Kamuya Mal Olmuş Eseri Serbestçe Kullanabilir miyim?

Kamuya Mal Olmuş Eseri Serbestçe Kullanabilir miyim?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Büyük ölçüde evet, ama koşulla. Kamuya mal olmuş eser, koruma süresi dolduğu için mali hakları serbestleşmiş eserdir; herkes izin almadan ve bedel ödemeden çoğaltabilir, yayabilir ve işleyebilir. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 27, koruma süresini eser sahibinin ölümünden itibaren 70 yıl olarak belirler. Bu süre dolduğunda eser kamuya mal olur.

Ancak "serbest" sınırsız değildir; eser sahibinin adını belirtme ve eseri tahrif etmeme yükümlülüğü sürer.

---

1. Koruma Süresi: Ölümden İtibaren 70 Yıl

FSEK md. 27, ana kural olarak korumayı eser sahibinin yaşadığı süre ile ölümünden sonraki 70 yıl için tanır. Süre, eser sahibinin öldüğü yılı izleyen yılın ilk gününden işlemeye başlar.

Birden fazla sahibi olan eserlerde süre, son kalan sahibin ölümünden itibaren hesaplanır. Sahibi belli olmayan veya tüzel kişi tarafından meydana getirilen eserlerde ise süre, eserin aleniyet kazanmasına bağlanır. Süre hesabında ölüm yılının değil, onu izleyen yılbaşının esas alınması pratikte sık atlanan bir ayrıntıdır.

Önemli: Süre dolmadan eseri "kamuya mal" saymak ağır sonuç doğurur. Süre henüz işlerken yapılan izinsiz kullanım, koruma devam ettiği için telif ihlalidir. Kamuya mal olma iddiası, ölüm tarihiyle kesin biçimde doğrulanmalıdır.

---

2. Sürenin Dolmasıyla Mali Haklar Serbestleşir

Koruma süresi dolduğunda eserin mali hakları herkese açılır. Çoğaltma, yayma, temsil, işleme ve umuma iletim; artık izin ve bedel gerektirmeden herkes tarafından gerçekleştirilebilir.

Bu, eserin yeni baskısının yapılabileceği, sahneye taşınabileceği, çevrilebileceği ve dijital ortama aktarılabileceği anlamına gelir. Süresi dolmuş bir romanı basmak veya bir besteyi yorumlamak için mirasçılardan izin alınmaz. Serbestleşme, eserin ekonomik kullanımını kamuya bırakır.

---

3. Manevi Haklar Devam Eder

Mali hakların serbestleşmesi, manevi hakları sona erdirmez. Eser sahibinin adının belirtilmesi ve eserin bütünlüğünün korunması yükümlülüğü, süre dolduktan sonra da geçerliliğini sürdürür.

Kamuya mal olmuş bir eseri kullanırken eser sahibinin adını gizleyemez, eseri kendi eserinizmiş gibi sunamazsınız. Eseri, sahibinin şeref ve itibarını zedeleyecek biçimde değiştirmek de hukuka aykırıdır. Serbest kullanım, eserin kaynağını ve bütünlüğünü koruma sınırı içinde kalmalıdır.

---

4. Yeni Baskı, Çeviri ve Edisyonun Kendi Telifi

Kamuya mal olmuş bir eserin serbest olması, o eser üzerinden üretilen yeni katkıları serbest bırakmaz. Bir eserin yeni çevirisi, eleştirel edisyonu, düzenlemesi veya işlenmiş hâli, bu katkıyı yapanın özgün emeğini taşıdığı ölçüde ayrı bir eser olarak korunur.

Süresi dolmuş bir romanın metni serbesttir; ancak o romanın güncel bir çevirisi, çevirmenin eseri olarak koruma altındadır. Kamuya mal olmuş eseri kullanırken, üzerine eklenmiş yeni katkının hâlâ korunuyor olabileceğine dikkat edilmelidir.

---

Sık Yapılan Hata

En sık yapılan hata, eserin "eski" görünmesine bakarak süre hesabını atlamaktır. Belirleyici olan eserin yayım tarihi değil, eser sahibinin ölüm tarihidir. Yüz yıl önce yazılmış bir eserin sahibi geç bir tarihte vefat etmişse, koruma hâlâ sürebilir.

İkinci sık hata, kamuya mal olmuş metnin modern bir baskısını kaynak alıp o baskıyı kopyalamaktır; baskıyı hazırlayanın edisyon katkısı ayrıca korunabilir. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında, işleme ve düzenleme faaliyeti hususiyet taşıdığında bağımsız koruma görür. Güvenli yol, ölüm tarihini doğrulamak ve mümkünse eserin özgün metnini esas almaktır¹.

---

İlgili içerikler için bkz. Telif Mali ve Manevi Haklar, Ölen Yazarın Telif Hakkı Ne Zaman Biter?, Çeviri Eser Üzerinde Telif Hakkı Kimin?, Telif Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 27, RG 13.12.1951/7981. ↩