Sosyal Medyada Telif Hakkı

Sosyal medya, telif hukukunun günlük hayata en yoğun temas ettiği alandır. Bir fotoğrafın "story"de paylaşılması, bir Reels'in tekrar yayınlanması, bir TikTok videosunun ekran görüntüsünün başka bir platforma taşınması — her biri FSEK kapsamında ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken bir kullanım türüdür. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, dijital ortamı doğrudan düzenlemese de mali ve manevi hakların eş zamanlı uygulanması ile sosyal medya paylaşımlarını kapsar.¹

Bu rehber, sosyal medyada en sık karşılaşılan telif uyuşmazlıklarını, hak sahibinin ve içerik üreticisinin bilmesi gereken pratik standartları, hızlı müdahale yollarını ve dava stratejisini açıklar.

Sosyal Medyada Telifin Temel Kavramları

Sosyal medyaya yüklenen her görsel, video, müzik veya metin, FSEK m. 1/B-a kapsamında hususiyet taşıyorsa esercedir. Eser sahibi, paylaşımı yaptığı platforma platformun kullanım koşulları çerçevesinde teknik bir lisans verir; ancak bu lisans, üçüncü kişilere mali hak devri anlamına gelmez.

Pratikte yanlış anlaşılan üç temel kavram bulunur. Birincisi, "Instagram'a yükledim, herkes kullanabilir" varsayımı — platforma yükleme platformun teknik işleyişine yönelik lisans niteliğindedir; üçüncü kişiler için kullanım izni doğurmaz. İkincisi, "kaynak gösterdim, izin almak gerekmez" yanılgısı — FSEK m. 35 çerçevesinde alıntı çok dar bir kapsamla sınırlıdır; eser sahibinin mali hakkı ortadan kalkmaz. Üçüncüsü, "yüksek çözünürlükte değildi, ihlal sayılmaz" görüşü — eserin kısmı veya işlenmiş hâli de FSEK m. 21 kapsamında işleme hakkı veya FSEK m. 22 kapsamında çoğaltma hakkı ihlalini doğurabilir.

Instagram'da Sık Karşılaşılan İhlaller

Instagram'da telif ihlali, post, story, Reels, IGTV ve DM aracılığıyla farklı biçimlerde gerçekleşir. En yaygın türler:

Fotoğraf Repost. Bir fotoğrafçının veya marka hesabının paylaşımının başka bir hesap tarafından kendi içeriğiymiş gibi yayınlanması. Atıf yapılsa bile, mali hak ihlali devam eder. Repost uygulamaları (Repost for Instagram gibi) hak iznini otomatik olarak sağlamaz.

Story Ekran Görüntüsü. Bir kullanıcının story'sinin ekran görüntüsü alınıp başka bir hesabın story'sine konulması. Story'nin geçici niteliği, izinsiz kullanımı haklı kılmaz. Eser hususiyeti taşıyorsa (özgün tasarım, fotoğraf, metin) ihlal doğar.

Reels Müzik Kullanımı. Instagram müzik kütüphanesi, platform içi kullanım için MESAM/MSG ve müzik haklarını yöneten kuruluşlarla yapılan toplu sözleşmeler çerçevesinde lisanslanmıştır. Ancak müziğin Reels üzerinden başka platformlara aktarılması, lisansın kapsamı dışına çıkar.

IGTV ve Reels Klipleri. Filmlerden veya dizilerden alınan kısa klipler, "fair use" kapsamında olmaktan uzaktır. Türk hukukunda doğrudan "fair use" karşılığı yoktur; FSEK m. 35 alıntı kapsamında değerlendirme yapılır ve eleştiri/açıklama amacı şarttır.

Profil Fotoğrafı Kullanımı. Bir kişinin profil fotoğrafının izinsiz olarak başka bir hesabın profil fotoğrafı olarak kullanılması, hem FSEK m. 15 (manevi hak — adın belirtilmesi) hem de TMK m. 24 (kişilik hakkı) ihlalini doğurur.

TikTok'ta Telif Sorunları

TikTok, kısa video formatı ve geniş ses kütüphanesi nedeniyle telif uyuşmazlıklarının yoğun olduğu bir platformdur.

TikTok'un müzik kütüphanesi, platform içi kullanım için lisanslanmıştır. Kullanıcı, kütüphaneden seçtiği bir müziği videosunda kullandığında lisanslı sayılır; ancak ticari kullanım (marka işbirliği, reklamlı içerik) söz konusu olduğunda lisansın kapsamı daralır. Marka tarafından sponsorlu içeriklerde, müzik kullanımı için ayrı bir sync (senkronizasyon) lisansı gerekebilir.

Cover videolar TikTok'ta yaygındır; ancak cover yapma yetkisi, FSEK m. 21 kapsamında işleme hakkı izni gerektirir. Mekanik haklar (kayıt yapma ve dağıtım) ve umuma iletim hakkı, lisans sahibi tarafından ayrıca düzenlenir.

Duet ve stitch özellikleri, başka bir kullanıcının videosunun yeni bir içerikle birleştirilmesini sağlar. Duet veya stitch yapan kullanıcı, orijinal videonun tüm telif yükümlülüklerinden kurtulmaz; orijinal videonun hak sahibinin müzik veya görsel izinleri devam eder.

Trend dans ve hareket koreografileri, koreografın hususiyeti taşıdığı durumlarda eser sayılabilir. Bir koreografinin sistematik olarak izinsiz çoğaltılması, FSEK m. 22 kapsamında çoğaltma hakkı ihlali doğurabilir.

X (Twitter) ve Threads'de Telif

X (eski Twitter), kısa metin ve görsel paylaşımı üzerine kuruludur. Tek bir tweet'in metni, eser sayılabilmek için hususiyet eşiğini aşmalıdır; aforizma veya şiir niteliğindeki metinler bu eşiği daha kolay aşar. Şiir, aforizma veya özgün bir metnin başkasının tweet'i olarak paylaşılması, FSEK kapsamında ihlal doğurur.

Tweet'lerin Instagram veya LinkedIn'de ekran görüntüsü olarak paylaşılması, FSEK m. 25 kapsamında umuma iletim ihlali sayılabilir; özellikle yazarın açıkça itiraz ettiği durumlarda. Bazı yazarlar tweet'lerinin alıntısına izin verirken, başkalarının açık ticari hesaplarda kullanılmasına itiraz eder.

Threads platformu da benzer kuralları takip eder; Meta'nın platformlar arası içerik politikası, hak sahibinin tüm Meta platformlarında müdahale hakkını saklı tutar.

Sosyal Medya Lisansı ve Platform Sözleşmesi

Kullanıcı bir sosyal medya platformuna kaydolurken, platform kullanım koşullarını kabul eder. Bu koşullarda yer alan "geniş, ücretsiz, münhasır olmayan, dünya çapında lisans" ifadeleri, platformun içeriği işletmesine teknik olarak izin verir. Ancak bu lisans iki sınır taşır:

Birincisi, lisansın amaca uygunluğu: Platform içeriği yalnızca platformun işletilmesi için kullanabilir; üçüncü kişilere ticari amaçlarla satamaz.

İkincisi, mali hakların eser sahibinde kalması: Platform lisansı, eser sahibinin mali haklarını ortadan kaldırmaz. Eser sahibi, içeriği başka platformlarda da yayımlama, satışa sunma veya münhasır lisans verme hakkına sahiptir.

Türk hukukunda FSEK m. 52, mali hakların yazılı ve hakların tek tek gösterildiği bir sözleşme ile devredilmesini şart koşar. Sosyal medya platformlarının standart kullanım koşulları, bu şartı tam karşılamaz; dolayısıyla platform lisansı, "mali hak devri" değil "kullanım izni" olarak yorumlanır.

İhlal Tespiti ve Belgeleme

Sosyal medyada ihlal tespiti hızlı olmalıdır; içerik kısa sürede silinebilir.

Önerilen belgeleme adımları:

1. Ekran Görüntüsü ve Video Kaydı. İhlal içeriğinin tarih ve saat ile birlikte kaydedilmesi. Tek başına yeterli değildir.

2. Sayfa Arşivi. archive.org veya benzeri araçlarla içerik sayfasının arşivlenmesi; bağımsız tarih kaydı oluşturur.

3. Noter Tespiti. Yüksek değerli dosyalarda en güvenilir yöntem. Noter huzurunda içerik görüntülenir; tutanak tutulur.

4. Hash Kayıtları. Görsel veya video dosyalarının hash değerlerinin kayıt altına alınması, içeriğin sonradan değiştirilmediğini kanıtlar.

5. Platform Bildirimleri. Instagram, TikTok ve X'in dahili ihlal bildirim mekanizmaları, hak sahibinin kanıtlarını platforma sunmasına imkân tanır. Platform kayıtları daha sonra mahkeme delili olarak kullanılabilir.

Platform İçi Bildirim Mekanizmaları

Meta (Instagram, Facebook), TikTok ve X, telif ihlali bildirimleri için ayrı sistemler sunar.

Instagram'da "Bir telif hakkı ihlalini bildir" formu üzerinden başvurulur. Form, hak sahibinin kimliğini, ihlal içeriğinin URL'sini ve ihlal edilen eserin tanımını ister. Bildirim sonrası içerik genellikle 24-72 saat içinde değerlendirilir.

TikTok'un benzer bildirim sistemi vardır; ek olarak müzik haklarının korunması için otomatik tespit sistemleri çalışır.

X'in telif bildirim sistemi DMCA temellidir; ancak Türkiye'de yapılan ihlaller için 5651 sayılı Kanun kapsamında uyar-kaldır mekanizması paralel olarak işletilebilir.

Platform bildirimi hızlı çözüm sunsa da, FSEK kapsamında tazminat hakkını ortadan kaldırmaz. Hak sahibi, platform bildirimi sonrası dahi tazminat davası açabilir.

5651 Sayılı Kanun Kapsamında Uyar-Kaldır

Sosyal medya platformlarının Türkiye'de temsilci ataması zorunluluğu, 2020 yılı 5651 sayılı Kanun değişikliği ile getirilmiştir. Bu zorunluluk, hak sahibinin Türk yargı yetkisi altında doğrudan platforma müracaat edebilmesini sağlar.

Uyar-kaldır süreci:

İlk olarak, hak sahibi ihlal içeriğine yönelik ihtarname hazırlar. İhtarname, ihlal eden kullanıcıya, içerik sağlayıcıya veya yer sağlayıcıya yönelik olabilir. İhtarnamede hak sahibinin kimliği, ihlal edilen eserin tanımı, içerik URL'si, ihlalin kapsamı ve talep belirtilir.

İkinci olarak, bildirimin tebliğinden itibaren makul süre içinde içerik kaldırılmazsa, hak sahibi Sulh Ceza Hâkimliği'ne erişim engelleme talebi ile başvurur.

Üçüncü olarak, Sulh Ceza Hâkimliği'nin kararı ile BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) aracılığıyla içeriğe erişim engellenir.

5651 mekanizması hızlıdır; ancak kalıcı çözüm sunmaz. İçerik başka bir platformda yeniden yayımlanabilir veya VPN ile erişilebilir. Asıl hak araması için FSEK kapsamında dava açılmalıdır.

FSEK Kapsamında Dava ve Tazminat

Sosyal medyada telif ihlali tespit edildiğinde açılabilecek davalar:

Tespit ve Men Davası (FSEK m. 66). İhlalin tespiti ve devam eden ihlalin durdurulması.

Maddi Tazminat (FSEK m. 68 ve 70). İhlal edenin elde ettiği kazanç, eser sahibinin uğradığı zarar veya makul lisans bedelinin üç katına kadar artırılmış tazminat. Sosyal medya influencer'larında reklam geliri, ek ücret veya marka işbirliği bedeli üzerinden hesaplanır.

Manevi Tazminat (FSEK m. 70). Adın belirtilmediği, eserin onursuz biçimde kullanıldığı veya bütünlüğüne saldırı niteliğindeki kullanımlarda. Sosyal medyada özellikle parodi, alay veya yanıltıcı bağlamda kullanım manevi tazminat doğurur.

İhtiyati Tedbir (HMK m. 389). İçeriğin geçici olarak kaldırılması veya erişim engellenmesi.

Cezai Yaptırım (FSEK m. 71). Şikayet üzerine kovuşturulan suç tipleri; özellikle ticari kazanç sağlanan ihlallerde.

Influencer İçin Telif Sorumluluğu

Sosyal medya içerik üreticileri (influencer'lar) hem hak sahibi hem de potansiyel ihlal eden konumundadır.

Hak sahibi olarak influencer, kendi içeriğinin (fotoğraf, video, metin, ses) izinsiz kullanımına müdahale hakkına sahiptir. Markaların influencer içeriğini kendi tanıtım kampanyalarında kullanması, ayrı bir lisans sözleşmesi gerektirir; sosyal medya etiketleme veya repost otomatik izin doğurmaz.

İhlal eden olarak influencer, başkasının fotoğrafını, müziğini veya video parçasını izinsiz kullandığında doğrudan sorumludur. Marka işbirliği kapsamında üretilen içerikte üçüncü kişi telif iznleri eksikse, hem influencer hem de marka müştereken sorumlu sayılabilir.

Influencer-marka sözleşmelerinde telif yükümlülüklerinin açıkça düzenlenmesi — kim, hangi süre, hangi platformlar, hangi kullanım biçimleri — uyuşmazlığı azaltır.

Yapay Zekâ ile Üretilen Sosyal Medya İçeriği

Yapay zekâ ile üretilen içeriklerin sosyal medyada paylaşılması, iki ayrı telif sorununu gündeme getirir.

Birincisi, eğitim verisinin telif statüsü: Yapay zekâ modelinin eğitiminde kullanılan eserlerin izinsiz kullanılması, FSEK m. 22 (çoğaltma) ve m. 21 (işleme) kapsamında ihlal iddiasına konu olabilir.

İkincisi, AI ile üretilen içeriğin eser sayılması: FSEK m. 1/B-a "sahibinin hususiyetini taşıma" şartı arar. Salt AI tarafından üretilen içerik eser sayılmazken, kullanıcının yaratıcı yönlendirmesi ile üretilen içerik hususiyet doğurabilir.

Sosyal medyada AI ile üretilen içeriklerin sahteciliğe yol açabileceği endişesi (deepfake'ler), telif hukukunun yanı sıra kişilik hakkı ihlalleri de doğurabilir.

Karşı Senaryo

Risk 1 — kaynak gösterme yeterli sanıldığında. Influencer veya kullanıcı, fotoğrafçının adını etiketleyerek paylaşımı yapar; ancak mali hak izni yoktur. FSEK m. 35 dar yorumlanır; ticari kullanım veya yoğun paylaşımda atıf izin yerine geçmez. Sonuç: tazminat hükmedilir; kullanıcı kötü niyetli sayılmasa da kusur tespiti yapılır.

Risk 2 — platform lisansının yanlış yorumlanması. Kullanıcı, "Instagram'a yükledim, herkes paylaşabilir" varsayımıyla başkasının fotoğrafını alıp kendi hesabında yayımlar. Platform lisansı sadece platforma yönelik teknik lisanstır; üçüncü kişiler için izin doğurmaz. Sonuç: ihlal tespit edilir; içeriğin kaldırılması ve tazminat hükmedilir.

Sonraki Adımlar

Sosyal medyada telif uyuşmazlığı, hızlı tepki gerektirir. Hak sahibinin ilk yapması gereken, içeriği belgelemek ve platform üzerinden bildirim mekanizmasını çalıştırmaktır. Aynı zamanda 5651 kapsamında ihtarname hazırlanmalı; içerik kaldırılmazsa Sulh Ceza Hâkimliği'ne başvurulmalıdır. FSEK kapsamında tazminat davası bu paralelde açılır; manevi tazminat ile maddi tazminat ayrı kalemler hâlinde talep edilir.

İçerik üreticisi için strateji önleyicidir: kullanılan her görsel, müzik veya videonun lisans kaynağı belgelenmeli, marka işbirliği sözleşmelerinde telif yükümlülüğü açıkça düzenlenmelidir. Telif ihlali iddiası, hesabın askıya alınmasına, reklam gelirinin engellenmesine ve önemli boyutlu tazminata yol açabilir.²

İlgili rehberler için: Telif Hukuku Rehberi · İnternette Telif İhlali · YouTube İçerik Üreticisi ve Telif · Influencer Telif Sorumluluğu · Müzik Cover ve Sampling Hakları

5846 sayılı FSEK, RG 13.12.1951/7981; 5651 sayılı Kanun, RG 23.05.2007/26530. ↩
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 23.10.2025, E. 2025/1710, K. 2025/6470 — eserin izinsiz uyarlanması ve dijital ortama aktarılması, FSEK m. 21 kapsamında işleme hakkını ihlal ettiği gibi, FSEK m. 14, 15 ve 16 kapsamında manevi hakları da ihlal eder; maddi ve manevi tazminat ayrı kalemler hâlinde hesaplanır. ↩