TV Programı Formatı Nasıl Korunur?

TV Programı Formatı Nasıl Korunur?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: TV programı formatı, soyut fikir düzeyinde kaldığı sürece korunmaz; koruma, hususiyet taşıyan somut bir ifadeye dönüştüğünde başlar. Kurgusu, akışı, karakterleri ve sahne düzeniyle ayrıntılı biçimde yazılmış format dokümanı FSEK kapsamında eser korumasından yararlanabilir. Tarih ispatı için noter tespiti güçlü bir araçtır. Taklit halinde FSEK talepleriyle birlikte TTK haksız rekabet hükümleri de devreye girer.

---

1. Fikir Korunmaz, İfade Korunur

"Çiftlerin yarıştığı bir bilgi yarışması" veya "ünlülerin dans ettiği bir program" düzeyindeki tanımlar fikirdir; telif hukuku fikri değil, fikrin hususiyet taşıyan ifadesini korur. Aynı temadan yola çıkan iki yapımcı, farklı formatlar üretebilir ve ikisi de ayrı ayrı korunur.

Bu ayrım format davalarının eksenidir. Davacı, korunan şeyin genel konsept değil, kendi geliştirdiği özgün kurgu bütünü olduğunu göstermek zorundadır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 28.05.2025 tarihli, E. 2024/3977, K. 2025/3754 sayılı kararında; iki yarışma programı formatının ayrı ayrı hususiyet taşımaları halinde FSEK korumasından yararlanacağını, ortak bir temel formattan ayrışan programlar arasındaki benzerliklerin tüm yarışma programlarında görülebilecek unsurlardan ibaret kaldığı durumda ihlal ve haksız rekabet oluşmayacağını belirtmiştir. Yargıtay format korumasını tanır; ancak korumanın sınırını hususiyete bağlar. Jenerik yarışma unsurları (sunucu, yarışmacı çiftler, puanlama) üzerinden ihlal kurulamaz; davanın kaderini, formatın özgün unsurlarının somut biçimde belgelenmesi belirler.

---

2. Format Dokümanı ve Hususiyet Eşiği

Korumanın taşıyıcısı format dokümanıdır (format bible). Bu doküman; programın akış şemasını, bölüm yapısını, oyun mekaniklerini, karakter ve sunucu rollerini, sahne ve dekor konseptini, jenerik ve slogan unsurlarını ayrıntılı biçimde tanımlar. Doküman ne kadar somut ve özgünse, FSEK md. 1/B anlamında hususiyet eşiğini aşma olasılığı o kadar yükselir¹.

Ayrıca format, mevcut bir yabancı formatın uyarlaması ise FSEK md. 6 kapsamında işlenme eser boyutu doğar; uyarlayan, kendi kattığı hususiyet ölçüsünde koruma elde eder.

Önemli: Yayınlanmış bölümler format dokümanının yerini tutmaz. Yazılı format metni bulunmayan davalarda, korunduğu iddia edilen unsurların sınırı belirsiz kalır ve hem eser iddiası hem sözleşme talepleri zayıflar. Formatı önce yazın, sonra yayınlayın.

---

3. Noter Tespiti ve Tarih İspatı

Telif hakkı tescille değil, yaratmayla doğar; ancak uyuşmazlıkta öncelik tarihini ispatlamak gerekir. Format dokümanının noterde tasdiki, içeriğin belirli bir tarihte var olduğunu güçlü biçimde kanıtlar. Kültür ve Turizm Bakanlığı isteğe bağlı kayıt sistemi ve tarihli iç yazışmalar da destekleyici delildir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 10.06.2019 tarihli, E. 2018/2799, K. 2019/4180 sayılı kararında; noterde tasdik edilen bir yarışma programı formatının taklit edildiği iddiasıyla açılan davayı incelemiştir. Noter tespiti, format sahibine iki avantaj sağlar: dokümanın içeriği sabitlenir ve öncelik tarihi tartışmasız hale gelir. Taklit iddiasında karşılaştırma, televizyondaki görüntüler üzerinden değil, tasdikli doküman ile dava konusu program arasında yapılır.

---

4. Format Satış Sözleşmeleri

Format ekonomisi lisans üzerine kurulur. Format satış sözleşmesinde; lisansın ülke ve mecra kapsamı, süre, uyarlama serbestisinin sınırları, danışmanlık (flying producer) desteği, bölüm başı veya sezon başı bedel ve markalaşmış unsurların (ad, logo, slogan) kullanımı düzenlenir. Mali hak devri içeren hükümler FSEK md. 52 uyarınca yazılı yapılır ve hakları ayrı ayrı gösterir.

Sunucu ve yapım ekibiyle imzalanan sözleşmelere konan rekabet yasakları ise dikkatli kurgulanmalıdır. Çalışma özgürlüğünü süresiz ve belirsiz biçimde kısıtlayan yasaklar, TBK md. 27 karşısında geçersiz sayılma riski taşır; yukarıda anılan 2025 tarihli kararın alt derece sürecinde bu gerekçe de tartışılmıştır.

---

5. Taklit Halinde FSEK ve Haksız Rekabet

Taklit iddiasında iki koruma kanalı birlikte işletilir. FSEK kanalında; tecavüzün tespiti, men, ref ve FSEK md. 68 kapsamında bedel talep edilir. TTK md. 54 ve devamı kanalında ise başkasının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanma ve karıştırılma tehlikesi üzerinden haksız rekabet talepleri ileri sürülür. Format eser eşiğini aşamasa bile emek ve yatırımın sömürülmesi haksız rekabet oluşturabilir.

Stratejik Not: Uygulamada en sık hata, davayı "programlar birbirine benziyor" düzeyinde kurmaktır. Mahkeme ve bilirkişi, benzerliği unsur unsur ayrıştırır: jenerik yarışma unsurları koruma dışı kalır, özgün unsurlar karşılaştırılır. Format sahibi için doğru hazırlık; özgün unsurları tablolaştıran bir karşılaştırma raporu, tasdikli format dokümanı ve formatın ekonomik değerini gösteren lisans kayıtlarıdır. Bu dosya kurgusunun ayrıntılı analizi için yarışma programı formatı kararı sayfasına bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Yarışma Programı Formatının FSEK Koruması, Telif Hukuku Rehberi, Eser Sahibi Olduğumu Nasıl İspatlarım, Telif Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 1/B, md. 6, md. 52, md. 68, RG 13.12.1951/7981; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 54, md. 55, RG 14.02.2011/27846. ↩