Creative Commons Lisansları Nasıl Kullanılır?

Question

Accepted Answer

Creative Commons Lisansları Nasıl Kullanılır?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Creative Commons lisansları, eser sahibinin haklarından vazgeçmesi değil, kullanım iznini önceden ve standart bir metinle vermesidir. İzin dört unsurun birleşiminden oluşur: BY atıf, NC ticari olmayan kullanım, ND türev yasağı, SA aynı lisansla paylaşma. Kombinasyon belirlenir belirlenmez kullanıcının hareket alanı da belirlenmiş olur.

Eserin CC lisansı taşıması, serbestçe kullanılabileceği anlamına gelmez. Lisans şartlarının dışına çıkan kullanım, izinsiz kullanım sonucunu doğurur.

1. Dört Unsur ve Altı Kombinasyon

BY unsuru her lisansta bulunur ve atıf yükümlülüğü getirir. NC unsuru ticari kullanımı kapatır. ND unsuru eserin değiştirilmesini, uyarlanmasını ve türev üretilmesini yasaklar. SA unsuru, türev eserin aynı lisansla yayımlanmasını zorunlu kılar.

Bu unsurlardan altı standart kombinasyon doğar: CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC, CC BY-NC-SA, CC BY-ND, CC BY-NC-ND. Sıralama izin genişliğine göredir; CC BY en geniş, CC BY-NC-ND en dar lisanstır.

CC0 ayrı bir araçtır. Lisans değil, hak sahibinin haklarından mümkün olan azami ölçüde feragat beyanıdır. Türk hukukunda mali haklardan feragatin kapsamı ve manevi hakların devredilemezliği nedeniyle CC0, kamu malı statüsüyle birebir aynı sonucu vermez.

Önemli: ND ve SA aynı lisansta birlikte bulunmaz. Türev üretimi yasaklanmışsa, türevin hangi lisansla yayımlanacağı sorusu doğmaz. CC BY-ND-SA gibi bir kombinasyon gördüğünüzde kaynak metni doğrulayın.

2. Hangi Kombinasyon Ticari Kullanıma İzin Verir

Ticari kullanıma izin veren kombinasyonlar NC unsuru taşımayanlardır: CC BY, CC BY-SA ve CC BY-ND. NC içeren üç lisans ticari kullanımı kapatır.

Ticari kullanımın sınırı uygulamada tartışmalıdır. Lisans metni, ticari avantaj veya parasal kazanç yönelimli kullanımı ticari sayar. Reklam içeren bir blog, ücretli eğitim materyali, kurumsal tanıtım sayfası ve satılan bir üründe kullanım ticari kabul edilir. Kâr amacı gütmeyen bir derneğin bağış toplama kampanyası da somut olayda ticari sayılabilir.

CC BY-SA seçildiğinde ikinci bir sonuç doğar: eserden türetilen çalışma da aynı lisansla yayımlanmak zorundadır. Bu yükümlülük kapalı kaynak bir ürüne entegrasyonu fiilen imkânsız hale getirir. Benzer mantığın yazılım tarafındaki karşılığı için açık kaynak yazılım ticari projede kullanılabilir mi sorusuna bakılabilir.

3. Atıf Nasıl Yapılır, ND Neyi Yasaklar

Geçerli atıf dört bilgiyi içerir: eserin adı, eser sahibinin adı, lisansın adı ve sürümü, lisans metnine giden bağlantı. Eserde değişiklik yapılmışsa bu da belirtilir. Kaynak platformun adını yazmak tek başına atıf sayılmaz.

Yazılı metinde atıf görselin altına veya kaynakça bölümüne konur. Videoda jenerikte, ses kaydında açıklama metninde gösterilir. Atıf bilgisinin kullanıcı tarafından görülebilir olması aranır; sayfa kaynak kodundaki gizli açıklama yeterli değildir.

ND lisanslı eserde en sık yapılan hata kırpma ve düzenlemedir. Görselin sosyal medya ölçüsüne uydurulmak için kesilmesi, renk düzeltmesi yapılması, üzerine metin eklenmesi türev üretimi sayılır ve ND yasağını ihlal eder. Yalnızca format dönüştürme (dosya tipi değişikliği) genellikle türev sayılmaz.

4. Türk Hukukunda CC Lisansının Niteliği

CC lisansları Türk hukukunda kendine özgü bir kategori oluşturmaz. Nitelik itibarıyla, eser sahibinin belirsiz sayıda kişiye yönelttiği bir icap ve kullanıcının kullanımla kabul ettiği bir sözleşme olarak değerlendirilir.

FSEK md. 52 mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve konusu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini arar. CC lisanslarının bu şekil şartını karşılayıp karşılamadığı tartışmalıdır. Baskın görüş, lisans metninin haklar bakımından ayrıntılı ve belirli olması ve elektronik ortamda erişilebilir bulunması nedeniyle geçerlilik lehine yorum yapar. Karşı görüş, ıslak imza bulunmamasını şekil eksikliği sayar¹.

Uygulamadaki sonuç şudur: lisansın geçersiz sayılması halinde ortaya çıkan tablo kullanıcı lehine olmaz. Geçersizlik, izin hiç verilmemiş sayılması sonucunu doğurur ve kullanıcı izinsiz kullanan konumuna düşer. Bu nedenle CC lisansına dayanan kullanıcı, lisans şartlarına tam uyumu esas almalıdır.

Lisans, verildikten sonra geri alınamaz; hak sahibi eseri sonradan yayından kaldırsa bile önceki kullanım korunur. Buna karşılık hak sahibi eseri farklı bir sürümle veya farklı bir lisansla yeniden yayımlayabilir. Bu nedenle kullanım anındaki lisans sürümünün kaydedilmesi gerekir. Şartlara aykırı kullanımda hak sahibi FSEK md. 68 uyarınca, sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin üç katına kadar tazminat talep edebilir.

Uygulamada

CC lisanslı içerik kullanan kurumlarda üç kayıt tutulur: eserin bağlantısı, kullanım tarihindeki lisans kodu ve sürümü, atıf metninin nerede gösterildiği. Bu üç veri, sonradan gelen bir talepte savunmanın tamamını oluşturur.

İkinci disiplin lisans uyumu kontrolüdür. Bir sunumda veya web sayfasında birden çok CC eseri bir arada kullanıldığında, SA unsuru taşıyan bir eser bütün çalışmanın lisansını etkileyebilir. Karma kullanımlarda her eserin lisansı ayrı gösterilir.

Üçüncü nokta, kamu malı ile CC lisansının karıştırılmamasıdır. Koruma süresi dolmuş eserde lisans şartı aranmaz; CC lisanslı eserde şart vardır. Ayrım için kamuya mal olmuş eseri serbestçe kullanabilir miyim sorusuna, lisans mekaniğinin diğer yüzü için royalty free nedir sorusuna bakılabilir.

İlgili içerikler için bkz. Telif Hukuku Rehberi, Telif Mali ve Manevi Haklar, İnternette Telif İhlali, Telif Hukuku.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 52, md. 68, RG 13.12.1951/7981. ↩

Creative Commons Lisansları Nasıl Kullanılır?