Sosyal Medyada Marka ve Telif İhlali Tespit ve Kanıtlama Rehberi

Bu Rehbere Hızlı Giriş

Sosyal medyada bir marka veya telif ihlali tespit edildiğinde, en kritik adım delilin sabitlenmesidir. İhlal eden kişi içeriği saatler içinde silebilir; platform algoritması içeriği gizleyebilir; URL yapısı değişebilir. Bu durum, ihlalin varlığını ispatlamayı imkânsız hâle getirebilir.

Bu rehber; sosyal medya ihlallerinde delil tespitinin teknik ve hukuki çerçevesini, mahkeme önünde sunulabilir bir delil dosyasının nasıl hazırlanacağını sistematik biçimde ortaya koyar.¹

1. Delilin Mahkeme Değeri

HMK m. 187/1; tarafların ispatla yükümlü oldukları "her türlü vakıayı ispatlama hakkına" sahip olduklarını düzenler. Sosyal medya içeriği; HMK m. 187/2 anlamında kanun tarafından düzenlenmemiş ancak takdiri delil olarak kabul edilebilir bir türdür.

Mahkeme; sunulan dijital delilin gerçekliğini, bütünlüğünü ve oluşum tarihini değerlendirir. Bu üç unsurun teyit edilmesi için, delilin tespiti aşamasında tanık desteği veya resmî tespit sürecinden geçirilmesi delil değerini güçlendirir.

2. Ekran Görüntüsü Protokolü

Ekran görüntüsünün delil değerinin korunması için aşağıdaki teknik unsurların birlikte sağlanması gerekir.

Tarih ve saat damgası. İşletim sistemi tarih ve saatinin doğru olduğu görüntü içinde görünür hâlde olmalıdır. macOS'ta sistem saati menü çubuğunda; Windows'ta görev çubuğunda; mobil cihazlarda durum çubuğunda yer alır.

URL'in tam görünmesi. Tarayıcı adres çubuğundaki URL kesik olmadan görüntülenmelidir. Mobil uygulamada paylaşım menüsünden "linki kopyala" özelliği ile URL ayrıca metin dosyasına kaydedilmelidir.

İçeriğin tam çerçevelenmesi. İçeriğin başlığı, hesap adı, tarih ve etkileşim verisi (beğeni, yorum, paylaşım sayısı) tek görüntüde yer almalıdır. Parçalı çekim yerine tam ekran tercih edilmelidir.

Çoklu açı. İçerik farklı cihazlarda (mobil + masaüstü) ayrı ayrı çekilmelidir. Bu, içeriğin görünür biçiminin platform tarafından değiştirilmediğini destekler.

Çevresel veri. Hesap profil sayfası, takipçi sayısı, biyografi metni ve önceki paylaşımlar ayrı ekran görüntüleri olarak alınmalıdır. Bu, hesabın ticari niteliğinin ispatına yardımcı olur.

Ekran görüntüleri; PDF dosyasına aktarılıp her sayfada "alındığı tarih, saat, alan kişi" bilgisi eklenmelidir.

3. Noter Tespiti — Noterlik Kanunu m. 60

Noterlik Kanunu m. 60; noterin "tespit işlemi" görevini düzenler. Bu kapsamda noter; başvuru üzerine, belirli bir tarihte mevcut bir durumu resmî olarak tespit eder. Noter tespiti, ekran görüntüsünden çok daha güçlü bir delil değerine sahiptir.

Sürecin işleyişi. Hak sahibi veya vekili, ihlal eden içeriğin URL'ini ve hesap bilgisini noterliğe yazılı olarak iletir. Noter; bilgisayar üzerinden URL'i açar, içeriği görür ve "tespit tutanağı" düzenler. Tutanakta; URL, içerik başlığı, görsel/metin özeti, tespit tarih ve saati yer alır.

Görsel ekleri. Tutanağa, içerikten alınan ekran görüntüleri ek olarak iliştirilir. Noter, eklerin tutanağın ayrılmaz parçası olduğunu mühürle teyit eder.

Delil değeri. Noter tutanağı; HMK m. 204 anlamında resmî belge niteliğindedir. Aksinin ispatı, sahteliğin iddia edilmesi ve ispatlanması gibi sıkı bir prosedürle mümkündür. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında; dijital içeriğin noter aracılığıyla tespiti, sonradan içeriğin silinmesi veya değiştirilmesi karşısında ispat yükünü hak sahibi lehine güçlendiren temel araçlardan kabul edilmektedir.

Maliyet ve süre. Noter tespiti; başvuruyu takip eden gün içinde tamamlanabilir. Ücret tarifesi, içeriğin hacmine göre değişir; uygulamada birkaç bin TL bandında işler.

Noter tespitinin sınırı; içeriğin gelecekte değiştirilmesi durumunda bu değişikliği yakalayamamasıdır. Tekrar eden ihlaller için periyodik tespit yapılması önerilir.

4. E-Tespit — HMK m. 400

HMK m. 400; "ileride açılacak veya açılan dava ile ilgili olarak, delillerin tespiti taraflardan birinin talebi üzerine mahkemece yapılır" hükmünü düzenler. E-tespit, bu maddenin sosyal medya delillerine uygulanan biçimidir.

Yetkili mahkeme. HMK m. 401; delil tespiti talebinin esas dava açılacak mahkemenin veya tespiti yapılacak şeyin bulunduğu yer mahkemesinin görev alanına gireceğini öngörür. Sosyal medya içerikleri için Sulh Hukuk Mahkemesi veya Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir.

Talep dilekçesi. Talep dilekçesinde; tespit edilecek içeriğin URL'i, hesap bilgisi, ihlal iddiasının özeti ve tespitin acil olduğunun gerekçesi yer almalıdır. HMK m. 402; delil tespitinin gecikmesinde sakınca bulunduğu hallerde karşı tarafa tebliğsiz yapılabileceğini öngörür.

Bilirkişi katkısı. Mahkeme, talep üzerine bilirkişi atayabilir. Bilirkişi; URL'i açar, içeriği inceler, ekran görüntülerini alır, içerikten metin/görsel kopyaları çıkarır ve raporunu sunar.

Delil değeri. E-tespit raporu; mahkeme tarafından düzenlenmiş olması nedeniyle resmî belge niteliği taşır. Bilirkişi raporunun teknik detayı, mahkeme önünde sunulduğunda yüksek ikna gücüne sahiptir.

E-tespit; özellikle silinme veya değiştirilme riski yüksek içeriklerde noter tespitine göre daha güçlü bir korumadır.

5. Platform Üzerinden Veri Çekme

Sosyal medya platformları; içerik sahibine yönelik veri dökümü araçları sunar. Üçüncü taraf hak sahibinin bu araçlara erişimi yoktur; ancak hak sahibi tarafından platforma yapılan resmî bildirim ile bazı verilere erişim talep edilebilir.

Instagram, Facebook (Meta). "İçerik raporu" özelliği ile hak sahibinin kendi içeriğine ilişkin veri dökümü alınabilir. Üçüncü kişi içeriği için platform şikayet mekanizması (Hak İhlali Bildirimi) kullanılır.

TikTok. "İçerik analizi" raporu, hesap sahibi tarafından alınabilir. Üçüncü kişi içeriği için TikTok Intellectual Property Rights Protection Form kullanılır.

Twitter/X. API üzerinden veri çekme imkânı kısıtlandı; ancak içeriğin arşivi (Wayback Machine) üzerinden alınabilir.

YouTube. Content ID sistemi, hak sahibinin telif şikayetlerini sistematik biçimde takip eder. Şikayet kaydı, ihlalin platforma bildirildiğinin somut delili olarak kullanılır.

Platform şikâyet kayıtları; mahkeme önünde "ihlalin platforma bildirildiği tarih" olarak delil değeri taşır.

6. Üçüncü Taraf Arşiv Hizmetleri

Bağımsız arşivleme hizmetleri, sosyal medya içeriklerinin sabitlenmesi için ek bir delil katmanı sunar.

Internet Archive (Wayback Machine). URL'in belirli bir tarihteki görünümünün arşivlenmesini sağlar. Hak sahibi; ihlal tespit ettiği anda Wayback Machine üzerinden URL'in arşivlenmesini talep edebilir.

Archive.today. Benzer biçimde sayfa arşivi oluşturur. Mobil görünümü de destekler.

Trezorus, PageFreezer gibi profesyonel servisler. Kurumsal düzeyde sosyal medya arşivlemesi yapar; hash bütünlüğü ile değiştirilmediği teyit edilebilir delil dosyası üretir.

Üçüncü taraf arşivlemesi; tek başına yeterli olmasa da, ekran görüntüsü ve noter/e-tespit ile birlikte sunulduğunda delil bütünlüğünü güçlendirir.

7. Etkileşim ve Erişim Verisinin Sabitlenmesi

İhlalin tazminat hesabında etkili olan veriler; içeriğin görüntülenme sayısı, beğeni, yorum, paylaşım ve hesap takipçi sayısıdır. Bu veriler değişken olduğu için ihlal tespiti anında sabitlenmesi gerekir.

Görüntülenme verisi. İçeriğin alındığı andaki etkileşim sayıları ekran görüntüsünde görünür olmalıdır. Saatlik veya günlük değişim takibi için tarih damgalı tekrarlı ekran görüntüsü önerilir.

Hesap takipçi verisi. Hesap profil sayfasından alınan takipçi sayısı, hesabın ticari etkisinin ispatına yardımcı olur. Influencer hesaplarında takipçi sayısı, FSEK m. 68 farazi sözleşme bedelinin hesaplanmasında doğrudan değişkendir.

Yorum içeriği. Yorumlar; ihlalin tüketici nezdindeki algısının ispatına katkı sağlar. Özellikle karıştırılma ihtimali iddiasında, kullanıcı yorumlarının "şu marka mı?" tarzı tereddütleri içermesi delil değeri taşır.

8. Influencer ve Sponsorlu İçerik İhlallerinde Ek Veri

Influencer içeriklerinde sözleşmesel ilişkinin ispatı için ek veri tespiti gerekir.

#reklam, #işbirliği etiketi. İçerikte yer alıp almadığı; etiket varsa görünür konumda olup olmadığı ekran görüntüsünde sabitlenmelidir. Etiket yokluğu; örtülü reklam iddiasının temelini oluşturur.

Marka etiketi. İçerikte markanın hesap olarak etiketlenmesi (mention) veya ürünün adıyla geçmesi sözleşmesel ilişkinin varlığına işaret eder.

Önceki içerikler. Aynı marka veya hesabın geçmişte benzer içerik paylaşıp paylaşmadığının taranması; düzenli ticari ilişki iddiasını destekler.

Influencer sözleşmelerindeki yapı için influencer marka sözleşmesi kontrol listesini okuyunuz.

9. Delil Dosyasının Yapılandırılması

Mahkeme önünde sunulacak delil dosyası şu yapıyı taşımalıdır.

Bölüm 1 — Olay özeti. İhlali kim, ne zaman, hangi mecrada nasıl gerçekleştirdi? URL ve hesap bilgisi.

Bölüm 2 — Delil envanteri. Ekran görüntüleri (PDF), noter tutanağı veya e-tespit raporu, platform şikayet kayıtları, üçüncü taraf arşivleri.

Bölüm 3 — Etki verisi. Görüntülenme, etkileşim, takipçi ve sponsorlu içerik göstergeleri.

Bölüm 4 — Hukuki nitelendirme. İhlalin SMK / FSEK / Reklam Yönetmeliği kapsamında hangi maddelere temas ettiği.

Bölüm 5 — Talep matrisi. İhtiyati tedbir, FSEK m. 68 üç katına kadar bedel, m. 70 manevi tazminat, SMK m. 149 tazminat ve cezai şikayet bağlantısı.

Telif çerçevesinde tazminat hesabının sistematik analizi için sosyal medyada telif ihlali makalesini ve marka ihlalinde tazminat için marka ihlalinde tazminat hesaplama makalesini okuyunuz.

10. Uygulamada Stratejik Öneriler

Tespit hızı. İhlal tespit edildikten sonra ekran görüntülerinin saatler içinde alınması, noter tespitinin 24-48 saat içinde tamamlanması önerilir. Bu süre içinde içeriğin silinmesi en sık karşılaşılan risktir.

E-tespit önceliği. Silinme riski yüksek içeriklerde (Instagram Stories, Snapchat, geçici TikTok yayınları) e-tespit talebi acil yapılmalıdır. HMK m. 402 kapsamında karşı tarafa tebliğsiz tespit özelliği bu durumda kritik olur.

Çoklu yöntem birleşimi. Ekran görüntüsü + noter tespiti + platform şikayet kaydı + üçüncü taraf arşivleme — bu dört katmanın birlikte kurulması delil dosyasının değerini en yüksek seviyeye çıkarır.

Avukat eşliği. Delil tespitinin başlangıcından dava dilekçesi sunumuna kadar avukat eşliği; teknik hataların önüne geçer ve süre yönetimi disiplini sağlar.

Uygulamada En Sık Hata

İlk sık hata; ekran görüntüsünün cep telefonundan parmakla işaretlenip alınması. Bu yöntem tarih damgasını ve URL'i tam göstermez. Tam ekran sistem komutu (örneğin macOS'ta Cmd+Shift+4) veya tarayıcı eklentisi tercih edilmelidir.

İkinci sık hata; içeriğin platformdan silinmesini bekleyip sonra dava açmaya çalışmak. Bu durumda delil sabitlemenin ilk aşaması zaten kaçırılmış olur.

Üçüncü sık hata; içeriği indirip kendi makinasında "kopyalamak". Bu, içeriğin gerçekliğini ve oluşum tarihini ispatlamada yetersizdir; tek başına delil değeri taşımaz.

Sonuç

Sosyal medya marka ve telif ihlallerinde delil tespiti; teknik (ekran görüntüsü, üçüncü taraf arşiv) ve hukuki (noter tespiti, HMK m. 400 e-tespit) yöntemlerin paralel kurulduğu çok katmanlı bir süreçtir. İhlalin tespiti ile delil sabitlemesi arasındaki süre, dava başarısının temel belirleyicisidir.

Hak sahibi tarafı; tespit anında ekran görüntülerinin sistematik alınması, noter tespitinin 48 saat içinde tamamlanması ve e-tespit talebinin acil silinme riski olan içeriklerde hemen yapılması üzerinden kurulmalıdır. Marka ihlalinde delil tespitinin operasyonel detayı için marka ihlalinde delil tespiti sorusunu okuyunuz.

İlgili içerikler için bkz. Sosyal Medyada Telif İhlali, Marka İhlalinde Delil Tespiti, Instagram Marka İhlali Şikayet, Marka İhlali ve Tecavüz Davaları Rehberi, Telif Hukuku, Marka Hukuku.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, RG 04.02.2011/27836, md. 187 vd. (delil ve ispat), md. 400 (delil tespiti). 1512 sayılı Noterlik Kanunu, RG 05.02.1972/14090, md. 60 (noterin tespit görevi). 6769 sayılı SMK md. 29 (marka tecavüzü), md. 149 (ispat); 5846 sayılı FSEK md. 68 (farazi sözleşme bedeli), md. 70 (manevi tazminat). ↩