Restoranda TV Yayını ve FSEK m. 68 Farazi Sözleşme Bedeli: İşletmenin Bağımsız Lisans Yükümlülüğü

Bir restoran, kafe veya otelde televizyondan müzik yahut canlı yayın oynatmak — uygulamada ayrı bir lisans gerektirip gerektirmediği çoğu zaman tartışılan bir konudur. Yayıncı kuruluş zaten meslek birlikleriyle anlaşmışken, işletmenin neden ayrıca lisans aldığı sorusu işletmeciler tarafından sıkça gündeme getirilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 07.04.2022 tarihli kararı bu soruyu net biçimde yanıtlar: yayıncı kuruluşun lisansı, işletmenin sorumluluğunu kapsamaz.¹

Olay ve Hukuki Sorun

Davacı meslek birliği; bir işletmede televizyon aracılığıyla yayıncı kuruluşa ait yayının müşterilere izletilmesinin, FSEK m. 25 kapsamında umuma iletim sayıldığını ve işletmenin ayrı lisans almadan bu eylemi gerçekleştiremeyeceğini ileri sürerek FSEK m. 68 uyarınca üç katına kadar bedel talep etmiştir.

Davalı işletme iki temel savunma geliştirmiştir. Birincisi; yayıncı kuruluşun meslek birlikleriyle yaptığı yayın sözleşmesi nedeniyle eserler için ayrıca lisans alınmasına gerek olmadığı. İkincisi; aynı eylem nedeniyle açılan ceza davasında verilen beraat kararının, hukuk davasında da hak ihlali bulunmadığı sonucunu doğurduğu.

Uyuşmazlığın iki katmanı vardır: (i) yayıncı kuruluşun lisansı, işletmenin umuma iletim eylemini de kapsar mı; (ii) ceza davasındaki beraat, FSEK m. 68'e dayalı mali talebi etkiler mi?

Mahkeme Süreci

İlk Derece Mahkemesi; yayıncı kuruluşun yayın lisansı ile işletmenin umuma iletim eyleminin farklı hukuki kategorilere ait olduğunu kabul etti. Bölge Adliye Mahkemesi bu yaklaşımı onayladı ve FSEK m. 68 uyarınca farazi sözleşme bedelinin işletme aleyhine hükmedilmesine karar verdi. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi de temyiz incelemesinde aşağıdaki ölçütlerle BAM kararını onamıştır.

Yargıtay'ın Gerekçesi

Birinci tespit — Yayıncı lisansı ile işletme lisansı ayrı hukuki kategorilerdir

FSEK m. 25, eser sahibine eserin "işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla yayınlanması ve umuma iletilmesi" hakkını münhasıran tanır. Yayıncı kuruluş, eserlerin yayın yoluyla iletilmesi için meslek birlikleriyle anlaşır; ancak bu anlaşma, yayıncı kuruluşun kendi yayın faaliyeti ile sınırlıdır.

İşletmenin müşterilere yönelik gerçekleştirdiği eylem, yayıncı kuruluşun yayınının yeniden umuma iletilmesidir. Yayın sinyalinin işletme tarafından tekrar alınıp müşterilere izletilmesi — Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre — bağımsız bir umuma iletim eylemidir ve ayrı lisans gerektirir.

İkinci tespit — Ceza davasındaki beraat, FSEK m. 68 sorumluluğunu sona erdirmez

İşletme, aynı eylem nedeniyle ceza davasında beraat etmiş olsa da, FSEK m. 68 hukuk yargılaması çerçevesinde işleyen bağımsız bir tazminat rejimi öngörür. Ceza yargılamasının amacı, kast unsurunun ispatına bağlı cezai sorumluluğun belirlenmesidir; FSEK m. 68 ise kast aranmaksızın izinsiz kullanımın mali sonuçlarını düzenler.

FSEK m. 68 hükmünün uygulanmasının hukuki sonucu olarak farazi sözleşme kurulmuş olmasına göre, taraf vekillerinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

Bu paragraf, kararın ana kilidini oluşturur. "Farazi sözleşme kurulmuş olma" ifadesi; FSEK m. 68'in özünü kanunî bir varsayım olarak tanımlar. Eser sahibi ile izinsiz kullanan arasında, eylem anında bir sözleşme yapılmış olsaydı ödenecek bedelin üç katına kadar tazminat hesaplanır. Bu varsayım, kullanıcının iyiniyetinden veya cezai kastının bulunmamasından bağımsızdır.

Üçüncü tespit — İşletmenin sorumluluğu kullanım eyleminden doğar

İşletme, müşterilere yönelik umuma iletim eylemini gerçekleştiren aktör konumundadır. FSEK m. 68 uyarınca sorumluluk; eseri yayınlayan üçüncü kişiye değil, eylemi gerçekleştiren işletmeye yöneltilir. Yayıncı kuruluşun ayrıca sorumluluğu, kendi yayın faaliyetiyle sınırlı kalır.

Kararın İlke Değeri

Karar üç temel ilkeyi sabitler.

Birinci ilke — Lisans zinciri kavramı. Bir eserin son tüketiciye ulaşmasında lisans zincirinin her halkası bağımsız olarak değerlendirilir. Yayıncı kuruluşun lisansı, işletmenin lisansını; işletmenin lisansı, üçüncü kişinin kullanım lisansını otomatik kapsamaz. Lisans zincirinin teknik analizi için dijital reklamda telif lisans zinciri makalesini okuyunuz.

İkinci ilke — Ceza ve hukuk yargılamasının bağımsızlığı. FSEK ihlallerinde ceza davasındaki beraat kararı, hukuk davasındaki tazminat sorumluluğunu sona erdirmez. İki yargı dalı farklı amaçlar güder, farklı ispat yüklerine tâbidir.

Üçüncü ilke — Farazi sözleşme bedelinin kanunî niteliği. FSEK m. 68 üç kat bedel mekanizması; tarafların iradesinden bağımsız, kanun gereği uygulanan bir hesap yöntemidir. Kullanıcının kastı veya iyiniyeti, bedelin üç katına kadar artırılması iradesine yön verebilir; temel yükümlülüğü ortadan kaldırmaz.

Uygulamada

İşletme sahiplerinin almak zorunda olduğu lisans paketi şu kalemleri kapsar:

İlk kalem; eser sahipleri meslek birliği lisansı (MESAM, MSG — söz ve müzik). İkinci kalem; bağlantılı hak sahipleri meslek birliği lisansı (MÜYAP, MÜYORBİR — yapımcılar ve icracı sanatçılar). Üçüncü kalem; canlı veya kayıttan TV yayını oynatılıyorsa, ilgili yayıncı kuruluşun bağlantılı hakkı için ek lisans.

Lisans alınmaması durumunda doğacak risk üç katmanlıdır: (i) meslek birliği tarafından açılacak FSEK m. 68 davası ile üç katına kadar bedel; (ii) noter tespiti veya kolluk tespiti üzerine başlatılacak hukuk yargılamasında ihtiyati tedbir riski; (iii) FSEK m. 71 kapsamında cezai şikayet.

İşletmenin savunma stratejisi yapılandırılırken; lisans paketinin tam ve güncel tutulması, meslek birliği yazışmalarının saklanması, yayın türü değiştiğinde ilgili meslek birliğine bildirim yapılması esastır. Sosyal medya ve dijital mecra üzerinden yapılan paylaşımlarda umuma iletim çerçevesi için sosyal medyada telif ihlali makalesini okuyunuz.

Stratejik Not

Karar, işletmelere yönelik meslek birliği davalarında üç savunma argümanının da artık zayıfladığını gösterir.

İlk argüman — "TV zaten yayında, ben sadece açtım" — kabul görmez. Yayın sinyalinin işletme tarafından alınıp müşterilere izletilmesi bağımsız bir umuma iletim eylemidir.

İkinci argüman — "Ceza davasında beraat aldım" — FSEK m. 68 davasını etkilemez. Cezai beraat, hukuk davasındaki tazminat sorumluluğunu sona erdirmez.

Üçüncü argüman — "Müşteri sayım az, küçük işletmeyim" — farazi sözleşme bedeli hesabında işletmenin büyüklüğü tek başına belirleyici değildir. Bedel, eserin lisans tarifesindeki birim üzerinden hesaplanır ve üç katına kadar artırılabilir.

İşletme cephesinden anlamlı savunma; lisans paketinin gerçekten alındığını, ödemenin yapıldığını ve kapsamın güncel tutulduğunu somut delillerle ortaya koymaktan geçer. Sosyal medya ve umuma iletim arasındaki sınırın işletme bağlamında değerlendirilmesi için internette telif sosyal medya paylaşımı karar analizini okuyunuz.

Sonuç

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 07.04.2022 tarihli kararı; işletmede televizyon aracılığıyla yapılan umuma iletim eyleminin yayıncı kuruluşun lisansından bağımsız olduğunu ve FSEK m. 68 farazi sözleşme bedelinin ceza davasındaki beraat tarafından ortadan kaldırılmadığını teyit eder. Karar, işletmeler için lisans zinciri ve sorumluluk dağılımı analizinde temel ölçüt sunar.

İşletmenin tedbiri; lisans paketini tam tutmak, meslek birliği yazışmalarını saklamak ve sosyal medya yayınlarında ayrı lisans gereğini gözetmek üzerinden kurulur. Telif rejiminin işletme bağlamında bütüncül çerçevesi için telif hukuku rehberini ve telif mali ve manevi haklar rehberini okuyunuz.

İlgili içerikler için bkz. Sosyal Medyada Telif İhlali, İnternette Telif Sosyal Medya Paylaşımı, Telif Mali ve Manevi Haklar, Telif Hukuku Rehberi, Telif Hukuku.

Kaynakça

Mevzuat

5846 sayılı FSEK md. 25 (umuma iletim hakkı), md. 41 (umuma açık mahallerde temsil), md. 68 (izinsiz kullanımda farazi sözleşme bedeli ve üç katına kadar artırım), md. 71 (cezai sorumluluk). 6102 sayılı TTK md. 55-56 (haksız rekabet hükümleri).

İçtihat

Yargıtay 11. HD, 07.04.2022, E. 2021/1024 K. 2022/2931 (yayıncı lisansı ile işletme lisansının ayrı kategoriler oluşturduğu; ceza davasındaki beraatin FSEK m. 68 sorumluluğunu sona erdirmediği). Yargıtay 11. HD, 23.10.2025, E. 2025/1710 K. 2025/6470 (telif ihlalinde mali ve manevi tazminatın ayrı kalem hesaplanması).

Doktrin

ATEŞ, Mustafa: Fikir ve Sanat Eserleri Hukuku. TEKİNALP, Ünal: Fikrî Mülkiyet Hukuku. EROĞLU, Sevilay: Sinematografik Eser Sahibinin Hakları. YASAMAN, Hamdi (Ed.): Fikrî Mülkiyet Hukuku Yıllığı, FSEK uygulamasına ilişkin makaleler.