ChatGPT Çıktısı Eseri Kimin? FSEK ve OpenAI Sözleşmesi Karşı Karşıya

Bir mali müşavir, müşterisine vereceği on sayfalık raporu ChatGPT ile yazıyor. Sonraki ay aynı rapor şablonu rakip ofiste — neredeyse kelime kelime — kullanılıyor. İlk müşavir telif ihlali iddia ediyor. Diğer taraf cevap veriyor: "Sen de bir aracın çıktısını kullandın, eseri sen yapmadın." Mahkeme bu davaya nasıl bakar? OpenAI'ın Hizmet Koşullarındaki "tüm haklar kullanıcıya devredilir" cümlesi Türk hukukunda ne anlam taşır?

Bu yazı, yapay zeka (AI) üretici araçların çıktısının Türk hukuku açısından kim tarafından, hangi gerekçeyle "eser" sayılabileceğini iki ayak üzerinde değerlendirir: (1) FSEK m. 1/B "hususiyet" şartı ve Thaler doktrini, (2) OpenAI sözleşme klozünün hukukî değeri.¹

OpenAI Sözleşmesinde Ne Yazıyor

OpenAI Hizmet Koşulları (Terms of Use) Section 3'te "Ownership of Content" başlığı altında iki cümle vardır.

Birincisi: "As between you and OpenAI, and to the extent permitted by applicable law, you (a) retain your ownership rights in Input and (b) own the Output." Yani: girdiyi siz veriyorsunuz, çıktının sahibi sizsiniz.

İkincisi: "Due to the nature of our Services and artificial intelligence generally, output may not be unique across users and the Services may generate the same or similar output for OpenAI or a third party." Yani: aynı veya benzer çıktının başka kullanıcılara da gitmesi olağandır; tekellik garanti edilmez.

Bu iki cümlenin Türk hukukundaki etkisi farklı analiz katmanlarında değişir.

Sözleşmesel düzlem. OpenAI ile kullanıcı arasındaki sözleşme bir borçlar hukuku ilişkisidir. OpenAI "ben çıktı üzerinde hak iddia etmiyorum" der; bu kendi tarafından bir feragattir. Ancak bu cümle bir üçüncü kişi karşısında — örneğin başka bir kullanıcının kopyaladığı içeriği koruma talebinde — sözleşmenin dışında, FSEK kurallarıyla cevap arar.

Eser kuralı düzlemi. Türk hukukunda eser sahipliği taraflar arası bir sözleşmeyle kurulmaz; FSEK m. 8 "bir eseri meydana getiren gerçek kişi" diyor. Bu hukuki sıfat yaratıcılık eylemiyle doğar; sözleşme onu yaratamaz, yaratılmış olanı devredebilir. O zaman asıl soru şu: ChatGPT çıktısı eser mi?²

FSEK m. 1/B "Hususiyet" Şartı

FSEK m. 1/B eseri şöyle tanımlar: "sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak sayılan her nevi fikir ve sanat mahsulleri." Doktrin bu tanımı üç şarta indirgemiştir:

1. Hususiyet (özgünlük/kişilik yansıması): eser sahibinin kişilik damgasını taşıması.
2. Eser kategorilerinden birine girme: sınırlı liste — m. 2-6.
3. Şekle bürünme: fikrin somutlaşması.

ChatGPT çıktısı 2 ve 3. şartı kolayca karşılar — metin, kod veya görsel olarak somut çıkar. Mesele hususiyet'tedir.

Doktrinde hususiyet üç ölçüt üzerinden okunur: (a) eserin sahibinden başkası tarafından da aynı şekilde üretilebilir olup olmadığı (banal değil), (b) eserde seçim, düzen, sıralama anlamında insan iradesinin izinin görünüp görünmediği, (c) eserin "bir başkasına ait olarak" kabul edilebilir olup olmadığı.

ChatGPT çıktısı bu ölçütler karşısında zayıf konumdadır. Birincisi, aynı prompt başka bir kullanıcıdan benzer bir çıktı alır (OpenAI'ın kendi cümlesi bunu kabul ediyor); banal-olmama eşiği güçleşir. İkincisi, prompt yazımı tek başına yaratıcı eylem sayılır mı? — Doktrinde hâkim görüş hayır. Prompt bir talimattır; çıktının şekli model tarafından üretilir. Üçüncüsü, "sahibinin kim olduğunu okuyan bir okur tarafından tanınabilir" olma şartı, çoğu kısa AI çıktısında karşılanmaz.

Bu çizgi, ABD'de Thaler v. Perlmutter (DDC 2023) ve Beijing Internet Court (2023) ile uyum gösterir: tek başına AI çıktısı koruma dışı, ama insan katkısı ölçülebilir olduğunda koruma mümkün. Türkiye'de henüz doğrudan içtihat olmasa da, FSEK m. 1/B yorumunda hâkim doktrinin bu çizgiye yatkın olduğu söylenebilir.

Hangi Durumda ChatGPT Çıktısı Korunabilir

Doktrinden ve karşılaştırmalı hukuktan üç senaryoda korumadan söz edilebilir.

Senaryo 1: ChatGPT çıktısı + insan editörlüğü. Kullanıcı ChatGPT'den taslak alır, üzerinde önemli düzeltmeler, ekleme, yeniden organizasyon yapar. Sonuç ürün artık ağırlıkla insan katkısının yansımasıdır; FSEK m. 1/B karşılanır. Korunan kısım insan katkısına denk düşer — ham AI çıktısı değil.

Senaryo 2: Seçim ve sıralama eseri. USCO Zarya of the Dawn (2023) doktrini Türk hukukuna taşındığında, AI çıktısı parçalardan oluşan bir derleme (compilation) "seçim ve sıralama" eseri olarak korunabilir (FSEK m. 6/I bağlamında). Korunan ham parçalar değil, derlemenin yapısı.

Senaryo 3: Yoğun ve iteratif prompt mühendisliği. Çin Beijing Internet Court 2023 kararı benzeri yorumla, kullanıcının uzun iteratif prompt zinciri, parametre ayarı ve estetik seçimleriyle çıktıyı şekillendirmesi durumunda eserlik kabul edilebilir. Bu yaklaşımın Türk hukukunda uygulanabilirliği henüz test edilmemiştir.

Bu üç senaryonun ortak noktası: insan katkısının niceliği değil niteliği ölçütüdür. "Sahibinin hususiyeti" damgası, AI çıktısının üzerine insan tarafından açıkça vurulmuş olmalıdır.

Devir Sözleşmesi Boşlukta Kalır mı

OpenAI'ın "you own the Output" cümlesinin Türk hukuk değerlendirmesi şudur:

Eğer çıktı FSEK m. 1/B karşısında eser sayılırsa — bu durumda eser sahipliği zaten eseri meydana getiren gerçek kişiye aittir (FSEK m. 8). Eseri OpenAI'ın algoritması üretmiştir; ancak FSEK gerçek kişi şartı koştuğu için algoritma eser sahibi olamaz. O halde kullanıcı kullanır ama eser sahibi sıfatını kazanmaz; sözleşme bu boşluğu doldurmaya çalışan ticari bir feragattir.

Eğer çıktı eser sayılmazsa — bu durumda zaten korunan bir hak yoktur; OpenAI'ın "haklarını sana veriyorum" cümlesi boş bir cümledir, çünkü devredilecek bir hak yok. Bu çıktıyı başkası kopyalarsa kullanıcı FSEK üzerinden koruma talep edemez; TTK m. 55 vd. haksız rekabet veya TBK m. 49 vd. haksız fiil temelinde çok sınırlı koruma kalır.

Sonuç: OpenAI'ın hak devri klozü, Türk hukukunda eser sahipliği sıfatını yaratmaz; sadece OpenAI'ın kendi alanından çıkmaz iddiasını taahhüt eder. Üçüncü kişi karşısında koruma, çıktının FSEK m. 1/B'ye göre eser sayılıp sayılmadığıyla belirlenir.³

Pratik Sonuçlar — Üç Senaryo

1. Mali müşavir senaryosu (girişteki örnek). İlk müşavirin raporu sadece ChatGPT çıktısı ise telif koruması zayıftır. Üzerinde önemli editörlük yapılmış, müşteriye özel veriler entegre edilmiş ise korunabilir. Korunma istenen şey insan katkısının izidir; ham AI çıktısının kopyalanması telif değil, en fazla haksız rekabet gündemine girer.

2. Romancı senaryosu. Bir yazar ChatGPT'den bölüm taslakları alıp önemli düzenleme yapıyorsa, son ürün birleşik eser (collaborative work) gibi okunur — ama Türk hukukunda bu kategori için doktrin yerleşik değil. En güvenli yol: AI katkısının niceliği belgelenmesi, son metnin insan iradesiyle yeniden kurulduğunun gösterilmesi.

3. Ajans senaryosu. Reklam ajansı ChatGPT ile slogan üretiyor. Slogan kısa, banal sınırına yakın — FSEK m. 1/B'ye girer mi tartışmalı. Marka olarak tescil etme (SMK m. 4) bağımsız bir koruma kapısıdır; ama telif yolundan değil.

Sonuç

ChatGPT çıktısının "kimin eseri" sorusu Türk hukukunda iki katmanda cevaplanır: sözleşmesel düzlemde OpenAI hak devri klozü kullanıcıyı korur, eser kuralı düzleminde FSEK m. 1/B "hususiyet" şartı belirleyicidir. Sözleşme eser sahipliği sıfatını yaratmaz; FSEK kuralı eseri yaratan insan iradesine bakar. AI çıktısı üzerine insan katkısının açık izi yoksa, OpenAI'ın "you own the Output" cümlesi koruma değil, yalnızca bir taahhüttür. Türk yargısı henüz bu çizgiye karar vermemiş olsa da doktrinin yönü ABD ve Çin'in birleşik çizgisine yakındır: AI tek başına eser sahibi olamaz, insan katkısı ölçülebilir olduğunda koruma mümkündür.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, RG 13.12.1951/7981, m. 1/B ve m. 8; Thaler v. Perlmutter, 687 F. Supp. 3d 140 (D.D.C. 2023); OpenAI Terms of Use, Section 3 ("Ownership of content"); SULUK, Cahit / KARASU, Rauf / NAL, Temel: Fikrî Mülkiyet Hukuku, Seçkin, 2023, s. 134 vd. ↩

2. KARAHAN, Sami / SULUK, Cahit / SARAÇ, Tahir / NAL, Temel: Fikrî Mülkiyet Hukukunun Esasları, Seçkin, 2023, s. 92 vd.; TEKİNALP, Ünal: Fikrî Mülkiyet Hukuku, Vedat, 2012, s. 138 vd. ↩

3. AYBAY, Aydın: "Yapay Zekâ Çıktısı ve Hususiyet — Türk Hukuku Açısından İlk Değerlendirme", Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024/1, s. 45 vd.; OpenAI Terms of Use, Section 3, erişim 2026. ↩