Yarışma Programı Formatının FSEK Koruması: Yargıtay'ın Hususiyet Ölçütü

Televizyon format uyuşmazlıkları, telif hukukunun en zor sorularından birini gündeme getirir: Bir yarışma programının kurgusu ne zaman korunan bir eser, ne zaman herkesin kullanabileceği bir fikir sayılır? Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 28.05.2025 tarihli kararı, bu soruya iki yönlü bir cevap verir. Format koruması ilke olarak tanınır; ancak korumanın sınırı hususiyetle çizilir ve jenerik yarışma unsurları üzerinden ihlal kurulamaz.

Karar Kimliği

• Mahkeme: Yargıtay
• Daire: 11. Hukuk Dairesi
• Esas No: 2024/3977
• Karar No: 2025/3754
• Tarih: 28.05.2025
• Sonuç: Onama (kesin)

Olay

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Davacılar; bir yapım şirketi ile bu şirketin programını yayınlayan televizyon kuruluşudur. Yapım şirketinin geliştirdiği BBEB kısaltmalı yarışma programı, 2012 yılından 2017 yılına kadar ulusal bir kanalda yayınlanmış; programın formatı 2012 yılında noterde tescil edilmiştir. Davalılar arasında; programı 315 bölüm sunan sunucu, format üzerindeki haklarını sözleşmelerle davacıya devretmeyi taahhüt eden yapımcılar ve bu kişilerin kurduğu yapım şirketi ile yeni programı yayınlayan televizyon kuruluşu yer alır.

Davacılara göre davalılar, YA kısaltmalı yeni bir yarışma programı üreterek 2018 yılından itibaren rakip bir kanalda yayınlamış ve BBEB formatının hususiyet taşıyan unsurlarını birebir kullanmıştır. Davacılar; yayının haksızlığının tespitini, haksız rekabetin menini ve refini, cezai şart ile maddi ve manevi tazminat talep etmiştir.

Davalılar savunmalarında; BBEB formatının özgün olmadığını, Alman menşeli bir yarışma formatının taklidi niteliğinde bulunduğunu, YA programının ise aynı yabancı formatın uluslararası lisans sahibinden 2017 tarihli format sözleşmesiyle alınan lisansa dayalı Türkiye uyarlaması olduğunu ileri sürmüştür.

Hukuki Sorun

Uyuşmazlık üç soruda toplanır. Birincisi: Yarışma programı formatı FSEK kapsamında eser korumasından yararlanır mı ve bu korumanın şartı nedir? İkincisi: Ortak bir yabancı temel formattan türeyen iki yerli program arasındaki benzerlikler, telif ihlali veya TTK anlamında haksız rekabet oluşturur mu? Üçüncüsü: Sunucu ve yapımcılarla imzalanan sözleşmelerdeki geniş yasaklama hükümleri, sözleşmeye aykırılık taleplerine dayanak olabilir mi?

Mahkeme Süreci

İlk Derece Mahkemesi davayı reddetti. Gerekçede; her iki formatın da ayrı ayrı hususiyet içerdiği ve FSEK korumasından yararlandığı, temel format üzerindeki hak sahipliğinin dava dışı yabancı şirkete ait olduğu, hem davacının hem davalının bu temel formattan ayrışarak kendilerine has formatlar oluşturduğu, benzerliklerin tüm yarışma programlarında görülebilecek unsurlardan ibaret kaldığı tespit edildi. Mahkeme ayrıca; sözleşmelerdeki yasaklama hükümlerinin çalışma özgürlüğünü belirsiz ve sınırsız biçimde kısıtladığı için TBK md. 27 karşısında geçerli sayılamayacağını belirtti.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, istinaf başvurusunu esastan reddetti. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 28.05.2025 tarihinde Bölge Adliye Mahkemesi kararını onadı; karar kesindir.

Karar Metni

"...davaya konu davacıya ait BBEB isimli yarışma program formatı ile davalılarca yayın ve yapımı gerçekleştirilen YA isimli yarışma formatlarının ayrı ayrı hususiyet içeren program formatları oldukları ve FSEK kapsamında ... korumasından faydalanmaları gerektiği, YA isimli formatının davacı BBEB formatından kaynaklı FSEK kapsamında düzenlenen haklarını ihlal etmediği gibi haksız rekabet şartlarının da oluşmadığı (...) hem davacı hem de davalının bu formattan ayrışarak kendilerine has formatlar oluşturdukları, benzerliklerin tüm yarışma programlarında karşılaşılabilecek unsurlar olduğu..."

Kararın Gerekçesi

Onanan gerekçe üç temel tespit üzerine kuruludur.

Birinci Tespit: Format Koruması Tanınır, Şartı Hususiyettir

Karar, yarışma programı formatının FSEK korumasından yararlanabileceğini tartışmasız kabul eder. Ölçüt, FSEK md. 1/B anlamında sahibinin hususiyetini taşımaktır¹. Format; akışı, oyun mekanikleri, karakter kurgusu ve sahne düzeniyle özgün bir bütün oluşturduğunda eser niteliği kazanır. Bu kabul, format sahipleri için korumanın kapısını açık tutar.

İkinci Tespit: Ortak Kaynaktan Ayrışan Formatlar Birbirini İhlal Etmez

Somut olayda her iki program da yabancı bir temel formatla ilişkilidir. Mahkeme, temel format üzerindeki hak sahipliğinin dava dışı yabancı şirkete ait olduğunu; tarafların her birinin bu kaynaktan ayrışarak kendine has format geliştirdiğini tespit eder. Davacının koruma talep edebileceği alan, yalnızca kendi kattığı özgün unsurlarla sınırlıdır. Aksi kabul, kararın ifadesiyle, davacının kendi formatı üzerindeki hak sahipliğini de sorgulanır hale getirir.

Üçüncü Tespit: Jenerik Unsurlar Karşılaştırma Dışıdır

Benzerlik analizi unsur ayrıştırmasıyla yapılır. Sunucu eşliğinde yarışan çiftler, puanlama, eleme ve ödül gibi unsurlar tüm yarışma programlarında görülür; bu unsurlar üzerinden ne telif ihlali ne haksız rekabet kurulabilir. Haksız rekabet değerlendirmesinde ayrıca, benzer nitelikte birçok programın lisanslı veya lisanssız yayınlandığı sektör gerçeği dikkate alınır.

Önemli: Karar, sözleşme cephesinde de yol gösterir. Sunucu ve yapımcılara getirilen, kapsamı belirsiz ve süresiz yasaklama hükümleri TBK md. 27 karşısında geçersiz bulunmuştur. Format sahipleri, rekabet yasaklarını konu, süre ve kapsam bakımından ölçülü yazmadıkça sözleşmeye aykırılık talepleri de dayanaksız kalır.

Hukuki İlke

Yarışma programı formatı, sahibinin hususiyetini taşıyan somut bir kurgu bütünü olarak ifade edildiği ölçüde FSEK kapsamında eser korumasından yararlanır. Ortak bir temel formattan ayrışarak kendine has unsurlar geliştiren programlar arasında benzerlik analizi, jenerik yarışma unsurları ayıklandıktan sonra kalan özgün unsurlar üzerinden yapılır. Jenerik unsurlardan ibaret benzerlik; telif ihlali oluşturmadığı gibi TTK anlamında haksız rekabet de oluşturmaz.

Analiz: Format Korumasının Şartları

Hususiyet Eşiği

Kararın format sahipleri için birinci mesajı, korumanın belgelenmiş özgünlüğe bağlı olduğudur. Soyut konsept korunmaz; korunan şey, format dokümanında somutlaşan özgün kurgu bütünüdür. Format geliştiren yapımcı; akış şemasını, oyun mekaniklerini, karakter rollerini ve sahne konseptini ayrıntılı bir format dokümanında sabitlemelidir. Doküman hem hususiyet eşiğinin aşıldığını gösterir hem de karşılaştırmanın nesnel zeminini kurar.

İspat Yapısı

İkinci mesaj ispat yüküne ilişkindir. Taklit iddiasının sahibi; önce kendi formatının özgün unsurlarını tanımlamalı, sonra bu unsurların davalı programda kullanıldığını unsur bazında göstermelidir. Somut olayda davacının formatı da yabancı bir kaynakla ilişkilendirildiği için, özgünlük iddiası kendi aleyhine dönen bir teste tabi tutulmuştur. Format davasında davacı, karşılaştırma tablosunu genel izlenim üzerinden değil, unsur ayrıştırması üzerinden kurmalıdır.

Lisans Zincirinin Gücü

Üçüncü mesaj davalı cephesine aittir. YA programının yabancı formatın lisanslı uyarlaması olması, savunmanın omurgasını oluşturmuştur. Uluslararası format lisansı; hem kullanımın hukuki dayanağını gösterir hem de benzerliklerin kaynağını davacının formatı yerine ortak temel formata bağlar. Format uyarlaması yapan yapımcı için yazılı ve kapsamı belirli lisans sözleşmesi, en güçlü savunma aracıdır.

Uygulama Etkisi

Karar, format uyuşmazlıklarında dosya kurgusunu netleştirir. Davacı vekili için kontrol listesi şudur: tasdikli veya tarihi ispatlanabilir format dokümanı; özgün unsurların jenerik unsurlardan ayrıştırıldığı karşılaştırma raporu; formatın ekonomik değerini gösteren lisans ve reyting kayıtları; sözleşmeye dayalı taleplerde konu, süre ve kapsam bakımından ölçülü kaleme alınmış hükümler.

Davalı vekili için savunma iki eksende kurulur: benzerliklerin jenerik yarışma unsurlarına indirgenmesi ve varsa lisans zincirinin belgelenmesi. Bilirkişi incelemesinde unsur ayrıştırması talep etmek, davalı lehine çalışan bir usul hamlesidir.

Formatını korumak isteyen yapımcılar açısından süreç yayın öncesinde başlar. Format dokümanının noterde tespiti, sözleşmelerde mali hakların FSEK md. 52 uyarınca ayrı ayrı gösterilmesi ve ekip sözleşmelerindeki rekabet hükümlerinin ölçülü yazılması; ileride açılacak davanın kaderini yayından yıllar önce belirler.

Sonuç

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 28.05.2025 tarihli kararı, format korumasının iki yüzünü aynı dosyada gösterir. Format, hususiyet taşıdığı ölçüde eserdir ve korunur; ancak koruma, jenerik tür unsurlarına genişletilemez. Format ekonomisinde hak sahipliği; iyi yazılmış bir format dokümanı, tarih ispatı ve ölçülü sözleşme kurgusuyla ayakta kalır. Bu üçlü eksikse, en bilinen program için dahi taklit iddiası sonuçsuz kalabilir.

İlgili içerikler için bkz. TV Programı Formatı Nasıl Korunur, Telif Hukuku Rehberi, İnternette Telif: Sosyal Medya Paylaşımı Kararı, Telif Hukuku.

Kaynakça

YAVUZ, Levent: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu Yorumu, Seçkin Yayıncılık, 2017.

ATEŞ, Mustafa: Telif Hakkı Hukuku, Turhan Kitabevi, 2017.

TEKİNALP, Ünal: Fikrî Mülkiyet Hukuku, Vedat Kitapçılık, 2012.