Yemek Tarifi Telif Hakkıyla Korunur Mu?
Yemek tarifi telif hakkıyla korunur mu: fikir ve ifade ayrımı, tarifin özgün anlatımı, fotoğraf ve video koruması ile haksız rekabet boyutu.
Yemek Tarifi Telif Hakkıyla Korunur Mu?
İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.
Kısa cevap: Yemek tarifi telif hakkıyla korunur mu sorusunun cevabı ikiye ayrılır. Malzeme listesi ve pişirme yönteminden ibaret tarifin kendisi korunmaz; çünkü telif hukuku fikri değil, fikrin özgün ifadesini korur. Buna karşılık tarifin kişisel üslupla yazılmış anlatımı, çekilen fotoğraflar ve videolar FSEK kapsamında eser olarak korunur. Blog veya kitaptan toplu tarif kopyalayan kişiye karşı hem telif hem haksız rekabet hükümleri işletilebilir.
1. Fikir Korunmaz, İfade Korunur
Telif hukukunun temel ayrımı budur. FSEK md. 1/B; eseri, sahibinin hususiyetini taşıyan fikir ve sanat ürünü olarak tanımlar1. Un, yumurta ve şekeri hangi sırayla karıştıracağınız bir yöntem bilgisidir; hususiyet taşımaz ve herkes tarafından kullanılabilir.
Bu nedenle bir tarifi kendi cümlelerinizle yeniden yazmak, tek başına telif ihlali oluşturmaz. Aynı yemeğin tarifini yüzlerce kaynak yayımlar; hukuk bunların hiçbirine yöntem üzerinde tekel tanımaz.
2. Korunan Katman: Özgün Anlatım
Tarifin edebi anlatımı farklıdır. Yazarın kişisel hikayesi, deneme yanılma notları, üslubu ve kurgusuyla kaleme alınmış bir tarif metni, hususiyet eşiğini aştığı ölçüde ilim ve edebiyat eseri olarak korunur. Bu metnin kelimesi kelimesine veya küçük değişikliklerle kopyalanması ihlal oluşturur.
Ayrım pratikte şöyle çalışır: "200 gram un ekleyin" cümlesi korunmaz; yazarın kendine özgü anlatımıyla kurduğu paragraflar korunur. Kopyalanan kısım arttıkça ve üslup aynen taşındıkça ihlal iddiasının gücü artar.
3. Fotoğraf ve Video Her Zaman Korunur
Tarifin görselleri yönünden tartışma yoktur. Yemek fotoğrafları, hazırlanış videoları ve stil çekimleri; sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde FSEK kapsamında eser niteliğindedir. Bir başkasının fotoğrafını kendi blogunda veya satış sayfasında izinsiz kullanan kişiye karşı; kaldırma talebi, FSEK md. 68 kapsamında bedel ve tazminat davası gündeme gelir.
Önemli: Tarif serbestçe yeniden yazılabilir; fotoğraf asla serbestçe alınamaz. Uygulamadaki ihlallerin çoğu metinden değil, görsellerin topluca kopyalanmasından doğar. Görsel arşivinizin orijinal dosyalarını ve çekim tarihlerini saklamak, ispat gücünüzü belirler.
4. Blog ve Kitap Kopyalama: Toplu Aktarım
Tek bir tarifin yöntem bilgisini almak ile bir blogun veya kitabın tarif koleksiyonunu sistematik biçimde kopyalamak farklı değerlendirilir. Tariflerin seçimi, sıralaması ve düzenlenmesi özgünlük taşıyorsa; koleksiyon derleme niteliği kazanabilir ve bütün olarak koruma görebilir.
Toplu kopyalama ayrıca metin ve görsellerin birlikte taşınmasıyla gerçekleştiğinden, uygulamada saf yöntem aktarımı olarak kalmaz. Web sitesi içeriğinin topluca kopyalanması halinde izlenecek yol için web sitemdeki yazılar kopyalandı, ne yapabilirim sayfası süreç anlatır.
5. Haksız Rekabet Boyutu: TTK md. 55
Telif koruması dışında kalan durumlarda haksız rekabet devreye girebilir. TTK md. 55; başkasının iş ürünlerinden yetkisiz yararlanmayı ve emek sonuçlarının uygun bir katkı sunulmadan devralınmasını dürüstlük kuralına aykırı sayar2. Yıllarca emekle oluşturulmuş bir tarif arşivinin ticari amaçla sistematik biçimde devralınması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Haksız rekabet davasında; tecavüzün tespiti, önlenmesi ve tazminat talep edilir. Telif ve haksız rekabet talepleri aynı davada birlikte ileri sürülebilir; ikisi arasındaki fark, korumanın eser niteliğine değil dürüst ticari davranış yükümlülüğüne dayanmasıdır.
İlgili içerikler için bkz. Telif Hukuku, Telif Hukuku Rehberi, Telif Hakkında Mali ve Manevi Haklar, Web Sitemdeki Yazılar Kopyalandı, Ne Yapabilirim?.
Dipnotlar
Sonraki dosya · Soru
Yurt Dışında Marka Tescili Nasıl Yapılır?
Dosyayı aç →