Eser Sahibi Olduğumu Nasıl İspatlarım?

Eser Sahibi Olduğumu Nasıl İspatlarım?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Türk hukukunda telif koruması tescilsiz doğar; eser sahibi olduğunuzu ispatlamak için tescil şart değildir. FSEK md. 11 uyarınca eserde adı geçen kişi, aksi kanıtlanana kadar eser sahibi sayılır. Uyuşmazlık riskine karşı bu karineyi güçlendiren delilleri (kayıt tescil, noter tespiti, zaman damgası, taslaklar) önceden hazırlamak ispat yükünü pratikte tersine çevirir.

---

Telif Koruması Tescilsiz Doğar

Marka ve patentten farklı olarak telif hakkı, eserin yaratılmasıyla kendiliğinden doğar. Fotoğrafı çektiğiniz, yazılımı yazdığınız, besteyi kaydettiğiniz anda koruma başlar; hiçbir kuruma başvuru gerekmez. Bu kural aynı zamanda pratik bir soruna yol açar: resmi bir sicil olmadığından, "bu eser benim" iddiasını uyuşmazlık çıktığında delille desteklemek size düşer.

İspat sorunu bu yüzden hak sorunundan ayrıdır. Hakkınız vardır; mesele, hakkın size ait olduğunu ve yaratım tarihini mahkeme önünde gösterebilmektir.

---

FSEK md. 11: Eser Sahipliği Karinesi

FSEK md. 11, yayımlanmış eser nüshalarında veya asıl üzerinde adı bulunan kişinin, aksi sabit oluncaya kadar eser sahibi sayılacağını düzenler¹. Fotoğrafın altındaki imza, kitabın kapağındaki ad, yazılım dosyasındaki telif kaydı bu karineyi kurar.

Karinenin sonucu ispat yükünün yer değiştirmesidir: adınız eserde geçiyorsa, sizin sahipliğinizi ispatlamanız gerekmez; aksini iddia eden ispatlar. Bu nedenle eseri yayımlarken adınızı görünür biçimde eklemek, en ucuz ve en etkili ispat aracıdır. Anonim veya müstear adla yayımlanan eserlerde karine zayıflar; bu durumda yayımlayan kişi lehine ayrı kurallar devreye girer.

---

Kayıt Tescil ve Noter Tespiti

Kültür ve Turizm Bakanlığı nezdinde isteğe bağlı kayıt tescil yaptırılabilir. Bu tescil hak kurucu değildir; koruma zaten doğmuştur. Değeri ispat kolaylığındadır: tescil belgesi, eserin belirli bir tarihte sizin adınıza beyan edildiğini resmi kayıtla gösterir. Sinema ve müzik eserlerinde bazı ticari kullanım süreçleri için kayıt tescil ayrıca fiili bir gereklilik halini almıştır.

Noter tespiti benzer işlev görür. Eserin bir kopyasını noterde tespit ettirmek veya kendinize noter onaylı tarihle göndermek, o tarihte eserin elinizde olduğunu belgeleyen güçlü bir delildir. Maliyeti düşük, delil değeri yüksektir.

Önemli: Kayıt tescil ve noter tespiti sahipliği kesin olarak kanıtlamaz; eserin o tarihte sizin elinizde olduğunu kanıtlar. Gerçek sahipten kopyalayıp tescil ettiren kişi korunmaz. Bu araçları yaratım sürecinin delilleriyle birlikte kullanın.

---

Zaman Damgası ve Süreç Delilleri

Elektronik ortamda üretilen eserlerde nitelikli zaman damgası pratik bir çözümdür. 5070 sayılı Kanun kapsamındaki zaman damgası, dosyanın belirli bir anda var olduğunu teknik olarak sabitler ve mahkemede güçlü delil oluşturur.

Asıl ayırt edici delil grubu yaratım sürecinin kendisidir: taslaklar, eskizler, RAW dosyalar, katmanlı çalışma dosyaları, sürüm geçmişi, e-posta yazışmaları ve proje klasörleri. Kopyalayan kişide sonuç vardır ama süreç yoktur. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında da sahiplik uyuşmazlıkları, tarafların yaratım sürecine ilişkin delil sunma kabiliyeti üzerinden çözülür.

---

Uyuşmazlıkta İspat Stratejisi

Uyuşmazlık doğduğunda delilleri katmanlı sunun: önce FSEK md. 11 karinesini kuran yayın kaydı, ardından tarih sabitleyen belgeler (tescil, noter, zaman damgası), en sonda süreç delilleri. Bu sıralama, karşı tarafın "karine aksi ispatlandı" savunmasını her katmanda yeniden yükün altına sokar.

Ortak yaratımlarda strateji sözleşmeye kayar. Birlikte üretilen eserlerde pay ve sahiplik önceden yazılı belirlenmemişse, ispat uyuşmazlığın en çetin cephesi haline gelir.

Uygulamada En Sık Hata

Üreticiler eseri teslim ettikten sonra çalışma dosyalarını siler. Logo, fotoğraf ve yazılım uyuşmazlıklarında dava, teslimden yıllar sonra açılır; taslakları silen taraf en güçlü delil grubunu kendi eliyle yok etmiş olur. Proje arşivini eser bazında ve tarih damgalı biçimde saklayın.

Stratejik Not

İspat altyapısını uyuşmazlık çıkmadan kurun: yayında ad, kritik eserlerde kayıt tescil veya zaman damgası, arşivde süreç dosyaları. Bu üçlü hazırlanmışsa, karşı tarafın sahiplik itirazı çoğu zaman dava açılmadan çöker; hazırlıksız yakalanan tarafta ise güçlü bir hak bile ispatsızlıktan zayıf görünür.

---

İlgili içerikler için bkz. Telif Hukuku, Telif Hukuku Rehberi, Telifte Mali ve Manevi Haklar, Logomu Tasarlayan Tasarımcının Telif Hakkı Var mı?.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 11, md. 13, RG 13.12.1951/7981. ↩