Yapay Zekâ Üretici Çıktısını Ticari Olarak Kullanmak: Sözleşme, Lisans ve Risk

Yapay zekâ üretici araçlarla hazırlanan içerikleri ticari olarak kullanmak; reklamcılık, yayıncılık, e-ticaret, oyun ve eğitim sektörlerinde standart pratik hâline geliyor. Ticari kullanım üç noktada hukuki çerçeve gerektirir: çıktının telif statüsünün yönetilmesi, müşteri sözleşmelerinde gerçekçi taahhütler verilmesi ve içeriğin AI üretimi olduğunun ifşası. Bu rehber, ticari kullanımın operasyonel çerçevesini sistematik biçimde inceler¹.

I. Çıktının Telif Statüsü

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı — FSEK kapsamında telif ihlali ve sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Tamamen AI Çıktısı: Telif Yok

Türk hukukunda FSEK md. 1/B uyarınca eser, sahibinin hususiyetini taşıyan mahsuldür. Doktrindeki hâkim görüş, tamamen AI tarafından üretilmiş çıktının bu şartı taşımadığını kabul eder. Çıktı kamuya açık niteliktedir; üçüncü kişiler de aynı çıktıyı serbestçe kullanabilir. Yapay Zekâ Çıktısında Telif Sahipliği bu meseleyi karşılaştırmalı çözümler.

Hibrit Çıktı: Kısmi Koruma

İnsan katkısının yaratıcı düzeyde olduğu hibrit çıktılarda koruma doğabilir. İki yol vardır:

FSEK md. 6 — İşlenme eser. AI çıktısı temel alınıp insan tarafından yaratıcı biçimde uyarlanmışsa, uyarlamanın özgün kısımları için koruma doğar. Asıl çıktıdaki AI üretimi parçalar koruma kapsamında değildir.

FSEK md. 7 — Derleme eser. Birden çok AI çıktısının seçilip düzenlenmesi yaratıcı bir derleme oluşturuyorsa, derleme kompozisyonu üzerinde koruma doğar. Tek tek parçalar üzerinde koruma yoktur.

İnsan Katkısının Belgelenmesi

Hibrit çıktıda koruma iddia edebilmek için insan katkısı belgelenmelidir:

(i) Prompt versiyonları kaydedilir. (ii) Çıktının seçim ve eleme süreci dokümante edilir. (iii) Insan eliyle yapılan düzenlemeler ayrı olarak görülür. (iv) Çalışma akış kaydı (saat, tarih, kişi) tutulur.

Bu belge ileride bir telif tartışmasında "yaratıcı kontrolün insanda olduğu" iddiasının temelini oluşturur.

II. Müşteri Sözleşmesi Klozları

AI çıktısı içeren içerik müşteriye teslim ediliyorsa sözleşmede aşağıdaki klozlar bulunmalıdır.

Kloz 1 — AI Kullanım İfşası

"İşbu sözleşme kapsamında teslim edilen içerik kısmen veya tamamen yapay zekâ üretici araçlar (ChatGPT, Midjourney vb.) kullanılarak hazırlanmıştır. Yüklenici, AI kullanım kapsamını ek protokolde açıklar."

Bu kloz; ileride çıkan tartışmalarda müşterinin "AI kullanıldığını bilmediği" itirazını bertaraf eder.

Kloz 2 — Telif Sahipliği Sınırı

"Teslim edilen içerikteki AI üretimi parçalar üzerinde FSEK kapsamında telif koruması iddia edilmez. Müşteri, içeriği telif sahibi sıfatıyla tescil etmek için bu sözleşmeye dayanamaz."

Bu kloz; müşterinin gerçek dışı taahhüt nedeniyle yüklenicinin sorumlu olmasını önler (TBK md. 112).

Kloz 3 — Üçüncü Kişi Hakkı Garantisi

"Yüklenici; AI üretimi içerikte tanınabilir üçüncü kişi marka unsurları veya telif eserleri taşımadığını teyit eder. Ancak AI eğitim verisinden kaynaklanabilecek dolaylı benzerlikler için sınırsız garanti verilmez."

Sınırsız garanti vermek riskli; sınırlı garanti vermek dürüst yoldur. Tam garantiyi sözleşmesel olarak istenmeden vermek sonradan gerçek dışı taahhüt iddiasına yol açar.

Kloz 4 — Tazminat Sınırı

"AI kullanımından kaynaklanan üçüncü kişi haklarına ilişkin tüm taleplere karşı yüklenicinin sorumluluğu, ilgili işin bedeli ile sınırlıdır. Bu sınır, kasıt veya ağır ihmal hâlinde uygulanmaz."

Türk hukukunda TBK md. 115 sorumluluk sınırlandırma sözleşmelerini düzenler; kasıt ve ağır ihmal hâli dışında sınırlandırma geçerlidir.

III. AI İfşa Zorunluluğu

Reklam ve Tüketiciye Yönelik İçerikte

Ticari Reklam Yönetmeliği md. 13 örtülü reklam yasağı koyar. AI ile üretilmiş bir içerik tüketici tarafından "AI üretimi" olarak anlaşılamıyorsa örtülü reklam ihlali oluşabilir. EU AI Act md. 50 de deepfake ve AI üretimi içeriklerin işaretlenmesini zorunlu kılar.

Pratik uygulamada şu ifşa biçimleri kabul görür:

(i) Açık etiket: "Bu görsel yapay zekâ ile üretilmiştir." (ii) Görselin alt yazısında AI aracının adı: "Görsel: Midjourney v6" (iii) Sosyal medya post'unda hashtag: "#AIart" veya "#yapayzekauretimi"

Sanal Influencer ve AI Karakter Kullanımı

Sanal influencer'lar (Lil Miquela, Imma, Lu do Magalu örnekleri) reklamda kullanılıyorsa hesabın bir AI/dijital karakter olduğu profilde açıkça belirtilmelidir. Tüketicide gerçek kişi izlenimi yaratan kullanım yanıltıcı reklam sayılır.

Editoryal ve Yayıncılık İçeriğinde

Gazete, dergi, blog gibi editoryal mecralarda AI kullanımı için iki katmanlı ifşa uygulanır:

Birinci katman: Editoryal politika kamuya açıklanır — "Yayın evi AI kullanım politikası" sayfası.

İkinci katman: AI kullanılan içerikte makale altında veya yan sütunda AI kullanım notu eklenir.

IV. AI Üretimi Çıktının Marka Olarak Tescili

AI ile üretilmiş bir logo veya isim Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde tescil edilebilir mi? Cevap koşulludur.

Ayırt Edicilik Şartı (SMK md. 5/1-b)

Marka tescili için işaretin ayırt edici olması gerekir; bu şart AI üretimi olup olmamasından bağımsızdır. Eğer AI üretimi işaret tescili istenen mal/hizmet için ayırt ediciyse tescil engelinin bu yönde bir sebebi yoktur.

Tanımlayıcılık ve Yaygın Kullanım Engelleri (SMK md. 5/1-c, d)

AI çoğunlukla eğitim verisindeki tipik ve yaygın unsurları üretir. Bu nedenle AI üretimi işaretler, tanımlayıcı veya yaygın kullanılan sayılarak SMK md. 5/1-c veya 5/1-d engellerine takılabilir. Bu risk AI üretimi işaretlerde tipik olandan yüksektir.

Önceki Hak ve Karıştırılma Riski

AI eğitim verisindeki marka unsurları yeniden üretildiğinde, yeni marka önceki tescilli marka ile karıştırılma ihtimali doğurabilir (SMK md. 5/1-ç ve md. 6/1). Bu yön Türk Patent uzmanlarının res'en inceleme aşamasında dikkate aldığı bir konudur.

Pratik Tedbirler

AI üretimi bir logo veya işaret marka olarak tescil edilecekse:

(i) Önceden marka arama yapılır — Türk Patent, EUIPO, WIPO veritabanlarında benzer marka aranır. (ii) İnsan eliyle modifikasyon — AI çıktısı üzerinde insan yaratıcılığı eklenerek tanımlayıcılık riski azaltılır. (iii) Belgeleme — yaratıcı süreç adımları kayıt altına alınır.

V. Risk Yönetimi: Üç Katman

Birinci Katman — Operasyonel

AI çıktısının üretildiği aşamada operasyonel kontrol noktaları konur:

(i) Marka clearance (içerikte tanınabilir başka marka var mı). (ii) Telif benzerlik testi (tersi imge arama). (iii) Kişilik hakkı kontrolü (yüz/ses simülasyonu var mı, varsa rıza alındı mı). (iv) İfşa noktası — AI üretimi olduğu nerede ve nasıl gösterilecek.

İkinci Katman — Sözleşmesel

Müşteri, tedarikçi ve çalışan sözleşmelerinde AI kullanımına ilişkin klozlar standardize edilir. Boilerplate metinler yetersizdir; her sözleşme türüne özel klozlar gerekir.

Üçüncü Katman — Sigorta

Bazı sigorta şirketleri AI kullanımı kaynaklı üçüncü kişi taleplerine karşı poliçe sunmaya başlamıştır. Yüksek hacimli AI kullanan ajans ve kurumsal kullanıcılar için sigorta katmanı düşünülmelidir; özellikle AI'ın geniş tanımlı içerik ürettiği mecralarda bu katman önemlidir.

Uygulama Sonuçları

Reklam ajansı açısından. AI üretici araçların kullanımı standart pratik hâline gelirken; AI ifşası, marka clearance ve müşteri sözleşmesi klozları üç temel disiplin oluşturmalıdır. Operasyonel iş akışlarına bu üç adım entegre edilir. Belgeleme ileride çıkan uyuşmazlıklarda doğrulayıcı kanıt olur.

Yayınevi/medya kuruluşu açısından. Editoryal AI kullanım politikası yazılı olarak ilan edilir. AI kullanılan içerikler etiketlenir. Telif sahipliği iddiası dikkatli yönetilir; haber bültenlerinde ve makalelerde AI'ın hangi adımda hangi rolde olduğu izlenebilir tutulur.

Tek başına çalışan içerik üretici / freelancer açısından. Müşterilere AI kullanımı önceden açıklanır. "Tam telif" yerine "tam kullanım hakkı" devri gibi gerçekçi sözleşme dili tercih edilir. Üçüncü kişi haklarına ilişkin sınırsız garantiden kaçınılır.

Sonuç

Yapay zekâ üretici çıktısının ticari kullanımında üç eksen birlikte yönetilir: çıktının telif statüsü (genellikle yok veya kısmi), müşteri sözleşmesinde gerçekçi taahhüt verilmesi ve AI ifşasının açıkça yapılması. Bu üç eksen ihmal edilirse hem TBK md. 112 sözleşmeye aykırılık hem de Reklam Kurulu yaptırımı riski doğar. Operasyonel disiplin; ticari AI kullanımının önündeki en büyük hukuki risk yönetim aracıdır.

---

İlgili içerikler için bkz. Yapay Zekâ Üretici Araç Kullanım Kontrol Listesi, AI Platform Kullanım Hakları Rehberi, Yapay Zekâ Çıktısında Telif Sahipliği, Telif Avukatı, Telif Hukuku.

Kaynakça

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 1/B, 6, 7, 8, 48, 52. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 112, 115, 138. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 5/1-b, 5/1-c, 5/1-ç, 5/1-d, 6/1. Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği md. 13. Regülasyon (EU) 2024/1689 (AI Act) md. 50. Yargıtay 11. HD, 22.10.2025, E. 2025/1226 K. 2025/6417. Hermès International v. Mason Rothschild, 654 F. Supp. 3d 268 (S.D.N.Y. 2023). SULUK, Cahit / KARASU, Rauf / NAL, Temel: Fikrî Mülkiyet Hukuku, Seçkin, 2023.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 1/B, 8, 48, 52; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 112, 138; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 5/1-b, 5/1-d; Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği md. 13; Yargıtay 11. HD, 22.10.2025, E. 2025/1226 K. 2025/6417. ↩