Yapay Zekâ Ses Klonlaması ve Türk Hukukunda Hukuki Durum

Yapay zekânın yalnızca birkaç saniyelik bir ses örneğinden gerçek bir kişinin sesini ikna edici biçimde simüle edebilmesi; 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 80'de düzenlenen icracı sanatçı bağlantılı haklarını, TMK md. 24 kişilik haklarını ve KVKK md. 6 biyometrik veri rejimini eş zamanlı olarak harekete geçirir. Bu yazı, ses klonlamasının Türk hukuku karşısındaki konumunu sistematik biçimde inceler ve mağdurun başvurabileceği yolları haritalandırır.

I. Olgunun Tanımı ve Teknik Arka Plan

Ses klonlaması; bir gerçek kişinin ses örneklerinden hareketle, yapay zekânın o kişinin sesini yeni ve gerçeğe yakın bir biçimde üretmesidir. Speech synthesis ve voice cloning teknolojileri, az sayıda ses örneğiyle (çoğu zaman 30 saniye altı) ikna edici çıktılar üretebilmektedir. Bu durum, dolandırıcılık, manipülasyon, izinsiz reklam kullanımı ve sanat alanında ciddi hukuki sorunlar doğurur.

Hukuki sınıflandırma üç katmanda yapılır: icracı sanatçı kimliği boyutu (FSEK md. 80), kişilik hakları boyutu (TMK md. 24) ve biyometrik veri koruması boyutu (KVKK md. 6). Bu üç katman birbirini dışlamaz; aynı eylem üç çerçevede paralel olarak değerlendirilir.

II. FSEK m. 80 Bağlamında İcracı Sanatçı Hakları

FSEK md. 80, icracı sanatçıları bağlantılı haklar sahibi olarak tanımlar. İcracı sanatçı; bir eseri seslendiren, oynayan veya başka biçimde icra eden kişidir. Bu kişinin icrasının izinsiz tespit edilmesi, çoğaltılması veya yayılması bağlantılı hak ihlali oluşturur¹.

Ses klonu uygulamalarının bu çerçevede iki tip sorunu vardır. İlk olarak; klonlama için kullanılan kaynak ses örnekleri çoğu zaman yayımlanmış veya kayıtlı icralardır. Bu kayıtların çıktı olarak kullanılması FSEK md. 80'in koruduğu çoğaltma ve umuma iletim haklarına müdahale oluşturur. İkinci olarak; klonlanmış ses, aynı kişinin sesi gibi davransa bile, hukuk düzeninin koruduğu ses kimliği üzerinde kişilik benzeri bir korumayı çağırır.

Doktrinde Tekinalp/Yasaman; icracı sanatçının seslendirme tarzı, vurgusu ve karakteristik söyleyişinin de bağlantılı hak kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ifade eder². Bu yaklaşım, yapay zekâ ile aynı tarz vurguyla üretilen klon seslerin md. 80 kapsamına girmesi sonucunu güçlendirir.

III. Sözleşmesel Hak Devri Sorunu

İcracı sanatçıların kayıt şirketleriyle yaptığı standart sözleşmeler, bağlantılı hakların büyük ölçüde devrini öngörür. Ancak bu sözleşmeler AI ile klonlama gibi yeni kullanım biçimlerini kapsamaz. FSEK md. 52 (yazılı şekil şartı) ve md. 48 (sınırlı izin esası) uyarınca; sözleşmede açıkça öngörülmeyen kullanım biçimleri hak devri kapsamında değerlendirilemez³.

Bu nedenle eski kayıtların AI eğitimine girip orijinal sanatçı sesinin klonlanması; sözleşmesel hak devrini aşan bir kullanım olarak değerlendirilmek zorundadır. Sanatçı veya mirasçıları, FSEK md. 70-71 kapsamında tazminat talep edebilir.

IV. TMK m. 24 ve Kişilik Hakları Çakışması

İcracı sanatçı haklarına ek olarak, her gerçek kişi — bağlantılı hak sahibi olmasa da — sesi üzerindeki kişilik hakkıyla korunur. TMK md. 24, hukuka aykırı saldırıya karşı koruma talep edilmesini düzenler ve doktrinde sesin kişilik haklarının kapsamında olduğu kabul edilir⁴.

Bu durum üç sonucu beraberinde getirir. İlk olarak; ünlü olmayan, kayıt yapmamış kişilerin sesinin klonlanması da hukuki saldırıdır. İkinci olarak; rıza alınmış olsa bile, kullanım amacının dışına çıkılması yine saldırı oluşturur. Üçüncü olarak; manevi tazminat (TBK m. 58) ve saldırının önlenmesi (TMK md. 25/1) talepleri gündeme gelir.

Aynı hukuki çerçevenin görsel boyutu için deepfake hukuki çerçeve makalesini, yapay zekânın genel telif boyutu için yapay zekâ telifi genel çerçeve makalesini inceleyebilirsiniz.

V. KVKK Boyutu: Ses Biyometrik Veridir

6698 Sayılı KVKK md. 6/1; biyometrik verileri özel nitelikli kişisel veri kategorisinde sayar. Kişisel Verileri Koruma Kurulu'nun yaklaşımı; sesin de bu kategoriye dahil olduğu yönündedir. Ses klonlama amacıyla bir kişinin ses örneklerinin işlenmesi; KVKK md. 6 anlamında açık rıza veya kanuni istisnaya tabidir. Mevcut platformların büyük çoğunluğunda bu rıza alınmamaktadır; bu durum KVKK md. 18 idari para cezası ve TCK md. 135-138 ceza sorumluluğu sonuçlarını doğurur.

Bir işletmenin yapay zekâ ile ses üretimi kullanırken alması gereken risk-yönetimi adımları için işletmeler için AI içerik üretimi rehberini inceleyebilirsiniz.

VI. Yargı Pratiği ve Reklam Bağlamı

Yargıtay'ın ses klonlamasına özgü müstakil bir içtihadı henüz oluşmamıştır. Bununla birlikte, marka karıştırılma ihtimali ve dijital reklam içeriklerine ilişkin yerleşik ilkeler, ses kullanımı sorumluluk dağılımı bakımından kıyasen değerlendirme ölçütü sunar. Bu çerçevenin AI üretimi reklam içeriklerine uygulanmasına ilişkin doktrinel kıyasi analiz için yapay zekâ reklam karar analizini inceleyebilirsiniz.

VII. Mağdurun Başvurabileceği Yollar

Mağdurun başvurabileceği yollar paralel olarak üç katmanda işletilir. HMK md. 389 vd. uyarınca ihtiyati tedbir ile içeriğin yayılmasının durdurulması; FSEK md. 70-71 tazminat davası (icracı sanatçı boyutu); TMK md. 24 vd. kişilik hakları davası ve TBK m. 58 manevi tazminat; KVKK md. 14 ihlal başvurusu ve TCK md. 134-138 suç duyurusu. 5651 Sayılı İnternet Kanunu md. 9 kapsamında uyar-kaldır prosedürü de pratik araç olarak işletilir.

Sonuç

Yapay zekâ ses klonlaması; 5846 Sayılı FSEK md. 80 bağlantılı haklar, TMK m. 24 kişilik hakları ve KVKK m. 6 biyometrik veri rejiminin kesişiminde değerlendirilmek zorundadır. Mevcut çerçeve mağdurun korunması için yeterli araçlar sunsa da; AI ile aynı tarz üretim, sözleşmesel hak devrinin sınırları ve uyar-kaldır mekanizmalarının operasyonel etkinliği başlıklarında mevzuat boşlukları görünür hâle gelmektedir.

Kaynakça

Mevzuat

5846 sayılı FSEK md. 48, 52, 70-71, 80. 4721 sayılı TMK md. 24, 25. 6698 sayılı KVKK md. 6, 14, 18. 5237 sayılı TCK md. 134-138. 5651 sayılı İnternet Kanunu md. 9. 6098 sayılı TBK m. 58. 6100 sayılı HMK md. 389 vd.

İçtihat

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 22.10.2025, E. 2025/1226 K. 2025/6417 sayılı karar (karıştırılma ihtimalinde baskın unsur testi; tüketici algısının ölçülmesi bakımından dijital içerik analizlerine kıyasen uygulanır).

Doktrin

Ünal Tekinalp / Hamdi Yasaman, Fikrî Mülkiyet Hukuku. Kemal Oğuzman / Özer Seliçi, Kişiler Hukuku. Mustafa Ateş, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 Sayılı FSEK md. 80; icracı sanatçı bağlantılı haklarına ilişkin temel hüküm. ↩

2. Ünal Tekinalp / Hamdi Yasaman, Fikrî Mülkiyet Hukuku; icracı sanatçı haklarının seslendirme tarzı ve karakteristik söyleyişi kapsayan değerlendirme. ↩

3. 5846 Sayılı FSEK md. 48 (sınırlı izin esası) ve md. 52 (yazılı şekil şartı); Mustafa Ateş, Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku, hak devri sözleşmelerinin dar yorumlanmasına ilişkin doktrinel görüş. ↩

4. Kemal Oğuzman / Özer Seliçi, Kişiler Hukuku; sesin kişilik hakları kapsamında değerlendirilmesine ilişkin doktrinel görüş. ↩