânın yarı-bağımsız üretim yaptığı karma içerikler vardır; insan emeğinin payı düşüktür ama tamamen sıfır değildir. Üçüncü grupta ise tamamen otonom üretim yer alır; insan müdahalesi salt başlangıç komutuyla sınırlıdır. Üçüncü grup, mevcut FSEK çerçevesinde eser olarak korunmaz³.

Konunun reklam ve dijital pazarlama boyutuna ilişkin ayrıntılı analiz için yapay zekâ ile üretilen reklamların telif hukuku boyutunu inceleyen makale ile yapay zekâ reklam karar analizini inceleyebilirsiniz.

II. Hak Sahipliği: FSEK m. 8 ve İşletmenin Konumu

FSEK md. 8/1 uyarınca eser sahibi, eseri meydana getiren kişidir. Hak sahipliği, insanın yaratıcı katkısına bağlanır; tüzel kişiler ancak FSEK md. 18 çerçevesinde iş ilişkisi içinde üretilen eserlerde hak sahibi konumuna gelebilir. Yapay zekâ ile çalışan bir ekipte, çıktının prompt mühendisi tarafından mı, edit eden tasarımcı tarafından mı, yoksa eserin üretildiği şirket tarafından mı sahiplenileceği sözleşmesel düzenlemelerle netleştirilmelidir.

Doktrinde Tekinalp/Yasaman; eserin üretiminde belirleyici yaratıcı katkıyı sağlayan kişiyi hak sahibi olarak tanımlar ve yapay zekâyı yalnızca bu katkının teknik aracı olarak konumlar⁴. Bu yaklaşım, AB Adalet Divanı'nın Painer kararıyla⁵ benimsenen "yaratıcı seçim" testinin Türk hukukundaki paralel uygulamasıdır.

İşletmeler bakımından kritik husus, çıktının kim adına üretildiğidir. Sözleşmede yapay zekâ çıktısının fikrî haklarının devredildiği açıkça belirtilmediği takdirde; çıktının prompt mühendisinin şahsi eseri sayılma riski bulunur. Bu nedenle hem iç (çalışan-işveren) hem de dış (ajans-müvekkil) sözleşmelerde, yapay zekâ ile üretilen çıktının hak sahipliğine ilişkin özel hüküm konulması gerekir. İşletmelerin operasyonel rehber niteliğindeki uygulama haritası için işletmeler için AI içerik üretimi rehberini inceleyebilirsiniz.

III. Eğitim Verisi Boyutu: Telif Eserlerin AI Eğitiminde Kullanımı

Yapay zekâ modellerinin eğitilmesi için kullanılan veri setleri çoğu zaman telif korumalı içerikleri kapsar. Bu durum, FSEK md. 25 (umuma iletim hakkı), md. 22 (çoğaltma hakkı) ve md. 23 (yayma hakkı) açısından değerlendirilmesi gereken ciddi sorular doğurur. AB hukukunda Digital Single Market Direktifi md. 3-4 ile getirilen text and data mining istisnası, Türk hukukunda doğrudan karşılığı bulunmayan yeni bir denge arayışını yansıtır⁶.

Türk hukukunda kıyasen değerlendirilebilecek tek istisna FSEK md. 38'deki özel kullanım kavramıdır; ancak ticari amaçlı AI eğitiminin bu istisna kapsamına girmediği doktrinde yaygın biçimde kabul edilir. Eğitim verisi boyutunu derinlemesine ele alan analiz için yapay zekâ eğitim verisi ve FSEK kapsamını inceleyebilirsiniz.

IV. Şahsiyet ve Bağlantılı Haklar Boyutu

Yapay zekânın yalnızca metin ve görsel üretmediği, gerçek kişilerin sesini ve görüntüsünü tıpkıbasım gibi taklit edebildiği bir noktaya gelinmiştir. Bu durum FSEK'in ötesinde TMK md. 24 (kişilik haklarının korunması) ile 6698 Sayılı KVKK md. 6 (biyometrik veri) kesişiminde sorunlar yaratır. Deepfake içeriklerinin Türk hukuku karşısındaki konumu, klasik eserlik tartışmasından bağımsız olarak ayrı bir hukuki çerçeveyi gerektirir.

Konunun bütüncül analizi için deepfake hukuki çerçeve makalesi ile sesli kopyalamayı ayrıca inceleyen yapay zekâ ses klonu makalesi inceleyebilirsiniz.

V. Platform Kullanım Hakları: ToS ve Lisans Boyutu

ChatGPT, Midjourney, Suno, Runway gibi yapay zekâ platformlarının kullanım koşulları, çıktı üzerindeki hakların kullanıcıya devredilip devredilmediğini, varsa hangi şartlarda devredildiğini düzenler. Bu sözleşmelerin Türk hukuku karşısında değerlendirilmesi, 6098 Sayılı Borçlar Kanunu genel hükümleri ile Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 5 (haksız şartlar) çerçevesinde yapılır.

Platform sözleşmelerinin sistematik analizi için AI platform kullanım hakları rehberini inceleyebilirsiniz. Aynı zamanda kullanıcıların gündelik karşılaştığı tipik bir sorunun cevabı ChatGPT metninin kullanımına ilişkin soru-cevap sayfasında yer alır.

VI. Yargı Pratiğinin Mevcut Durumu

Yargıtay'ın yapay zekâ üretimi içeriklere doğrudan ilişkin müstakil bir içtihadı henüz oluşmamıştır. Bununla birlikte, marka karıştırılma ihtimali, haksız rekabet ve dijital içerik üretimi alanlarındaki yerleşik içtihat ilkeleri, yapay zekâ ile üretilen içerikte sorumluluk dağılımı tartışmasına kıyasen ölçüt sunar. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 22.10.2025 tarihli E. 2025/1226 K. 2025/6417 sayılı kararı, karıştırılma ihtimalinde baskın unsur testi ve tüketici algısı düzeyinde değerlendirme bakımından dijital içerik analizine kıyasen uygulanabilir bir çerçeve sunar.

Bu içtihat çizgisinin AI üretimi reklam içeriklerine kıyasi uygulamasına ilişkin doktrinel analiz için yapay zekâ reklam karar analizini inceleyebilirsiniz.

Sonuç

Yapay zekâ üretimi içerikte telif sorunu, mevcut FSEK çerçevesinin yorumlanmasıyla kısmen çözümlenebilse de; eğitim verisi, otonom üretim, deepfake ve ses klonlama gibi yeni olgular özel yasal düzenleme ihtiyacını işaret eder. AB AI Act ile getirilen şeffaflık yükümlülükleri ve text-and-data-mining istisnası, Türk hukukunda da benzer bir yapısal güncellemenin tartışmaya açılması gerektiğini gösterir. Hukuki uygulamacının yaklaşımı; mevcut çerçeveyi yorum yoluyla genişletmek yerine, sözleşmesel araçlarla ve risk yönetimi pratiğiyle boşlukları kapatmaktır.

Kaynakça

Mevzuat

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK md. 1/B, 2-8, 18, 22, 23, 25, 35, 38, 80), 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (m. 26 vd.), 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (m. 24), 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (m. 5, m. 6), 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (m. 5).

İçtihat

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 22.10.2025, E. 2025/1226 K. 2025/6417 sayılı karar (karıştırılma ihtimalinde baskın unsur testi; dijital içerik ve AI üretimi içerik analizine kıyasen uygulanır).

Doktrin ve Uluslararası Belgeler

Ünal Tekinalp / Hamdi Yasaman, Fikrî Mülkiyet Hukuku, güncel baskı, İstanbul. Mustafa Ateş, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, güncel baskı. Şafak Erel, Türk Fikir ve Sanat Hukuku, güncel baskı. Avrupa Birliği Adalet Divanı, Painer, C-145/10, 01.12.2011. Directive (EU) 2019/790 on Copyright in the Digital Single Market, md. 3-4. Regulation (EU) 2024/1689 on Artificial Intelligence (AI Act).

Dipnotlar

1. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, RG 13.12.1951/7981. ↩

2. Ünal Tekinalp / Hamdi Yasaman, Fikrî Mülkiyet Hukuku, eserin sahibinin gerçek kişi olması gereğine ilişkin açıklamalar. ↩

3. Mustafa Ateş, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku; Şafak Erel, Türk Fikir ve Sanat Hukuku. Doktrinde "hususiyet" kavramının yapay zekâ çıktıları bakımından nasıl değerlendirileceğine ilişkin yaklaşımlar. ↩

4. Tekinalp/Yasaman, a.g.e., yaratıcı katkı testine ilişkin açıklamalar. ↩

5. Avrupa Birliği Adalet Divanı, Eva-Maria Painer v. Standard VerlagsGmbH, C-145/10, 01.12.2011, ECLI:EU:C:2011:798. ↩

6. Directive (EU) 2019/790 of the European Parliament and of the Council of 17 April 2019 on Copyright and Related Rights in the Digital Single Market, md. 3-4, OJ L 130, 17.05.2019, s. 92. ↩