Sosyal Medyada Fotoğraf Kullanımı: Repost, Ekran Görüntüsü ve Telif Sınırı

Giriş

Sosyal medyada fotoğraf kullanımı, dijital telif hukukunun en yoğun temas ettiği alandır. Bir fotoğrafçının kendi hesabında paylaştığı görselin, başka bir kullanıcı tarafından alınıp yeniden yayımlanması — "repost" olarak bilinen pratik — günlük milyonlarca kez gerçekleşir. Bu pratik, FSEK kapsamında nasıl değerlendirilir? Platform kullanım koşullarının verdiği lisans, üçüncü kişilerin paylaşımına izin olarak yorumlanabilir mi? Atıf veya etiketleme, mali hak iznini ortadan kaldırır mı?

Bu makale, sosyal medyada fotoğraf kullanımının FSEK kapsamındaki değerlendirmesini, platform lisansının hukuki sınırlarını ve dijital ihlalde tazminat hesabını analiz eder. Çalışma; 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'nun ilgili hükümlerini, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin son dönem içtihat çizgisini ve sosyal medya platformlarının kullanım koşullarını birlikte değerlendirir.¹

---

Fotoğraf Eseri ve Hususiyet

FSEK m. 4/B-5 uyarınca fotoğraf eserleri, güzel sanat eserleri kategorisinde korunur. Korumanın ön şartı, FSEK m. 1/B-a'da düzenlenen "hususiyet" (originality) eşiğinin aşılmasıdır. Hususiyet, fotoğrafın kompozisyon, ışık, açı, ton ve atmosfer yönüyle sahibinin yaratıcı izini taşımasıdır.

Doktrin, hususiyet eşiğini sosyal medya çağında daha esnek yorumlamaktadır.² Tekinalp'in klasik formülasyonuna göre, profesyonel veya amatör fark etmeksizin, fotoğrafçının kompozisyon ve teknik seçimleri belirleyici olur; sıradan bir telefon çekimi dahi yaratıcı bir kompozisyon barındırıyorsa eser sayılabilir.³

Sosyal medyada paylaşılan fotoğraflar, çoğunlukla bu eşiği aşar. İçerik üreticisinin yarattığı bir flat-lay fotoğraf, kişisel bir portre, bir manzara çekimi — her biri hususiyet taşır ve eser kapsamında değerlendirilir. Eserin koruma için ayrıca tescil edilmesi gerekmez; FSEK m. 11'in alenileşme karinesi, paylaşımın kendisi ile koruma başlangıcını işaret eder.

---

Platform Lisansı ve Üçüncü Kişiler

Instagram, X, TikTok ve Threads gibi platformlar, kullanıcının yüklediği içerik için "geniş, münhasır olmayan, ücretsiz, dünya çapında lisans" alır. Bu lisans, platformun içeriği işletmesine teknik olarak imkân tanır.

Ancak bu lisansın iki kritik sınırı vardır.

Birincisi, lisansın amaca uygunluğu. Platform, lisansı yalnızca platformun işletilmesi için kullanabilir. Üçüncü kişilere ticari amaçlarla satamaz veya devredemez. Platform kullanım koşulları, kullanıcının içeriğini başka kullanıcıların paylaşmasına otomatik olarak izin veriyor değildir.

İkincisi, mali hakların eser sahibinde kalması. Platform lisansı, eser sahibinin mali haklarını ortadan kaldırmaz. Eser sahibi, içeriği başka platformlarda yayımlama, satışa sunma veya münhasır lisans verme hakkına sahiptir. Türk hukukunda FSEK m. 52, mali hakların yazılı sözleşme ile ve tek tek gösterilerek devredilmesini şart koşar. Sosyal medya platformlarının kullanım koşulları bu şartı tam karşılamadığı için, "mali hak devri" niteliği taşımaz.

Çolak'ın çağdaş yorumu, platform lisansının "kişisel kullanım lisansı" niteliğinde olduğunu ve üçüncü kişiler tarafından platform üzerinden paylaşımın da yine bu kişisel kullanım sınırı içinde değerlendirileceğini savunur.⁴ Ancak repost veya ekran görüntüsü ile başka bir hesapta yayımlama, kişisel kullanım sınırını aşar ve umuma iletim hakkı (FSEK m. 25) ile çoğaltma hakkı (FSEK m. 22) ihlalini doğurur.

---

Repost ve Ekran Görüntüsü Pratikleri

Sosyal medyada en sık görülen üç ihlal pratiği:

1. Doğrudan Repost. Bir kullanıcının paylaştığı fotoğrafın, başka bir hesap tarafından kendi içeriğiymiş gibi yayınlanması. Atıf yapılsa dahi mali hak ihlali devam eder. Repost uygulamaları (Repost for Instagram gibi) hak iznini otomatik olarak sağlamaz; sadece teknik kolaylık sunar.

2. Ekran Görüntüsü Paylaşımı. Bir hesabın story veya post'unun ekran görüntüsünün başka bir hesapta yayımlanması. Story'nin geçici niteliği ihlali ortadan kaldırmaz; eser hususiyet taşıdığı sürece koruma devam eder.

3. Yeniden Çerçeveleme (Reframing). Fotoğrafın kırpılarak, üzerine metin eklenerek veya filtre uygulanarak yeniden yayımlanması. Bu işlem, FSEK m. 21 işleme hakkı ihlalini de doğurur; çünkü eserin bütünlüğüne (FSEK m. 16) müdahale niteliğindedir.

---

Alıntı Sınırı (FSEK m. 35) ve Sosyal Medya

FSEK m. 35, sınırlı bir alıntı serbestliği tanır. Ancak bu serbestlik, sosyal medyada yaygın yorumlandığı kadar geniş değildir.

Alıntının dört şartı vardır: açıklama, eleştiri veya tanıtım amacı; adın ve eser adının belirtilmesi; aşırıya gitmeme; bilimsel/akademik eserlerde atıf kuralları. Sosyal medya paylaşımları çoğunlukla bu şartlardan birini veya birden fazlasını karşılamaz. Bir fotoğrafın "etiketleyerek" paylaşılması, alıntı şartlarını karşılamaz; çünkü açıklama veya eleştiri amacı yoktur.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi son dönem kararlarında, FSEK m. 35 alıntı serbestliğinin ticari içeriklerde daha da daraldığını teyit etmektedir.⁵ Reklamlı içerik veya ticari hesaplarda alıntı kapsamı, neredeyse hiç uygulama bulmaz.

---

Mali ve Manevi Hak İhlali Birlikteliği

Sosyal medyada fotoğraf ihlali, çoğu zaman hem mali hem de manevi hakları ihlal eder.

Mali Hak İhlali (FSEK m. 22, 25). Çoğaltma ve umuma iletim hakkı, izinsiz paylaşım ile doğrudan ihlal edilir.

Manevi Hak İhlali (FSEK m. 14, 15, 16). Adın belirtilmediği durumlarda FSEK m. 15; eserin değiştirilerek paylaşıldığı durumlarda FSEK m. 16; eserin kapsama dışı bir mecrada (örneğin onursuz veya yanıltıcı bir bağlamda) yayımlandığı durumlarda FSEK m. 14 (umuma arz yetkisi) ihlal edilir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 23.10.2025 tarihli E. 2025/1710 K. 2025/6470 kararı, mali ve manevi hak ihlalinin birlikte değerlendirilmesi durumunda tazminatın ayrı kalemler hâlinde hesaplanması gerektiğini açıkça vurgular.⁵ Bu içtihat, sosyal medya fotoğraf ihlali davalarında doğrudan uygulanabilir niteliktedir; davacı vekili her iki ihlal kalemini ayrı argüman ve delil yapısıyla sunmalıdır.

---

Tazminat Hesabı ve FSEK m. 68

Sosyal medya fotoğraf ihlalinde maddi tazminat, üç ayrı yöntemle hesaplanabilir.

1. Uğranılan Zarar. Fotoğrafçının ihlal nedeniyle uğradığı somut zarar — örneğin başka bir potansiyel müşteriden gelen lisans talebinin reddi.

2. Elde Edilemeyen Kazanç. İhlal eden tarafından elde edilen reklam geliri, satış geliri veya marka işbirliği bedeli.

3. Makul Lisans Bedelinin Üç Katı (FSEK m. 68). İzinli kullanım olsaydı talep edilebilecek lisans bedelinin üç katına kadar artırılması.

Pratikte sosyal medya fotoğraf davalarında üçüncü yöntem en yaygın uygulamadır. Makul lisans bedeli, fotoğrafçının pazardaki tarife karşılığı, takipçi kitlesi büyüklüğü ve içerik etkileşim oranı üzerinden hesaplanır. Üç kata kadar artırılmış tazminat, ihlal edenin kötü niyetli veya tekrar eden ihlalleri için caydırıcılık sağlar.

Manevi tazminat ise eser sahibinin kişiliğinde meydana gelen zararı karşılar ve maddi tazminattan bağımsız hesaplanır. Adın belirtilmediği veya eserin yanıltıcı bağlamda kullanıldığı dosyalarda manevi tazminat ayrıca hükmedilir.

---

5651 Sayılı Kanun ile Hızlı Müdahale

İçerik kaldırılması için 5651 sayılı Kanun çerçevesinde uyar-kaldır mekanizması işletilebilir. Hak sahibi, ihlal eden kullanıcıya, içerik sağlayıcıya veya yer sağlayıcıya ihtarname gönderir. İçerik kaldırılmazsa, Sulh Ceza Hâkimliği'ne erişim engelleme talebiyle başvurulur.

5651 mekanizması hızlıdır; ancak kalıcı çözüm sunmaz. İçerik başka mecralarda yeniden yayımlanabilir. Asıl hak araması için FSEK kapsamında dava açılması gerekir. Pratikte iki mekanizma paralel olarak işletilir: uyar-kaldır içeriği kaldırırken, dava tazminat ve men hükümlerini sağlar.

---

Karşılaştırmalı Bakış: AB ve ABD

AB hukukunda DSM Direktifi (2019/790) ve Telif Direktifi, dijital ortamda fotoğraf kullanımına ilişkin ayrıntılı düzenleme sunar. Özellikle Madde 17, platformların kullanıcı tarafından yüklenen içeriğin telif uyumluluğundan sorumlu olduğunu düzenler.

ABD hukukunda DMCA (Digital Millennium Copyright Act), takedown sürecini düzenler ve safe harbor (güvenli liman) hükmü ile platformları belirli koşullarda korur. Ancak fotoğraf telif ihlalleri için kullanıcının doğrudan sorumluluğu devam eder.

Türk hukuku, AB ve ABD'nin orta yolunda konumlanır. 5651 sayılı Kanun safe harbor benzeri bir mekanizma sunarken, FSEK kapsamında hak sahibi doğrudan kullanıcıya dava açabilir. Sosyal medyadaki üst düzey platformlar (Meta, Google, ByteDance) Türkiye'de temsilci atamakla yükümlü oldukları için, hak sahibinin doğrudan müdahale imkânı bulunur.

---

Pratik Sonuçlar ve Öneriler

Sosyal medyada fotoğraf kullanımının hukuki yönetimi için pratik öneriler:

Hak Sahibi İçin. Fotoğrafların metaverisi (tarih, GPS, EXIF) belgelenmeli; alenileşme tarihi kanıtlanabilmelidir. Fotoğrafların watermark veya filigran ile işaretlenmesi, ihlal tespitini kolaylaştırır. İhlal tespitinde noter tutanağı veya web archive kaydı alınmalıdır.

Kullanıcı İçin. Başka kullanıcıların paylaşımının repost edilmesi için açık izin alınmalıdır. Platform içi "Share" özelliği lisanslıdır; ancak ekran görüntüsü alarak yeniden yayımlama lisans dışıdır. Atıf yapma, mali hak iznini ortadan kaldırmaz.

Marka ve Influencer İçin. Marka işbirliği kapsamındaki içerikte, kullanılan tüm görsellerin lisans kaynağı belgelenmelidir. Marka ile influencer arasındaki sözleşmede, üçüncü kişi içerik kullanım sorumluluğu açıkça düzenlenmelidir.

---

Sonuç

Sosyal medyada fotoğraf kullanımı, FSEK çerçevesinde sıkı bir izin rejimine tabidir. Platform lisansı, üçüncü kişilerin paylaşımına otomatik izin doğurmaz. Repost, ekran görüntüsü ve yeniden çerçeveleme pratikleri mali ve manevi hakları birlikte ihlal edebilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin son dönem içtihat çizgisi, sosyal medya ihlallerinde tazminatın iki katmanlı (maddi + manevi) hesaplanmasını sabit içtihat olarak teyit etmektedir.

Hak sahibinin pratik stratejisi, hızlı tespit, sistematik belgeleme, 5651 kapsamında uyar-kaldır ve FSEK kapsamında dava — dört katmanlı müdahale yapısıdır. Bu yapı, hem ihlalin durdurulmasını hem de etkili tazminat tahsilini sağlar.

---

İlgili içerikler için bkz. Sosyal Medyada Telif, İnternette Telif İhlali, Influencer Telif Sorumluluğu, Telif Hukuku Rehberi, Telif Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, RG 13.12.1951/7981. ↩

2. Yavuz, Levent: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Yorumu, Seçkin Yayıncılık, 2017, s. 142. ↩

3. Tekinalp, Ünal: Fikrî Mülkiyet Hukuku, Vedat Kitapçılık, 2012, s. 117. ↩

4. Çolak, Uğur: Türk Marka ve Telif Hukuku, On İki Levha Yayıncılık, 2020, s. 567. ↩

5. Yargıtay 11. HD, 23.10.2025, E. 2025/1710, K. 2025/6470. ↩ ↩²