İnternette Telif İhlali

İnternet, telif hukukunun en yoğun ihlâl alanıdır. Sosyal medya paylaşımları, görsel kullanımı, yazılım kopyalama, video akıcı (streaming) hizmetleri ve yapay zekâ ile içerik üretimi — her biri yeni tartışma katmanları yaratır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ile 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, bu alanın temel düzenlemeleridir.¹

Bu rehber, dijital ortamdaki telif ihlâllerinin tespiti, hızlı müdahale yöntemleri ve dava süreci hakkında uygulama odaklı bir çerçeve sunar.

Dijital Ortamda Sık Görülen İhlâller

İnternette en sık karşılaşılan ihlâl türleri:

1. Görsel Kullanımı. Bir blog veya sosyal medya gönderisinde, izinsiz olarak başka bir fotoğrafçı, illüstratör veya tasarımcının eserinin kullanılması. Kaynak gösterilmesi tek başına izin yerine geçmez; mali hak izni şarttır.

2. Yazılım Kopyalama. Açık kaynak olmayan yazılımın izinsiz indirilmesi, kurulması, ters mühendislik ile çoğaltılması.

3. Video İçerik Yayını. YouTube, TikTok, Instagram gibi platformlarda izinsiz film/dizi parçası, müzik kullanımı.

4. Müzik Sampling ve Cover. Şarkıların izinsiz sample alınması veya cover yapılması.

5. Akademik / Edebi İçerik. Makale, kitap, sözlük maddesi gibi metinlerin izinsiz çoğaltılması ve yayımlanması.

6. NFT ve Dijital Sanat. Başka bir sanatçının eserinin izinsiz NFT olarak basılması ve satılması.

7. Yapay Zekâ Eğitimi. Telif korumalı eserlerin yapay zekâ modeli eğitiminde izinsiz kullanılması (gelişmekte olan tartışma alanı).

İhlâlin Tespiti ve Belgelenmesi

İnternet üzerinde ihlâl tespiti, geleneksel davalardan farklı olarak hız gerektirir. İçerik anında silinebileceği için, kanıtın kaybı en büyük risktir.

Önerilen tespit ve belgeleme yöntemleri:

1. Ekran Görüntüsü. İhlâl içeriğinin alındığı tarih ve saat ile birlikte ekran görüntüsü. Tek başına yeterli değildir.

2. Sayfa İçeriğinin PDF Olarak Saklanması. URL, başlık ve içerik dahil tam sayfa PDF kaydı.

3. Web Archive ve Wayback Machine. archive.org gibi araçlar üzerinden içeriğin arşivlenmesi; bağımsız bir tarih kaydı oluşturur.

4. Noter Tespiti. En güvenilir yöntem. İhlâl içeriği noter huzurunda görüntülenir; tutanak ile belgelenir.

5. Hash Değerleri. Dosya hash kayıtları, içeriğin sonradan değiştirilmediğini kanıtlar.

Pratikte, yüksek değerli dosyalarda noter tespiti tercih edilir; düşük değerli dosyalarda PDF + Wayback kayıtları yeterli kabul edilir.

5651 Sayılı Kanun Kapsamında Uyar-Kaldır

5651 sayılı Kanun ile getirilen "uyar-kaldır" mekanizması, internet ortamındaki ihlâllere hızlı müdahale aracıdır. Süreç:

1. İhtarname (Uyarı). Hak sahibi, içerik sağlayıcı veya yer sağlayıcıya yazılı bildirim yapar. Bu bildirimde:

Hak sahibinin kimliği
İhlâl edilen eserin tanımı
İhlâl içeriğinin URL'i
İhlâlin kapsamı ve talep
Kanıt belgeleri

bulunmalıdır.

2. Kaldırma Süreci. Bildirimin tebliğinden itibaren içerik sağlayıcı, içeriği kaldırmak veya hak sahibi ile uyuşmazlığı çözmek zorundadır. Kaldırma olmaması hâlinde, yer sağlayıcı ve erişim sağlayıcı sorumluluk üstlenebilir.

3. Sulh Ceza Hâkimliği Kararı. Kaldırma yapılmazsa, hak sahibi Sulh Ceza Hâkimliği'ne başvurarak içeriğin erişiminin engellenmesi kararı talep edebilir.

4. Erişim Engelleme. Karar verilmesi hâlinde, BTK aracılığıyla içeriğe erişim engellenir.

Uyar-kaldır mekanizması hızlıdır ancak kalıcı çözüm değildir; içerik başka bir mecrada yeniden yayımlanabilir. Asıl hak araması için FSEK kapsamında dava açılmalıdır.

Platform Sorumluluğu

İnternet platformlarının (sosyal medya, e-ticaret, video paylaşım siteleri) telif ihlâllerinden sorumluluğu, 5651 sayılı Kanun ve FSEK çerçevesinde değerlendirilir:

Yer Sağlayıcı Sorumluluğu. İçeriği barındıran platform, bildirim üzerine içeriği kaldırmadığı sürece bağımsız sorumlu sayılmaz. Bildirim sonrası içerik kaldırılmazsa, sorumluluk doğar.

İçerik Sağlayıcı Sorumluluğu. İçeriği yükleyen kullanıcı, doğrudan ihlâl sorumlusudur.

Erişim Sağlayıcı Sorumluluğu. İnternet bağlantısı sağlayıcı, içerik denetlemekle yükümlü değildir; ancak yargı kararı ile erişim engellemekle yükümlüdür.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin son içtihatlarında, platformların aktif rol oynadığı durumlarda — özellikle reklam gelirinden pay aldıkları içerikler için — sorumluluğun ağırlaştırılması yönünde işaretler bulunmaktadır.

Dava Yolu — FSEK Kapsamında

İnternet üzerinden ihlâl tespit edildiğinde, hak sahibinin açabileceği davalar:

1. Tespit ve Men Davası (FSEK m. 66). İhlâlin tespiti ve devam etmekte olan ihlâlin durdurulması.

2. Maddi Tazminat (FSEK m. 68 ve 70). İhlâl edenin elde ettiği kazanç, uğranılan zarar veya makul lisans bedelinin üç katına kadar artırılmış tazminat.

3. Manevi Tazminat (FSEK m. 70). Özellikle adın belirtilmediği veya eserin onursuz kullanıldığı dosyalarda.

4. İhtiyati Tedbir (HMK m. 389). İçeriğin geçici olarak kaldırılması ve erişiminin engellenmesi.

5. Cezai Yaptırım (FSEK m. 71). Şikayet üzerine kovuşturulan suç tipleri.

İhtiyati Tedbir ile Hızlı Müdahale

İnternet ihlâllerinde ihtiyati tedbir, dava açılır açılmaz veya öncesinde talep edilebilir. Tedbir kararı ile:

Web sayfasının veya tüm sitenin erişiminin engellenmesi
Belirli içerik URL'lerinin kaldırılması
Reklam yayınlarının durdurulması
Sosyal medya hesabının askıya alınması talepleri yapılır.

Tedbir kararının verilebilmesi için, hak sahipliğinin yaklaşık olarak ispatı yeterlidir. Tam ispat aranmaz.

Sınır Aşan Davalar

İhlâl edenin yurt dışında olması, davanın açılmasını ve uygulanmasını zorlaştırır. Yine de Türk mahkemesi, ihlâl Türkiye'de doğmuşsa veya zarar Türkiye'de gerçekleşmişse yetkili sayılabilir. Karar tanıma ve tenfizi gerektirebilir.

Platformlar uluslararası olsalar dahi, Türkiye'de temsilcilik atayan platformlar (5651 sayılı Kanun'un 2020 değişiklikleri uyarınca) Türk yargısının doğrudan muhatabıdır.

Yapay Zekâ ile Üretilen İçerikler

Yapay zekâ tarafından üretilen veya yapay zekâ modelinin eğitiminde kullanılan eserler, Türk telif hukukunda gelişmekte olan bir alandır:

AI ile Üretilen İçeriğin Eser Sayılması. FSEK m. 1/B-a "sahibinin hususiyetini taşıma" şartı arar. Yapay zekânın doğrudan ürettiği içerik, mevcut hukuk anlayışına göre eser sayılmamaktadır; ancak yapay zekâyı yönlendiren kullanıcının yaratıcı katkısı varsa hususiyet doğabilir.
AI Eğitiminde Eser Kullanımı. Telif korumalı eserlerin izinsiz olarak yapay zekâ eğitiminde kullanılması, mali hak (özellikle çoğaltma ve işleme) ihlâli iddiasına konu olabilir.

Bu alanda mevcut içtihat henüz oturmamıştır; sözleşmelerde AI eğitiminde kullanım izninin açıkça düzenlenmesi önerilir.

Sonraki Adımlar

İnternette telif ihlâllerinde başarı, üç unsura bağlıdır: kanıtın hızlı belgelenmesi, uyar-kaldır mekanizmasının doğru kullanılması ve FSEK m. 68 kapsamında üç kata kadar artırılmış tazminat talebinin etkin biçimde yönetilmesi. Hak sahibinin tepkisi geciktikçe, hem kanıt kaybı hem de pazar zararı katlanır.²

İlgili rehberler için: Telif Hukuku Rehberi · Mali ve Manevi Haklar · Telif Lisans ve Devir Sözleşmesi

5846 sayılı FSEK ile 5651 sayılı Kanun, RG 23.05.2007/26530. ↩
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 23.10.2025, E. 2025/1710, K. 2025/6470 — eserin izinsiz kullanımının tespitinde FSEK kapsamındaki tazminat hesabı, mali ve manevi hak ihlali ayrı değerlendirilerek yapılmalı; izinsiz uyarlama mali hak ihlalinin yanında manevi hak ihlali de doğurur. ↩