SORU
ChatGPT'nin Ürettiği Metni Kullanmak Yasal Mı?
ChatGPT, Claude, Gemini gibi yapay zekâ araçlarının ürettiği metni ticari veya yayın amacıyla kullanmanın Türk hukuku karşısındaki konumu; risk noktaları ve pratik tedbirler.
ChatGPT'nin Ürettiği Metni Kullanmak Yasal Mı?
Kısa cevap: ChatGPT, Claude, Gemini gibi yapay zekâ araçlarının ürettiği metnin Türkiye'de kullanılmasına yönelik genel bir yasak yoktur. Bununla birlikte; metnin nasıl üretildiği, ne amaçla kullanılacağı ve hangi platformun kullanım koşullarına tâbi olduğu, kullanımın yasal sınırını belirler. Üç katmanlı bir denetim yapılması önerilir: platform sözleşmesi, Türk telif hukuku ve kullanım bağlamı.
5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 1/B uyarınca eser, sahibinin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat mahsulüdür. Doktrindeki hâkim görüş, AI tarafından bağımsız üretilen çıktının bu tanım kapsamına girmediğini kabul eder; bu durumda metnin üzerinde eser sahipliği doğmaz. Metni yayımlama, çoğaltma ve umuma iletme haklarının kullanılması için ayrıca FSEK izninin alınması gerekmez; ancak kullanım koşulları sözleşmesinin sınırlamaları geçerli kalır.
Konunun bütüncül çerçevesi için yapay zekâ telifi genel çerçeve makalesini inceleyebilirsiniz.
Platform Sözleşmesinin Hangi Noktalarına Dikkat Edilmeli?
ChatGPT (OpenAI), Claude (Anthropic), Gemini (Google) gibi platformların kullanım koşulları çıktı üzerindeki hakların ne ölçüde kullanıcıya devredildiğini belirler. Üç temel kategori vardır.
1. Çıktının kullanım yetkisi: Çoğu platform; kullanıcıya çıktıyı kişisel ve ticari amaçla kullanma yetkisini tanır. Bu yetkinin sınırı, kullanılan plan türüne (ücretsiz / ücretli / kurumsal) göre değişebilir. Ücretsiz planlarda çıktının ticari kullanımının kısıtlandığı durumlar olabilir.
2. Münhasırlık durumu: Aynı veya benzer prompt'a verilen çıktı başka kullanıcılara da sunulabilir. Bu nedenle özgün bir içerik üretmek isteyen kullanıcının çıktıyı düzenleyerek özgün bir biçim katması önerilir.
3. Telif uyumluluğu garanti yokluğu: Platformlar; çıktının üçüncü kişilerin telif eserlerini ihlal etmediğine ilişkin garanti vermez. Tüm telif uyumluluğu riski kullanıcıda kalır.
Platform sözleşmelerinin sistematik analizi için AI platform kullanım hakları rehberini inceleyebilirsiniz.
Hangi Durumlar Risk Doğurur?
AI metnini kullanmanın yasal sınırlarını aşabileceği üç tipik durum vardır.
Birinci risk: Üçüncü kişinin telif eserine yakınlık. AI sistemleri memorization olgusu nedeniyle, eğitim verisindeki eserlerin yakın versiyonlarını üretebilir. Bu durum FSEK md. 22 (çoğaltma hakkı) ve md. 25 (umuma iletim hakkı) bakımından ihlal riski doğurur. Çıktı; intihal taraması ve telif yakınlık taraması yapılmadan yayımlanmamalıdır. Konunun teknik ve hukuki çerçevesi için yapay zekâ eğitim verisi makalesini inceleyebilirsiniz.
İkinci risk: Yanıltıcı veya yanlış bilgi içeren çıktı. AI metinleri olgu doğruluğunu garanti etmez. Yanlış bilgi içeren bir AI çıktısının yayımlanması; Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 61 yanıltıcı reklam ve Ticari Reklam Yönetmeliği md. 5 dürüstlük ilkesine aykırılık doğurabilir. Yayın öncesi olgu kontrolünün yapılması zorunludur.
Üçüncü risk: Kişisel veri veya kişilik hakkı içeren çıktı. AI çıktısı gerçek kişilerin adını, görüntüsünü veya sesini içerebilir. Bu durumda TMK md. 24 kişilik hakları ve KVKK md. 5 ve md. 6 kişisel veri rejimi devreye girer. Deepfake ve ses klonu durumlarının analizi için deepfake hukuki çerçeve makalesini ile yapay zekâ ses klonu makalesini inceleyebilirsiniz.
Ticari Kullanımda Hangi Tedbirler Alınmalı?
Bir işletme veya bireysel kullanıcı, AI metnini ticari amaçla kullanırken yedi adımlı bir kontrol sürecinden geçmelidir.
İlk adım: Platform'un kullanım koşullarının incelenmesi. Ücretsiz plan ile ücretli/kurumsal plan farkları gözetilmelidir.
İkinci adım: Çıktının intihal taraması. Üçüncü kişinin telif eserine yakınlık tespit edilirse içerik yeniden üretilmelidir.
Üçüncü adım: Olgu kontrolü. Çıktıdaki sayısal verilerin, isimlerin ve referansların doğruluğu teyit edilmelidir. AI sistemleri olgusal halüsinasyon üretebilir.
Dördüncü adım: Kişilik hakları kontrolü. Çıktıda üçüncü kişilerin adı veya tanımlayıcı bilgileri varsa, ilgili kişinin rızası dökümante edilmedikçe yayımlanmamalıdır.
Beşinci adım: KVKK kontrolü. Promptta veya çıktıda kişisel veri varsa, KVKK md. 5 işleme şartlarının karşılandığı teyit edilmelidir.
Altıncı adım: Etiketleme. AB AI Act md. 50 paralelinde; AI ile üretilen içeriğin AI etiketi ile yayımlanması doktrinel olarak önerilir. Türk hukukunda doğrudan yükümlülük olmasa da; Ticari Reklam Yönetmeliği md. 5 dürüstlük ilkesi bu önerinin gerekçesini güçlendirir.
Yedinci adım: Sözleşmesel düzenleme. İşletme bünyesinde AI ile üretilen çıktının hak sahipliği iş sözleşmesinde açıkça düzenlenmelidir. İşletmeler için ayrıntılı operasyonel rehber için işletmeler için AI içerik üretimi rehberini inceleyebilirsiniz.
Çıktıyı Kendi Adıma İlan Edebilir Miyim?
AI ile üretilen metni kendi yazdığım olarak ilan etme; iki ayrı bağlamda farklı sonuç doğurur.
Akademik bağlamda: Üniversiteler, dergiler ve akademik kuruluşlar AI ile üretilen içerikte şeffaflık yükümlülüğü getirmektedir. AI kullanımının gizlenmesi intihal veya bilimsel etik ihlali sayılabilir.
Ticari ve gazetecilik bağlamında: Doğrudan yasal bir yasak yoktur; ancak okuyucuya yanıltıcı bir izlenim verilmemesi dürüstlük ilkesine uygunluk bakımından önerilir. AI ile üretildiği belirtilmeden yayımlanan içerik için ileride mesleki disiplin ve sözleşmesel sorumluluk doğabilir.
Hukuki belgelerde: Avukat, danışman veya bilirkişi konumundaki kişinin AI çıktısını kendi mütalaası olarak sunması, mesleki sorumluluk doğurabilir. AI çıktısı yardımcı araç olarak kullanılmalı, profesyonel denetimden geçirilmelidir.
Çıktının Hak Sahipliği Kime Aittir?
Türk hukukunda AI çıktısının üzerindeki hak sahipliği üç katmanda değerlendirilir.
Birinci katman: FSEK kapsamında eserlik. Çıktı, sahibin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat mahsulü ise eser sayılır ve eser sahibi yaratıcı katkıyı sağlayan gerçek kişi'dir. Salt prompt yazımı tipik olarak yaratıcı katkı eşiğini karşılamaz; ancak prompt mühendisliği, seçim, düzenleme ve sentez kararlarının toplamı eşiği aşabilir.
İkinci katman: Platform sözleşmesi. Eserlik dışındaki kullanım yetkileri (çoğaltma, yayma, umuma iletim) platform sözleşmesi kapsamında değerlendirilir.
Üçüncü katman: İş ilişkisi. Çalışan tarafından AI ile üretilen çıktının hak sahipliği FSEK md. 18/2 ve iş sözleşmesi hükümlerine göre belirlenir. Sözleşmede açıkça düzenleme bulunmaması durumunda; tartışmalı bir alan ortaya çıkar.
Sonuç
ChatGPT'nin ürettiği metni kullanmak Türk hukukunda genel olarak yasaldır; ancak platform sözleşmesinin sınırları, telif uyumluluğu, kişilik hakları, KVKK ve dürüstlük ilkesi gözetilerek değerlendirilmesi gereken çok katmanlı bir denetim sürecini gerektirir. Ticari amaçla kullanım için yedi adımlı kontrol sürecinin işletilmesi önerilir.
İlgili içerikler için bkz. Yapay Zekâ Telifi Genel Çerçeve, AI Platform Kullanım Hakları, İşletmeler İçin AI İçerik Rehberi, Yapay Zekâ Eğitim Verisi, Yapay Zekâ Reklam Karar Analizi.