Sosyal Medyada İzinsiz Paylaşımın Umuma İletim İhlali Sayılması: Yargıtay'ın FSEK m. 25 Uygulaması

Sosyal medyanın gündelik hayatın merkezine yerleşmesi, telif hukukunda en sık karşılaşılan ihlal türünü değiştirmiştir. Bir fotoğrafın izinsiz repost edilmesi, bir illüstrasyonun ekran görüntüsü olarak başka bir hesaba taşınması veya bir metnin atıf yapılmaksızın yeniden paylaşılması — günde milyonlarca kez gerçekleşen bu pratikler, FSEK kapsamında nasıl değerlendirilir? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 23.10.2025 tarihli kararı, bu soruyu üç katmanlı bir çerçevede yanıtlar ve sosyal medya telif uyuşmazlıklarına yönelik standartları sabit içtihat olarak teyit eder.

Olay

Davacı, FSEK kapsamında korunan bir eserin sahibidir. Davalı, davacının izni alınmaksızın bu eseri sosyal medya ve dijital platformlarda paylaşmış; eseri kendi içeriğine uyarlamış ve eser sahibinin adına atıfta bulunmamıştır. Davacı, hem mali hak ihlali (çoğaltma, umuma iletim ve işleme) hem de manevi hak ihlali (adın belirtilmemesi, bütünlük) iddiasıyla maddi ve manevi tazminat talep etmiştir. Davalı, kullanımının sınırlı ve "alıntı" niteliğinde olduğunu savunmuştur.

Hukuki Sorun

Dijital ortamda eserin izinsiz paylaşımı, FSEK kapsamında hangi mali hakları ihlal eder? FSEK m. 25 umuma iletim hakkı ile m. 22 çoğaltma hakkı arasındaki ilişki nasıl değerlendirilir? Adın belirtilmediği bir paylaşımda manevi hak ihlali bağımsız bir tazminat kalemi oluşturur mu? FSEK m. 35 alıntı serbestliği, sosyal medya paylaşımları için uygulanabilir bir savunma sunar mı?

Mahkeme Süreci

İlk Derece Mahkemesi, izinsiz dijital paylaşımın hem mali hem de manevi hak ihlali oluşturduğunu tespit etti; her iki hak türü için ayrı tazminat hesabı yapılmasına karar verdi. BAM, bu yöntemi onayladı ve özellikle dijital ortamda eserin tanınabilir hâlinin paylaşılmasının umuma iletim hakkını ihlal ettiğini vurguladı. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, BAM kararını onayarak dijital telif uyuşmazlıklarında çift katmanlı (mali + manevi) koruma rejimini sabit içtihat olarak teyit etti.

Yargıtay'ın Gerekçesi

Dairenin gerekçesi dört temel tespit üzerine kuruldu.

Birinci tespit — dijital paylaşım, umuma iletim hakkı ihlalidir. FSEK m. 25, eserin "kullanıcılar tarafından seçilen bir yer ve zamanda erişilebilir kılınması" hakkını eser sahibine münhasır olarak verir. İnternet ve sosyal medyada bir eserin paylaşılması, bu hakkın doğrudan kullanılması niteliğindedir; izinsiz paylaşım umuma iletim hakkını ihlal eder.¹

İkinci tespit — paylaşım aynı zamanda çoğaltma hakkı ihlalidir. FSEK m. 22 kapsamında eserin sayısal kopyasının çıkarılması — örneğin ekran görüntüsü alınması veya görselin indirilip yeniden yüklenmesi — çoğaltma niteliğindedir. Bu iki hak (m. 22 ve m. 25) paralel olarak işler; bir paylaşım eylemi her ikisini birden ihlal edebilir.

Üçüncü tespit — manevi hak ihlali bağımsızdır. Eser sahibinin adının belirtilmediği paylaşımlar FSEK m. 15'i; eserin değiştirilerek paylaşıldığı durumlar m. 16'yı; eserin amacına aykırı bir bağlamda yayımlandığı durumlar m. 14'ü ihlal eder. Bu manevi ihlaller, mali hak ihlali ile birlikte ortaya çıkar; ancak ayrı bir tazminat kalemi oluşturur. Atıf yapılması bile diğer manevi hak unsurlarını — özellikle bütünlük ve umuma arz — kapsamaz.

Dördüncü tespit — alıntı serbestliği dar yorumlanır. FSEK m. 35 alıntı serbestliği, açıklama, eleştiri veya tanıtım amacı ile sınırlıdır. Sosyal medya paylaşımları çoğunlukla bu amaçları taşımaz; özellikle ticari hesaplarda veya influencer içeriklerinde alıntı kapsamı neredeyse hiç uygulama bulmaz.

Hukuki İlke

Eserin sosyal medya veya dijital ortamda izinsiz paylaşımı, FSEK m. 21 (işleme), m. 22 (çoğaltma) ve m. 25 (umuma iletim) mali haklarını ihlal eder; eş zamanlı olarak FSEK m. 14, 15 ve 16'da düzenlenen manevi hakları da ihlal eder. Maddi tazminat ile manevi tazminat ayrı kalemler hâlinde hesaplanır; FSEK m. 68'in üç katına kadar artırılmış maddi tazminat yöntemi, manevi tazminatın bağımsız olarak hükmedilmesine engel teşkil etmez. Adın belirtilmesi (atıf) manevi hak ihlalini kısmen telafi edebilir; ancak mali hak ihlalini ortadan kaldırmaz ve diğer manevi hak unsurlarını da kapsamaz.

Kararın Uygulama Alanı

Bu karar, sosyal medya ve dijital telif davalarında dilekçe yazımı için yeni bir standart belirler. Davacı vekili, sadece "izinsiz kullanım" iddiasıyla yetinmek yerine, ihlal edilen her bir mali hakkı ve her bir manevi hakkı ayrı argüman ve delil yapısıyla tanımlamalıdır.

Dilekçenin yapısı şöyle kurulur. İlk bölümde mali hak ihlalleri ayrı ayrı sayılır: çoğaltma (FSEK m. 22 — eserin ekran görüntüsü olarak alınması ve yeniden yüklenmesi); umuma iletim (FSEK m. 25 — eserin sosyal medyada erişilebilir kılınması); ve varsa işleme (FSEK m. 21 — eserin kırpılması, üzerine metin eklenmesi veya başka biçime dönüştürülmesi). İkinci bölümde manevi hak ihlalleri tek tek tanımlanır: adın belirtilmemesi (FSEK m. 15); eserin bütünlüğünün zedelenmesi (FSEK m. 16); umuma arzın eser sahibinin kontrolünden çıkması (FSEK m. 14). Üçüncü bölümde maddi tazminat FSEK m. 68 kapsamında — uğranılan zarar, elde edilemeyen kazanç veya makul lisans bedelinin üç katına kadar artırılmış hâli — talep edilir; manevi tazminat, eser sahibinin kişilik hakkı zedelenmesi gerekçesiyle bağımsız olarak istenir.

Davalı için savunma stratejisi de bu çerçevede şekillenir. "Alıntı yaptım" veya "atıf gösterdim" gibi tek katmanlı savunmalar yeterli değildir. FSEK m. 35 alıntı şartlarının (açıklama amacı, ad belirtme, aşırıya gitmeme) somut delillerle ispatlanması; lisans varsa lisansın kapsamının ihlali kapsayıp kapsamadığının gösterilmesi; ve manevi hak boyutunda atıfın yapılmış olmasının diğer manevi haklara saygıyı ne ölçüde temin ettiğinin tartışılması gerekir.

Platform Lisansı ve Üçüncü Kişi Paylaşımı

Karar, sosyal medya platformlarının kullanım koşullarındaki "geniş lisans" hükümlerinin üçüncü kişilerin paylaşımı için bir izin doğurup doğurmayacağı sorusunu da dolaylı olarak yanıtlar. Daire, platform lisansının yalnızca platformun teknik işleyişine yönelik bir lisans olduğunu; üçüncü kişiler tarafından repost veya ekran görüntüsü ile yeniden yayımlamaya otomatik bir izin tanımadığını teyit eder.

FSEK m. 52 yazılı şekil ve hakların tek tek gösterilmesi şartı, sosyal medya platformlarının kullanım koşullarına uygulanır. Standart kullanım koşulları bu şartı tam karşılamadığı için, "mali hak devri" niteliği taşımaz; yalnızca platform içi kişisel kullanım lisansı olarak yorumlanır.

Karşı Senaryo

Risk 1 — atıf ile yetinme. Davalı, paylaşımında eser sahibinin adını etiketlediği için "manevi hak ihlali yoktur" savunmasında bulunur ve mali hak iznini gözardı eder. Daire, atıfın diğer manevi hak unsurlarını — özellikle bütünlük ve umuma arz — kapsamadığını ve mali hak iznini de tek başına temin etmediğini teyit eder. Sonuç: mali tazminat hükmedilir; manevi tazminat (özellikle FSEK m. 14 ve 16 ihlalleri) ayrıca hükmedilir.

Risk 2 — alıntı savunmasının yanlış uygulanması. Davalı, ticari içerikte kullandığı paylaşım için FSEK m. 35 alıntı savunması ileri sürer; ancak içerikte açıklama veya eleştiri amacı somut olarak gösterilemez. Sonuç: alıntı savunması reddedilir; tam tazminat hükmedilir.

Risk 3 — platform lisansı varsayımının yanlış uygulanması. Davalı, "kullanıcı içeriği platforma yükledi, ben de aynı platformda paylaştım, izin var" varsayımıyla içeriği yayımlar. Daire, platform lisansının üçüncü kişiler için izin doğurmadığını teyit eder. Sonuç: ihlal sabit kabul edilir; tazminat hükmedilir.

Kararın Sınırları

Bu karar, eserin tanınabilir hâlinin izinsiz paylaşımına yönelik standartları belirler; ancak dönüştürücü kullanım veya eleştirel parodi gibi sınır durumlar için tam ayrıntılı bir çerçeve sunmaz. Bu durumlarda FSEK m. 35 alıntı serbestliği veya kişilik haklarına ilişkin TMK m. 24-25 hükümleri ayrı değerlendirilebilir.

Karar ayrıca, "üç katına kadar artırılmış tazminat" yönteminin sosyal medya bağlamında nasıl uygulanacağını ayrıntılı düzenlemez. Pratikte mahkemenin takdir yetkisi vardır; ihlalin kapsamı (görüntülenme sayısı, etkileşim oranı), ticari kazanç (reklam geliri, marka işbirliği bedeli), ihlal süresi ve hak sahibinin pazar konumu birlikte değerlendirilir.

5651 sayılı Kanun çerçevesindeki uyar-kaldır mekanizması, kararın uygulama alanı dışındadır; ancak pratikte FSEK davası ile paralel olarak işletilir. İçeriğin hızla kaldırılması uyar-kaldır ile sağlanırken, tazminat ve men hükümleri FSEK davası ile elde edilir.

Sonuç

Sosyal medya çağında telif uyuşmazlıkları, hem hak sahibi hem de içerik üreticisi açısından doğru bir hukuki çerçevenin oturmasını zorunlu kılmıştır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 23.10.2025 tarihli kararı, bu çerçeveyi üç temel ilkeyle sabitler: dijital paylaşım umuma iletim ve çoğaltma haklarını birlikte ihlal eder; manevi hak ihlali bağımsız bir tazminat kalemi oluşturur; ve platform lisansı üçüncü kişiler için izin doğurmaz.

Davacı vekili için pratik mesaj: dilekçede her bir mali hak ve her bir manevi hak ihlali ayrı argüman ve delil yapısıyla tanımlanmalı; tazminat iki kalemde (maddi + manevi) bağımsız olarak hesaplanmalı; FSEK m. 68 kapsamında üç kata kadar artırılmış maddi tazminat sosyal medya bağlamında somut delillerle desteklenmelidir.

Davalı vekili için ise atıf veya alıntı savunmasının dar yorumlandığını, platform lisansının üçüncü kişi paylaşımı için izin doğurmadığını ve sözleşmesel olarak temin edilmiş bir lisans olmadığı sürece kullanımın ihlal sayılacağını dikkate alarak savunma kurulmalıdır.

İlgili içerikler için bkz. Sosyal Medyada Telif, İnternette Telif İhlali, YouTube İçerik Üreticisi ve Telif, Influencer Telif Sorumluluğu, Telif Hukuku.

Kaynakça

YAVUZ, Levent: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Yorumu, Seçkin Yayıncılık, 2017.

ATEŞ, Mustafa: Telif Hakkı Hukuku, Turhan Kitabevi, 2017.

TEKİNALP, Ünal: Fikrî Mülkiyet Hukuku, Vedat Kitapçılık, 2012.