Sosyal Medyada Telif İhlali: FSEK m. 25 Umuma İletim ve m. 68 Farazi Sözleşme Bedeli

Giriş

Sosyal medyada bir fotoğrafın izinsiz paylaşılması, bir illüstrasyonun ekran görüntüsü olarak başka bir hesaba taşınması veya bir reels videoda izinsiz müzik kullanılması — günde milyonlarca kez gerçekleşen bu pratikler, telif hukukunda hangi sonuçları doğurur? FSEK m. 25 umuma iletim hakkı ve m. 68 farazi sözleşme bedeli, sosyal medya ihlallerine cevap üreten temel hükümlerdir.

Bu makale; sosyal medya telif ihlallerinin hukuki çerçevesini, platform sorumluluk rejimini ve hak sahibinin başvurabileceği yolları sistematik biçimde ortaya koyar.¹

FSEK m. 25 Umuma İletim Hakkı

FSEK m. 25, eser sahibine eserin "işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla yayınlanması ve umuma iletilmesi" hakkını münhasıran tanır. Hükmün ikinci fıkrası; eserin "kullanıcılar tarafından seçilen bir yer ve zamanda erişilebilir kılınması" eylemini de bu hakkın kapsamına alır.

Sosyal medya paylaşımları doğrudan bu fıkranın kapsamına girer. Bir Instagram gönderisi, TikTok videosu veya YouTube Shorts içeriği — kullanıcının istediği anda erişebildiği bir formatta yayımlandığı için — umuma iletim eylemini oluşturur. Erişim sayısının az olması, ihlalin doğmasını engellemez; eylem, paylaşım anında tamamlanır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik çizgisi, sosyal medyada izinsiz paylaşımın FSEK m. 22 çoğaltma ve m. 25 umuma iletim haklarını birlikte ihlal ettiğini teyit eder.²

FSEK m. 22 Çoğaltma Hakkı ile İlişki

FSEK m. 22, eserin "her türlü vasıtayla" çoğaltılmasını eser sahibinin münhasır hakkı olarak düzenler. Sosyal medya paylaşımında çoğaltma iki aşamada gerçekleşir: (i) eserin sayısal kopyasının cihazlara indirilmesi; (ii) içeriğin platform sunucularına yüklenmesi.

Bir paylaşım eylemi, hem çoğaltma hem de umuma iletim haklarını paralel olarak ihlal eder. Tazminat hesabında bu iki ihlal ayrı kalemlere yansıyacak şekilde değerlendirilir; ancak FSEK m. 68 farazi sözleşme bedeli, ihlalin bütününe göre belirlenir.

Sosyal medyada paylaşılan görsellerin çerçevesel analizi için sosyal medyada fotoğraf kullanımı makalesini okuyunuz.

FSEK m. 68 Üç Katına Kadar Bedel

FSEK m. 68/1, izinsiz kullanım halinde hak sahibinin; "sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya bu kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını" isteyebileceğini düzenler.

Bu mekanizma; "farazi sözleşme bedeli" olarak adlandırılır. Sosyal medya bağlamında hesaplama şu unsurları gözetir: (i) eserin lisans tarifesindeki birim bedeli, (ii) paylaşım yapan hesabın ticari niteliği, (iii) içeriğin sponsorlu olup olmadığı, (iv) erişim ve etkileşim verisi, (v) eserin tanınırlık derecesi.

Yargıtay'ın yerleşik içtihat çizgisi; FSEK m. 68 bedelinin tarafların iradesinden bağımsız kanunî bir varsayım olduğunu, kullanıcının iyiniyetinin veya cezai kastının bedelin temelini değil yalnızca üç katına kadar artırım takdirini etkileyebileceğini teyit eder.³

Manevi Tazminat: FSEK m. 70

FSEK m. 70, manevi tazminatın ayrı bir kalem olarak hesaplanmasını sabitler. Sosyal medya bağlamında manevi tazminat tipik olarak şu hak ihlallerinden doğar:

Adın belirtilmemesi (FSEK m. 15). Paylaşımda eser sahibine etiket veya kredi verilmemesi.

Bütünlüğün ihlali (FSEK m. 16). Eserin kırpılması, filtre uygulanması veya bağlamından koparılması.

Aleniyet hakkının ihlali (FSEK m. 14). Henüz yayımlanmamış eserin izinsiz paylaşılması.

Manevi tazminat hesabında etkili olan faktörler; eserin tanınırlık derecesi, ihlalin yaygınlık derinliği, paylaşan kişinin niyet unsuru ve hak sahibinin sosyal/mesleki konumudur.

Cezai Yaptırım: FSEK m. 71

FSEK m. 71, izinsiz çoğaltma, yayma, umuma iletim ve işleme eylemlerini bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezasıyla cezalandırılan suç olarak düzenler. Suçun takibi şikâyete bağlıdır; hak sahibinin altı ay içinde şikâyet etmesi gerekir.

Ceza yargılamasındaki beraat, hukuk yargılamasındaki FSEK m. 68 tazminat sorumluluğunu sona erdirmez. İki yargı dalı farklı amaçlar güder, farklı ispat yüklerine tâbidir. Cezai sorumluluk kastın ispatına bağlıdır; FSEK m. 68 ise kast aranmaksızın işler.

Platform Sorumluluğu: 5651 m. 9/A

5651 sayılı İnternet Kanunu m. 9/A; içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı ve erişim sağlayıcının uyar-kaldır yükümlülüklerini düzenler. Sosyal medya platformları yer sağlayıcı sıfatıyla bu rejime tabidir.

Hak sahibinin bildirimi. İçeriğin telif ihlali oluşturduğu hak sahibi tarafından platforma bildirilir. Bildirim; eseri, hak sahibini, ihlalin gerçekleştiği URL'i ve talep edilen eylemi içermelidir.

Platformun makul süre içinde müdahale yükümlülüğü. Yer sağlayıcı, hak ihlalini öğrendikten sonra makul süre içinde içeriği yayından çıkarmak veya erişimi engellemekle yükümlüdür. Makul süre uygulamada 48 saat olarak benimsenir; ancak somut olayın özelliklerine göre değişebilir.

Erişimin engellenmesi. Platformun bildirime cevap vermemesi durumunda hak sahibi, Sulh Ceza Hâkimliğinden 5651 m. 9 uyarınca erişimin engellenmesi kararı talep edebilir.

AB Digital Services Act (Regulation 2022/2065) m. 16; benzer bir notice-and-takedown rejimini AB seviyesinde düzenler. Türk hukukundaki 5651 m. 9/A rejimi ile paralel işler.

Platform üzerinden ihlal tespiti ve şikayet süreci için Instagram marka ihlali şikayet sorusunu okuyunuz.

Sosyal Medyada Telif İhlali Türleri

Görsel paylaşımı

Bir fotoğrafın, illüstrasyonun veya tasarımın izinsiz repost edilmesi; m. 22 çoğaltma ve m. 25 umuma iletim haklarını birlikte ihlal eder. Eser sahibinin adına etiket eklemek tek başına ihlali bertaraf etmez; izin alınması zorunludur.

Müzik kullanımı

Sponsorlu içerik, marka hesabı paylaşımı veya influencer reklamında müzik kullanımı; platform müzik kütüphanesinin kişisel lisansı kapsamı dışındadır ve ayrı sync (senkronizasyon) lisansı gerektirir. Konu ayrıntısı için sosyal medyada müzik paylaşımı lisans sorusunu okuyunuz.

Video ve reels içeriği

Üçüncü kişi videosunun veya video parçasının izinsiz alıntılanması; m. 22, m. 25 ve m. 21 işleme haklarını ihlal eder. FSEK m. 35 alıntı serbestliği sosyal medya bağlamında dar yorumlanır; "kısa kesit" kullanımı tek başına savunma oluşturmaz.

Metin paylaşımı

Bir köşe yazısı, blog metni veya şiirin atıf yapılmaksızın yeniden paylaşılması; manevi hak ihlalini doğrudan oluşturur. Alıntı sınırı; eserin kimliğinin ortaya konacak ölçüde, yapıyı bozmadan ve kaynak göstererek yapılmalıdır.

Cover ve sampling içeriği

Müzik cover veya sampling içeriklerinde işleme hakkı (m. 21) ve umuma iletim hakkı birlikte değerlendirilir. Cover lisansının nasıl kurulduğu konusu için müzik cover ve sampling hakları rehberini okuyunuz.

Uygulamada Hak Sahibi Stratejisi

Hak sahibinin sosyal medya ihlalinde başvurabileceği yollar dört katmanlı yapıdadır.

Birinci katman — Delil tespiti. İhlali tespit eder etmez; URL, paylaşım tarihi, erişim verisi, ekran görüntüsü ve mümkünse noter tespiti veya HMK m. 400 uyarınca e-tespit ile delil sabitlenir.

İkinci katman — Platform üzerinden uyar-kaldır. İçerik platformuna 5651 m. 9/A uyarınca bildirim yapılır; içeriğin makul süre içinde kaldırılması talep edilir.

Üçüncü katman — Hukuk davası. FSEK m. 68 uyarınca üç katına kadar bedel; m. 70 uyarınca manevi tazminat talep edilir. İhtiyati tedbir talebi ile içeriğin yayından kaldırılması da istenebilir.

Dördüncü katman — Cezai şikayet. FSEK m. 71 kapsamında altı aylık şikâyet süresi içinde Cumhuriyet Başsavcılığına başvurulur.

Delil tespitinin sistematik analizi için sosyal medyada marka ve telif ihlali tespit ve kanıtlama rehberini okuyunuz.

Uygulamada En Sık Hata

İhlal tespitinde en sık karşılaşılan hata; ekran görüntüsünün zaman damgasız alınması ve URL'in eksik kaydedilmesidir. Bu durumda mahkeme önünde delil değeri tartışmalı hâle gelir.

İkinci sık hata; "platform içeriği zaten kaldırdı, dava açmaya gerek yok" yanılgısıdır. Platform tarafından kaldırılma, FSEK m. 68 tazminat sorumluluğunu sona erdirmez; ihlal eylemi paylaşım anında doğmuş olur.

Üçüncü sık hata; FSEK m. 71 cezai şikâyet süresinin (altı ay) kaçırılmasıdır. Şikâyet süresi, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren işler.

Sonuç

Sosyal medya telif ihlalleri; FSEK m. 22, 25 ve 68 hükümlerinin paralel uygulandığı, manevi tazminatın bağımsız kalem hesaplandığı ve platform sorumluluğunun 5651 m. 9/A rejimiyle birlikte işlediği çok katmanlı bir alandır. Hak sahibinin tedbir; delil tespitinin sistematik yapılması, uyar-kaldır bildirimleriyle paralel olarak hukuk ve ceza davalarının açılmasıdır.

Sosyal medya içeriklerinde paralel sorumluluk dağılımının influencer–ajans–reklam veren arasında nasıl çalıştığı için influencer telif sorumluluğu karar analizini ve telif rejiminin bütüncül çerçevesi için telif hukuku rehberini okuyunuz.

İlgili içerikler için bkz. İnternette Telif İhlali, Sosyal Medyada Fotoğraf Kullanımı, Restoranda TV Yayını Karar Analizi, Influencer Telif Sorumluluğu Karar Analizi, Telif Hukuku.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, RG 13.12.1951/7981, md. 22, 25, 68, 70, 71. 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun, RG 23.05.2007/26530, md. 9/A. ↩
Yargıtay 11. HD, 23.10.2025, E. 2025/1710 K. 2025/6470 (dijital paylaşımda mali ve manevi tazminatın ayrı kalem hesaplanması; FSEK m. 22 ve m. 25'in paralel uygulanması). ↩
Yargıtay 11. HD, 07.04.2022, E. 2021/1024 K. 2022/2931 ("FSEK m. 68 hükmünün uygulanmasının hukuki sonucu olarak farazi sözleşme kurulmuş olmasına göre, taraf vekillerinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir"). ↩