Markalarda Karıştırılma İhtimali: SMK Madde 6 Analizi

Karıştırılma İhtimali: Marka Hukukunun Belirleyici Kavramı

Bir marka başvurusunun kabul mü ret mi alacağını, bir hükümsüzlük davasının sonucunu ve hatta bir ceza soruşturmasının yönünü belirleyen tek bir kavram vardır: karıştırılma ihtimali.

TÜRKPATENT'e yapılan itirazların ezici çoğunluğu bu gerekçeye dayanır. Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerindeki marka uyuşmazlıklarının büyük bölümü bu kavram etrafında çözülür. Karıştırılma ihtimali doğru anlaşılmadığında, başvurular gereksiz yere reddedilir, itiraz hakları kaybedilir veya tecavüz fiilleri göz ardı edilir.

Bu makale, SMK md. 6/1'i temel alarak karıştırılma ihtimalini mevzuat, içtihat ve uygulama düzleminde analiz eder.

📌 Marka hukukunun tüm konularını kapsayan ana rehber: → Marka Hukuku Rehberi · Marka Hukuku

📌 Tescil sürecinin genel çerçevesi: Türkiye'de Marka Tescil Süreci

Karıştırılma İhtimali Nedir?

Karıştırılma ihtimali, tüketicinin iki farklı markayı birbirine karıştırması veya aralarında ticari bir bağlantı olduğunu düşünmesi riskidir.

SMK md. 6/1 bunu şöyle düzenler:

Tescil başvurusu yapılan bir markanın, tescil edilmiş veya önceki tarihte başvurusu yapılmış marka ile aynılığı ya da benzerliği ve kapsadığı mal veya hizmetlerin aynılığı ya da benzerliği nedeniyle, tescil edilmiş veya önceki tarihte başvurusu yapılmış marka ile halk tarafından ilişkilendirilme ihtimali de dâhil karıştırılma ihtimali varsa itiraz üzerine başvuru reddedilir.

Kanun, iki unsuru birlikte arar:

İşaretler arasında aynılık veya benzerlik
Mal veya hizmetler arasında aynılık veya benzerlik

Her iki unsurun bir arada bulunması gerekir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bunu "çifte benzerlik şartı" olarak adlandırır.

📌 Yargıtay 11. HD, 25.09.2025, E. 2025/766, K. 2025/5675

Bu karar, çifte benzerlik şartını açıkça formüle eden güncel kararlardan biridir. Daire, md. 6/1 kapsamında karıştırılma ihtimalinin varlığı için hem işaret hem mal/hizmet benzerliğinin birlikte gerçekleşmesi gerektiğini vurgular. Tek başına işaret benzerliği veya tek başına mal/hizmet örtüşmesi yeterli değildir.

İlişkilendirilme İhtimali: Doğrudan Karıştırmadan Farklı

SMK md. 6/1, "ilişkilendirilme ihtimali de dâhil" ifadesini kullanır. Bu, koruma kapsamını genişleten kritik bir düzenlemedir. Tüketici iki markayı doğrudan karıştırmasa bile, aralarında ekonomik veya organizasyonel bir bağ olduğunu düşünüyorsa ilişkilendirilme ihtimali vardır.

Tüketici B markasını gördüğünde, bunun A markasının bir alt markası, lisans alan işletmesi veya grup şirketi olduğunu düşünüyorsa — markalar birebir karıştırılmasa bile — md. 6/1 devreye girer.

📌 Yargıtay 11. HD, 25.02.2025, E. 2024/2618, K. 2025/1250

Bu karar, ilişkilendirilme ihtimalini tanımlayan temel referans kararlardan biridir. Daire, "markayı taşıyan ürünlerin işletmesel kökeninin aynı veya birbirleriyle bağlantılı (idari-ekonomik) işletmeler tarafından üretilmiş olabileceği noktasında bağlantı kurulması" halinde karıştırılma ihtimalinin mevcut olduğunu belirtir. Bu formülasyon, doğrudan karıştırma ile dolaylı ilişkilendirmeyi birbirinden ayıran ilkesel bir çerçeve sunar.

Değerlendirme Kriterleri

1. İşaret Benzerliği

İki işaret arasındaki benzerlik üç düzlemde incelenir:

Görsel benzerlik: Markaların yazılış biçimi, harf dizilimi, logo yapısı, renk ve düzen benzerliği.

İşitsel (fonetik) benzerlik: Markaların telaffuz edildiğinde kulağa benzer gelmesi. Türkçe telaffuz esas alınır; ancak uluslararası markalarda hedef kitlenin telaffuz alışkanlığı da gözetilir.

Kavramsal (anlamsal) benzerlik: Markaların çağrıştırdığı anlam. Farklı dillerde aynı kavramı ifade eden markalar arasında kavramsal benzerlik, görsel ve işitsel farklılığa rağmen karıştırılma ihtimali yaratabilir.

Yargıtay, bu üç unsuru ayrı ayrı değil, bütünsel izlenim esas alınarak değerlendirir.

📌 Yargıtay 11. HD, 25.09.2025, E. 2025/766, K. 2025/5675

Daire bu kararında, "her iki markaya konu işaretin, ayırt edici ve baskın unsurları dikkate alınarak bütünü itibarıyla görsel, işitsel ve anlamsal olarak bıraktıkları izlenimin esas alınması" gerektiğini belirtir. Karar, üç benzerlik düzleminin bağımsız testler olmadığını, birleşik bir izlenim analizi gerektirdiğini ortaya koyması bakımından önemlidir.

Fonetik benzerlik uygulamada nasıl değerlendirilir?

📌 Yargıtay 11. HD, 03.07.2024, E. 2023/2844, K. 2024/5506

"ÇALIK" (beş harfli, Ç ve K baskın) ile "CALI" (dört harfli) ibareleri arasında fonetik benzerlik bulunmadığına karar verilmiştir. "CALI TEXTILE+şekil" markasının koyu kare zemin üzerine lila tonlarında yerleştirilmiş şekil ögesiyle ayırt edici özelliğini güçlendirdiği tespit edilmiştir. Bu karar, fonetik benzerlik değerlendirmesinde harf sayısı, baskın sesler ve ek figüratif unsurların nasıl tartıldığını gösteren pratik bir örnektir.

2. Mal ve Hizmet Benzerliği

İşaret benzerliği tek başına yetmez. Markaların kapsadığı mal veya hizmetler de aynı veya benzer olmalıdır.

Benzerlik değerlendirmesinde dikkate alınan faktörler:

Mal veya hizmetlerin niteliği ve amacı
Dağıtım kanallarının örtüşmesi
Tamamlayıcılık veya rekabet ilişkisi
Aynı üretim tesislerinde üretilip üretilmediği

Nis sınıflandırması yol göstericidir, ancak belirleyici değildir. Aynı sınıftaki mallar benzer olmayabilir; farklı sınıflardakiler benzer olabilir (SMK md. 11/4).

📌 Sınıf seçiminin başvuruya etkisi için: 👉 Marka Başvurusu Nasıl Yapılır?

📌 Yargıtay 11. HD, 18.09.2024, E. 2023/4015, K. 2024/6497

sınıf gıda ürünleri ile bu ürünlerin satışına özgü 35. sınıf perakendecilik hizmetleri arasında mal/hizmet benzerliği kabul edilmiştir. Karar, farklı Nis sınıflarında yer alan ancak tamamlayıcılık ilişkisi taşıyan mal ve hizmetlerin benzer sayılabileceğini teyit eden güncel bir içtihat örneğidir.

3. Hedef Kitle

Karıştırılma ihtimali, markaların hitap ettiği ortalama tüketici perspektifinden değerlendirilir. Aynı veya örtüşen tüketici kitlesine hitap eden markalar arasındaki benzerlik, farklı kitlelere hitap edenlere kıyasla daha ağır tartılır.

4. Önceki Markanın Ayırt Edici Gücü

Önceki markanın ayırt edici gücü ne kadar yüksekse, karıştırılma ihtimalinin koruma alanı o kadar geniş yorumlanır. Özgün, fantezi kelimelerden oluşan veya piyasada yoğun kullanımla tanınırlık kazanmış markalar daha geniş koruma görür.

Tanımlayıcı unsurlar ağır basan zayıf markalar ise dar bir koruma alanıyla yetinir.

Ortalama Tüketici Kavramı

Karıştırılma ihtimali değerlendirmesinin merkezinde ortalama tüketici standardı yer alır.

Ortalama tüketici:

Makul ölçüde bilgili ve dikkatlidir
Ancak her iki markayı aynı anda karşılaştırma imkanına sahip değildir
Hafızasında kalan genel izlenim üzerinden hareket eder

Bunun pratik anlamı şudur: İki marka yan yana konulduğunda farkları görülebilir olsa bile, tüketici bunları farklı zamanlarda ve mekanlarda karşılaşarak algılar. Genel izlenimin benzer olması yeterlidir.

Mal türü dikkat düzeyini doğrudan etkiler. Pahalı, teknik veya profesyonel ürünlerde tüketici daha dikkatlidir. Günlük tüketim ürünlerinde ise dikkat düzeyi düştüğünden karıştırılma riski artar.

📌 Yargıtay 11. HD, 06.11.2025, E. 2025/2066, K. 2025/6661

Daire, "başvuru kapsamındaki malların hitap ettiği ortalama tüketiciler açısından" markaların bıraktığı genel izlenim üzerinden değerlendirme yapılması gerektiğini belirtmiştir. Bu karar, hedef kitlenin belirlenmesinin karıştırılma ihtimali analizindeki rolünü somutlaştırır: Aynı işaretler, farklı tüketici kitlelerine hitap ettiğinde farklı sonuçlar doğurabilir.

Bütünsel Değerlendirme İlkesi

Karıştırılma ihtimali değerlendirmesi parçalı değil, bütünsel yapılır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulaması üç temel ilkeye dayanır:

Karşılıklı bağımlılık: İşaretler arasındaki yüksek benzerlik, mal/hizmetler arasındaki düşük benzerliği telafi edebilir. Tersi de geçerlidir. Bu ilke, değerlendirmenin mekanik bir formül değil, dengeleme gerektiren bir analiz olduğunu gösterir.

Genel izlenim: Markalar unsur unsur karşılaştırılmaz. Bıraktıkları bütünsel izlenim esas alınır. Tek bir unsurun farklılığı, genel izlenimin benzer olmasını engellemeyebilir.

Ayırt edici ve baskın unsur: Birden fazla unsurdan oluşan markalarda, tüketicinin dikkatini çeken baskın ve ayırt edici unsur belirlenir. Karar, bu unsurun ağırlığına göre şekillenir.

📌 Yargıtay 11. HD, 18.09.2024, E. 2023/4015, K. 2024/6497

"LEZZET İÇİNDE ZİYAFET LİZ" ibareli başvuru ile "ZİYAFET" esas unsurlu markalar arasındaki uyuşmazlıkta, İlk Derece Mahkemesi iltibas bulunmadığına karar vermiş, ancak Bölge Adliye Mahkemesi baskın unsur olan "ZİYAFET" ibaresinin ortak kullanımı nedeniyle karıştırılma ihtimalinin oluştuğuna hükmetmiştir. Karar, baskın unsur testinin pratikte nasıl uygulandığını ve aynı uyuşmazlıkta farklı yargı mercilerinin nasıl farklı sonuçlara ulaşabildiğini gösteren dikkat çekici bir örnektir.

Tanınmış Markalarda Farklı Yaklaşım

SMK md. 6/4 ve 6/5, tanınmış markalar için genişletilmiş bir koruma öngörür. Bu iki fıkra arasındaki fark, uygulamada kritik sonuçlar doğurur.

Paris Sözleşmesi tanınmışlığı (md. 6/4): Paris Sözleşmesi'nin 1. mükerrer 6. maddesi kapsamındaki tanınmış markalarla aynı veya benzer başvurular, aynı veya benzer mal/hizmetlerde itiraz üzerine reddedilir. Bu, klasik karıştırılma ihtimali değerlendirmesidir — mal/hizmet benzerliği şartı devam eder.

Türkiye'deki tanınmışlık (md. 6/5): Türkiye'de ulaştığı tanınmışlık düzeyi nedeniyle, farklı mal veya hizmetlerde bile başvurunun reddini mümkün kılar. Burada aranan, klasik karıştırılma ihtimali değil; markanın itibarından haksız yarar sağlanması, itibarın zarar görmesi veya ayırt edici karakterin zedelenmesidir.

Bu ayrım kritiktir: md. 6/5, mal/hizmet benzerliği şartını aşar. Tamamen farklı sektörlerdeki başvurular bile reddedilebilir. Ancak haklı bir sebep varsa bu koruma işlemez.

📌 Yargıtay 11. HD, 02.10.2025, E. 2025/754, K. 2025/5902

Tanınmışlık ve kötüniyet iddialarının karıştırılma ihtimaliyle birlikte ileri sürüldüğü bir davada Daire, md. 6/1 ve md. 6/5 koşullarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karar, uygulamada sıkça rastlanan bir hatayı düzeltir: Tanınmışlık iddiası, karıştırılma ihtimali değerlendirmesinin yerine geçmez; her iki gerekçe bağımsız koşullara sahiptir.

Seri Marka İzlenimi

Başvurunun, önceki marka sahibinin seri markalarından biri olduğu izlenimini yaratması, karıştırılma ihtimalini güçlendiren ek bir faktördür. Özellikle ortak bir kök unsur taşıyan marka aileleri söz konusu olduğunda bu değerlendirme devreye girer.

📌 Yargıtay 11. HD, 24.12.2024, E. 2024/1442, K. 2024/9373

Daire, "ortalama tüketicilerce markaların ilişkilendirileceği ya da dava konusu markanın davacı şirketin seri markalarından biri olarak algılanacağı" gerekçesiyle verilen hükümsüzlük kararını onamıştır. Bu karar, seri marka algısının bağımsız bir ilişkilendirilme gerekçesi olarak kabul edildiğini teyit eder. Ortak kök unsur taşıyan marka portföylerinde, yeni bir başvurunun bu serinin parçası olarak algılanma riski somut biçimde değerlendirilir.

Bilirkişi İncelemesinin Rolü

Karıştırılma ihtimali değerlendirmesinde mahkemeler çoğunlukla bilirkişi raporu alır. Bilirkişi, taraf markalarını doğrudan karşılaştırır ve mahkemeye teknik görüş sunar.

Bilirkişi raporunda değerlendirilen unsurlar:

Görsel benzerlik analizi: Markaların yazılış biçimi, harf dizilimi, logo yapısı ve renk kullanımı yan yana karşılaştırılır.
İşitsel (fonetik) benzerlik: Markaların Türkçe telaffuzundaki yakınlık değerlendirilir. Hece sayısı, vurgu noktaları ve ses benzerlikleri incelenir.
Kavramsal benzerlik: Markaların çağrıştırdığı anlam, konsept ve algı karşılaştırılır.
Mal/hizmet benzerliği: Nis sınıflandırması esas alınarak mal ve hizmet örtüşmesi tespit edilir.
Ortalama tüketici algısı: İlgili mal veya hizmetin hedef kitlesinin dikkat düzeyi dikkate alınır.

Uygulamada kritik: Mahkemeler bilirkişi raporunu doğrudan kabul etmek zorunda değildir — ancak pratikte karar büyük ölçüde rapora dayanır. Bilirkişi raporundaki yöntem hatası veya eksik değerlendirme, itiraz ve istinaf aşamasında bozma gerekçesi oluşturabilir. Davacı veya davalı tarafın bilirkişi raporuna yazılı itiraz hakkı vardır ve bu hak kullanılmalıdır.

Bilirkişi seçimi: Fikri mülkiyet davalarında bilirkişiler genellikle marka hukuku alanında uzman akademisyen veya marka vekillerinden oluşur. Mahkeme, bilirkişi listesinden veya tarafların önerdiği kişilerden seçim yapar.

Yargıtay'ın Genel Yaklaşımı: Özet Tablo

Kriter	Yargıtay Uygulaması
Benzerlik testi	Görsel + işitsel + kavramsal → bütünsel izlenim
Çifte benzerlik	İşaret benzerliği + mal/hizmet benzerliği birlikte aranır
Tüketici standardı	Ortalama tüketici, makul dikkatli, genel izlenim esas
Baskın unsur	Birleşik markalarda ayırt edici ve baskın unsur belirlenir
Karşılıklı bağımlılık	İşaret benzerliği ↑ ise mal/hizmet benzerliği eşiği ↓
Seri marka	İlişkilendirilme ihtimalini güçlendirir
Tanınmışlık	md. 6/5 ile farklı mal/hizmetlerde bile koruma

Bu Makalede Atıf Yapılan Kararlar

Aşağıdaki kararlar, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin karıştırılma ihtimali değerlendirmesinde uyguladığı ilkeleri farklı açılardan somutlaştıran güncel içtihat örnekleridir. Her biri, çifte benzerlik şartından bütünsel değerlendirmeye, ortalama tüketici standardından seri marka algısına kadar farklı bir kriteri pratiğe taşır. Seçim, Daire'nin bu alandaki tutarlı çerçevesini bütünüyle yansıtma amacıyla yapılmıştır.

Karar	Tarih	Konu
Yargıtay 11. HD, E. 2024/2618, K. 2025/1250	25.02.2025	Çifte benzerlik şartı, ilişkilendirilme ihtimali tanımı
Yargıtay 11. HD, E. 2025/766, K. 2025/5675	25.09.2025	Bütünsel değerlendirme, görsel-işitsel-anlamsal izlenim
Yargıtay 11. HD, E. 2025/2066, K. 2025/6661	06.11.2025	Ortalama tüketici standardı, hedef kitle değerlendirmesi
Yargıtay 11. HD, E. 2025/754, K. 2025/5902	02.10.2025	Tanınmışlık koşulu (md. 6/5), kötüniyet değerlendirmesi
Yargıtay 11. HD, E. 2024/1442, K. 2024/9373	24.12.2024	Seri marka izlenimi, ilişkilendirilme
Yargıtay 11. HD, E. 2023/4015, K. 2024/6497	18.09.2024	Baskın unsur testi ("ZİYAFET"), mal/hizmet tamamlayıcılığı
Yargıtay 11. HD, E. 2023/2844, K. 2024/5506	03.07.2024	Fonetik benzerlik değerlendirmesi ("ÇALIK" / "CALI")

Sonuç

Karıştırılma ihtimali, marka hukukunun en teknik ve en belirleyici kavramıdır. SMK md. 6/1, bu kavramı geniş bir çerçevede düzenler: İlişkilendirilme ihtimali de dahil olmak üzere, tüketicinin iki marka arasında bağlantı kurma riskini kapsar.

Değerlendirme tek bir kritere indirgenemez. İşaret benzerliği, mal/hizmet benzerliği, hedef kitle, markanın ayırt edici gücü ve tanınmışlık düzeyi birlikte tartılır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu bütünsel yaklaşımı tutarlı biçimde sürdürür.

Bu kavramın doğru anlaşılması, marka hukukunun her aşamasında pratik sonuç doğurur:

Başvuru aşamasında: Benzerlik araştırması yapılırken karıştırılma ihtimali kriterleri uygulanır. Yanlış değerlendirme, ret kararıyla sonuçlanır.
İtiraz aşamasında: İtiraz gerekçesi karıştırılma ihtimali olan haklar, çifte benzerlik şartını somut biçimde ortaya koymalıdır.
Dava aşamasında: Hükümsüzlük veya tecavüz davalarında mahkemeler, bu makalede açıklanan bütünsel değerlendirme çerçevesini uygular.
Portföy yönetiminde: Mevcut tescillerin korunması, benzer başvuruların takibi ve itiraz stratejisi bu kavramın doğru uygulanmasına bağlıdır.

Karıştırılma ihtimali analizi, hukuki sezgiye değil teknik değerlendirmeye dayanır. İçtihadı takip etmek, kriterleri doğru uygulamak ve somut olaya uyarlamak — bu sürecin her aşamasında profesyonel hukuki analiz fark yaratır.

→ Karıştırılma İhtimali Değerlendirmesi

📌 Bu makale 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu ve Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadına göre Nisan 2026 itibarıyla hazırlanmıştır.