Ölen Yazarın Telif Hakkı Ne Zaman Biter?

Ölen Yazarın Telif Hakkı Ne Zaman Biter?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Telif hakkı, eser sahibinin yaşamı boyunca ve ölümünden itibaren 70 yıl süreyle korunur. FSEK md. 27 bu süreyi düzenler. 70 yıl dolduğunda eser kamuya mal olur; izin almadan ve bedel ödemeden çoğaltılabilir, yayımlanabilir, işlenebilir. Süre dolana kadar mali hakları mirasçılar kullanır.

Pratikte kritik soru şudur: hangi yazarın hangi eseri bugün serbest? Cevap, ölüm yılına ve süre hesabının doğru yapılmasına bağlıdır.

---

1. FSEK md. 27: Yaşam Artı 70 Yıl

FSEK md. 27 uyarınca koruma süresi; eser sahibinin yaşadığı müddetçe ve ölümünden itibaren 70 yıl devam eder¹. Süre esere değil, eser sahibine bağlıdır: yazarın ilk kitabı da son kitabı da aynı tarihte serbest kalır.

Birden fazla eser sahibi varsa 70 yıl, son sağ kalanın ölümünden itibaren işler. Sahibinin ölümünden sonra yayımlanan eserlerde süre yine ölüm tarihine bağlı hesaplanır. Tüzel kişilerin eser sahibi sayıldığı hallerde koruma, aleniyet tarihinden itibaren 70 yıldır.

---

2. Süre Nasıl Hesaplanır?

Hesap, ölüm gününden değil takvim yılından yürür: koruma süresi, eser sahibinin öldüğü yılı izleyen yılın ilk gününden itibaren hesaplanır. Örnek: 1955 yılında ölen bir yazarın eserleri için süre 01.01.1956'da işlemeye başlar ve 31.12.2025'te dolar; eserler 01.01.2026'dan itibaren serbesttir.

Önemli: Serbestlik yalnızca asıl metin içindir. Yazarın eserinin güncel bir çevirisi, eleştirili basımı veya düzenlemesi; işlenme eser olarak kendi sahibi üzerinden ayrıca korunur. Kamuya mal olmuş bir romanı basmak serbesttir; o romanın 30 yıl önce yapılmış çevirisini basmak serbest değildir.

---

3. 70 Yıl Boyunca Hakları Kim Kullanır?

Mali haklar mirasçılara geçer; çoğaltma, yayma ve umuma iletim izinlerini koruma süresince mirasçılar verir. Ölen yazarın eserini yayımlamak isteyen yayınevi, sözleşmeyi mirasçılarla yapar; birden fazla mirasçı varsa hepsinin katılımı veya yetkilendirmesi aranır. FSEK md. 52 yazılılık şartı burada da geçerlidir.

Manevi haklar mirasla geçmez; ancak FSEK, adın belirtilmesi ve eserin bütünlüğü gibi yetkilerin ölümden sonra belirli yakınlar tarafından kullanılmasına imkan tanır. Mirasçılarla yapılan sözleşmede bu ayrım gözetilmelidir.

---

4. Kamuya Mal Olduktan Sonra Kullanım

Süre dolduğunda eser herkesin kullanımına açılır: yeniden basım, çeviri, uyarlama, film yapımı ve dijital yayın için izin gerekmez. Ancak iki sınır kalır. Birincisi; yazarın adının belirtilmesi ve eserin tahrif edilmemesi yönündeki kamusal koruma devam eder, eser üzerinde yanıltıcı sahiplik iddiası ileri sürülemez. İkincisi; başkalarının o eser üzerinde ürettiği işlenmeler kendi süreleri boyunca korunur.

Yayıncılık pratiğinde hata çoğu zaman burada yapılır: serbest kalan asıl metin yerine, hakları süren bir edisyon veya çeviri esas alınır ve ihlal doğar. Kullanılacak kaynağın hak durumu ayrıca doğrulanmalıdır.

---

Uygulamada En Sık Hata

"Yazar öldü, eser serbest" varsayımı yanlıştır; serbestlik ölümle değil, 70 yılın dolmasıyla başlar. İkinci yaygın hata; yurt dışı kaynaklarda görülen farklı sürelerin Türkiye'ye taşınmasıdır. Koruma süreleri ülkeden ülkeye değişir; Türkiye'de kullanım Türkiye'deki süreye tabidir. Mali ve manevi hak ayrımının kapsamı için Telif Hukukunda Mali ve Manevi Haklar rehberi bütünlüğü sağlar.

---

İlgili içerikler için bkz. Telif Hukuku Rehberi, Telif Hukukunda Mali ve Manevi Haklar, Çeviri Eser Üzerinde Telif Hakkı Kimin?, Telif Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 26, md. 27, md. 52, RG 13.12.1951/7981. ↩