Yenilenmeyen Marka: SMK m. 23, m. 6/8 ve Koruma Süresi Sonrası Haklar

Giriş

Yenilenmeyen marka, koruma süresi dolduğu hâlde yenileme talebi ve ücreti süresinde Kuruma ulaşmamış tescildir. Türk marka hukuku bu durumu tek cümleyle çözmez. Hak sona erer, fakat eski marka sahibinin elinde iki ayrı koz kalır: sınırlı bir itiraz hakkı ve piyasadaki fiili kullanımdan doğan korumalar. Karşı tarafın elinde de bir koz vardır: süresi dolmuş markaya karşı açılan dava, dava şartı yokluğundan reddedilir ve davacı yargılama giderine mahkûm olabilir.

Bu yazı, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun (SMK) yenileme düzenini, süre dolduktan sonra hangi hakların ayakta kaldığını ve hangilerinin düştüğünü Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2023-2025 tarihli kararları üzerinden inceler. Konunun üst çerçevesi Marka Hukuku Rehberi ve Marka Hukuku sayfasında yer alır; yenileme işleminin pratik tarafı için Marka Koruma Süresini Yenilemezsem Ne Olur? sorusuna bakılabilir.

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, itiraz ve hükümsüzlük uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Koruma Süresi ve Yenileme Takvimi

SMK m. 23/1'e göre tescilli markanın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve süre onar yıllık dönemler hâlinde yenilenir. Süre tescil tarihinden değil başvuru tarihinden işler. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi, 02.07.2025 tarihli kararında (E. 2023/1871, K. 2025/929) tecavüz iddiasına konu kullanımın davacının tescil korumasına sahip olmadığı bir tarihte gerçekleştiğini belirlerken bu kuralı uygulamıştır. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi de 28.06.2024 tarihli kararında (E. 2022/966, K. 2024/1218) davacı markasının koruma başlangıcını başvuru tarihi olan 24.05.2011 olarak almış, sonradan gerçekleşen tescilin bu başlangıcı öteye taşımadığını kabul etmiştir¹.

Yenileme için iki ayrı pencere vardır. SMK m. 23/2 uyarınca talep, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılmalı ve yenileme ücretinin ödendiğine ilişkin bilgi aynı süre içinde Kuruma sunulmalıdır. Bu süre kaçırılırsa talep, koruma süresinin sona erdiği tarihten itibaren altı aylık süre içinde ek ücretin ödenmesi şartıyla yine yapılabilir. Başvuru tarihi 22.05.2010 olan bir marka için ilk pencere 22.11.2019 ile 22.05.2020 arasındadır; ek ücretli pencere 22.05.2020'den altı ay sonrasına kadar sürer. Kanun metninden çıkan bu hesap bir örnektir, Kurum uygulamasında gün sayımı ayrıca doğrulanmalıdır.

Yenileme kısmen de yapılabilir (SMK m. 23/3). Ortak markada gruba dâhil işletmelerden birinin talebi yeterlidir (SMK m. 23/4). Yenileme, önceki koruma süresinin sona erdiği tarihi izleyen günden itibaren hüküm doğurur ve sicile kaydedilip Bültende yayımlanır (SMK m. 23/5). Kısmi yenilemede yenilenmeyen mal ve hizmetler bakımından da aynı sonuç doğar: o kısım için koruma biter.

Önemli: SMK m. 23/2'deki süreler kesindir. Ek süre de geçirilirse yenileme talebiyle kayıp telafi edilemez; geriye yeni başvuru yolu kalır.

Süre Dolunca Hak Sona Erer

Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi'nde yayımlanan bir çalışma, patent, faydalı model ve tasarımdan farklı olarak markanın onar yıllık sürelerle yenilenebildiğini, yenilenmeme hâlinde marka hakkının ve korumasının kendiliğinden sona ereceğini belirtir². Aynı çalışma sonucu lisans sözleşmesine de taşır: ifasına başlanmış bir lisans sözleşmesi, marka yenilenmediği için sona erdiğinde sözleşme de kendiliğinden son bulur.

"Kendiliğinden" ifadesi pratikte şunu söyler: Kurumdan bir sona erme kararı veya bildirimi beklenmez. Hak, sürenin son gününde biter. Bu nedenle marka sahibinin takip yükümlülüğü bulunur ve sicil kaydında süre bilgisinin görünmemesi hakkı ayakta tutmaz. Bu sonucun dava hukukuna yansıması Yargıtay kararlarında somut biçimde görülür.

Süresi Dolan Markaya Dava: Hukuki Yarar Dava Şartıdır

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 09.10.2023 tarihli kararında (E. 2022/2073, K. 2023/5689) şu olayı onamıştır. Davacı, davalı adına tescilli "M-ELOKS" markasının kullanmama nedeniyle iptalini ve sicilden terkinini istemiştir. Marka 22.05.2010 tarihinde başvuruya konu olmuş, on yıllık süre 22.05.2020'de dolmuş, yenilemeye ilişkin delil dosyaya yansımamış, dava ise 02.06.2021'de açılmıştır. İlk derece mahkemesi davayı konusuz kaldığı gerekçesiyle "karar verilmesine yer olmadığı" biçiminde sonuçlandırmıştır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 44. Hukuk Dairesi bu kararı kaldırmış ve davayı dava şartı yokluğundan usulden reddetmiştir. Gerekçesi şöyledir:

"davanın açıldığı tarih itibari ile hükümsüzlüğü talep edilebilecek bir marka bulunmadığı, marka koruma süresinin sona erdiği hususunun basit bir araştırma ile öğrenilebilecek nitelikte olduğu [...] davacının dava tarihi itibarıyla dava açmakta hukuki yararının bulunmasının dava şartı olduğu, dava açılırken bu şartın mevcut olması gerektiği, sonradan tamamlanabilir bir dava şartı olmadığı"

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi bu hükmü onamıştır. Aynı daire 18.10.2023 tarihinde (E. 2022/2072, K. 2023/5979) "mielox" markasına ilişkin benzer bir uyuşmazlıkta, koruma süresi 23.04.2020'de dolan markaya açılan davanın dava şartı yokluğundan reddini ve davalı lehine maktu vekâlet ücretine hükmedilmesini onamıştır³.

İki kararın ortak sonucu üç noktada toplanır. Birincisi, hukuki yarar dava açıldığı anda aranır; sonradan tamamlanması mümkün değildir. İkincisi, davacının Kurum kayıtlarına güvenmiş olması sonucu değiştirmez. Davacı vekili, sitede müddet bilgisinin işlenmediğini ve güncelleme yapılmadığını ileri sürmüştür; bölge adliye mahkemesi, sürenin dolduğunun basit bir araştırmayla anlaşılabileceğini belirtmiştir. Üçüncüsü, usulden ret hâlinde gider davacı aleyhine işler: davalı lehine vekâlet ücretine hükmedilmiştir.

Pratik sonuç açıktır. Kullanmama nedeniyle iptal, hükümsüzlük veya benzeri bir dava açmadan önce hedef markanın başvuru tarihi tespit edilmeli, on yıllık süre ve altı aylık ek süre hesaplanmalı, süre dolmuşsa yenileme kaydı Kurumdan teyit edilmelidir. Süresi dolmuş markayı sicilde görmek, dava açmak için yeterli sebep sayılmaz. Bu denetimin dava stratejisindeki yeri için Marka Hükümsüzlük Davası ve Kullanmama Nedeniyle Marka İptali rehberlerine bakılabilir.

Eski Marka Sahibinin Elinde Kalan İtiraz Hakkı: SMK m. 6/7 ve m. 6/8

SMK m. 6/8, yenilenmeme sebebiyle sona eren markanın sahibine sınırlı bir koruma verir. Hükme göre tescilli markanın yenilenmeme sebebiyle koruma süresinin sona ermesinden itibaren iki yıl içinde yapılan, bu markayla aynı veya benzer olan ve aynı veya benzer mal veya hizmetleri içeren marka başvurusu, önceki marka sahibinin itirazı üzerine, bu iki yıllık süre içinde markanın kullanılmış olması şartıyla reddedilir. Ortak marka ve garanti markasında süre üç yıldır ve kullanım şartı aranmaz (SMK m. 6/7).

Hükmün unsurları şunlardır: süre içinde yapılmış bir başvuru, aynılık veya benzerlik, mal ve hizmet aynılığı veya benzerliği, itiraz ve iki yıllık dönemde markanın fiilen kullanılmış olması. Selçuk Hukuk Fakültesi Dergisi'ndeki çalışma, kullanım şartının hükmün mal ve hizmet atfıyla çeliştiğini tartışır ve kullanılmayan sınıflar bakımından itirazın sonuç doğurmayacağı kanaatini belirtir; kullanım şartında SMK m. 9'un uygun ölçüde kıyasen uygulanmasını önerir⁴. Bu öneri kanun metnine yazılı değildir; uygulamada iki yıllık dönemdeki kullanımın delille gösterilmesi gerekir.

İki yıllık süre, itiraz hakkının dış sınırıdır. Süre dolduktan sonra yapılan başvurulara karşı m. 6/8 işletilemez. Aynı çalışma, süresi dolmuş ve kullanılmayan markaya dayalı hükümsüzlük davasının hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddedilmesi gerektiğini de savunur; bu yaklaşım Yargıtay'ın yukarıda aktarılan dava şartı tespitiyle paraleldir.

Kullanım Sürerse: SMK m. 6/3 ve m. 6/9

Hâl bu kadar basit değildir. Eski marka sahibi tescili kaybetmiş olsa bile piyasada işaretini kullanmaya devam etmiş olabilir. Bu durumda tescil korumasının yerine tescilsiz kullanımdan doğan haklar devreye girer.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 26.06.2025 tarihli kararı (E. 2025/3, K. 2025/4582) bu ihtimali somutlaştırır. Davacının markası 19.03.2002'de 7. ve 9. sınıflarda tescil edilmiş, on yıllık koruma süresi 2012'de dolmuş ve marka yenilenmemiştir. Davacı işareti Türkiye'de 1995'ten beri kullandığını ileri sürmüş; bölge adliye mahkemesi, davacının süre bittikten sonra da işareti fiilen kullanmaya devam ettiğini saptamıştır. Davalı, şekil unsuru dahil aynı işareti yalnızca rengini değiştirerek 2019'da kendi adına tescil ettirmiştir. İlk derece mahkemesi hükümsüzlüğe karar vermiş, Konya Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi de davanın kabulüyle markanın hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar vermiş, Yargıtay bu kararı onamıştır. Karar metninde aktarılan bölge adliye gerekçesi şöyledir:

"davacının dava konusu markayı koruma süresi bittikten sonra da fiilen Türkiye'de kullanmaya devam ettiği, markanın davalı adına tescil edildiği tarihte de davacının markayı fiilen Türkiye'de kullandığı, önceki hak sahipliğine dayalı SMK'nın 6/3.maddesinde belirtilen hükümsüzlük şartlarının oluştuğu"

Gerekçe iki ayaklıdır. İlki SMK m. 6/3'tür: başvuru tarihinden önce tescilsiz bir marka veya ticaret sırasında kullanılan bir başka işaret için hak elde edilmişse başvuru reddedilir ve tescil, SMK m. 25/1 uyarınca hükümsüz kılınabilir. İkincisi kötüniyettir: davalının tescilli markasının eski markayla şekil unsuru dahil bire bir aynı olduğu, yalnızca renginin değiştirildiği ve rakibin markasından haberdar olmaksızın tesadüfen aynısının oluşturulmasının hayatın olağan akışına aykırı olduğu belirtilmiş, SMK m. 6/9'daki kötüniyetle yapılan başvuru hâli de tüm sınıflar için aranmıştır. Karar ayrıca tanınmışlık iddiası bakımından raporlar arasında çelişki bulunduğunu, ancak bunun önceki hak sahipliği ve kötüniyet değerlendirmesine engel olmadığını kabul etmiştir. Karar analizinin ayrıntısı Yenilenmeyen Markanın Fiili Kullanımı ve Kötüniyetli Tescil sayfasındadır.

Karar, doktrindeki bir tartışmaya cevap verir. Selçuk Hukuk Fakültesi Dergisi'ndeki çalışma, iki yıl geçtikten sonra yapılan başvurulara karşı gerçek hak sahipliğine (SMK m. 6/3) dayanılmasını öneren görüşlere katılmaz; gerekçesi, kanun koyucunun SMK m. 6/8 ile itiraz hakkını özellikle iki yılla sınırlamış olmasıdır⁵. Yargıtay'ın onadığı karar ise davalının tescilinin koruma süresinin bitiminden yaklaşık yedi yıl sonra, 2019'da yapıldığı bir olayda SMK m. 6/3'ü uygulamıştır. Ortaya çıkan ayrım şöyle kurulabilir: m. 6/8 yalnızca yenilenmemiş markanın sicildeki izini korur; fiili kullanımdan doğan hak ise m. 6/3 kapsamında bağımsız olarak değerlendirilir. Bu ayrım dairenin açık bir ilke kararına değil, onadığı somut gerekçeye dayanır. Kötüniyetin bulunmadığı ve eski sahibin kullanımının ayırt ediciliğinin gösterilemediği bir olayda sonuç farklı çıkabilir.

Başvuru Sahibi ve Yenilemeyi Kaçıran İçin Kontrol Noktaları

Yenilemeyi kaçıran marka sahibi için ilk iş, ek ücretli altı aylık pencerenin kapanıp kapanmadığını saptamaktır. Pencere açıksa yenileme hâlâ kesintisiz koruma sağlar. Kapanmışsa üç hat birlikte yürütülür. Yeni başvuru derhâl yapılmalıdır. Aynı veya benzer başvurulara karşı iki yıllık süre içinde m. 6/8 itirazı için kullanımın tarihli delilleri biriktirilmelidir. Süre dışında yapılan başvurular için m. 6/3 ve m. 6/9 dayanakları, işaretin tescilden önce ve sonra Türkiye'deki kullanımını gösteren fatura, katalog, reklam ve satış kayıtlarıyla desteklenmelidir. Kullanım yoksa ya da kesintiliyse bu hat zayıflar. Delillerin niteliği için Marka İtirazında ve Hükümsüzlük Davasında Kullanım İspatı Def'i ve Gerçek Hak Sahibi Tescilsiz Markasını Nasıl Korur? içerikleri ilgilidir.

Yenilenmemiş bir markayla karşılaşan üçüncü kişi yönünden ise denetim şudur: hedef markanın başvuru tarihi, on yıllık süre ve ek süre hesaplanır, Kurumda yenileme kaydı doğrulanır, eski sahibin iki yıllık itiraz hakkının ve fiili kullanımının bulunup bulunmadığı araştırılır. Aynı işareti sicilden düşmüş markadan almak, özellikle şekil unsuru dahil birebir alıntıda, Yargıtay'ın onadığı gerekçede görüldüğü üzere kötüniyet iddiasını gündeme getirir.

KHK Dönemi Kaynaklarını SMK'ya Çevirmek

Yenilenmeyen markaya ilişkin eski tarihli tez, makale ve karar derlemeleri 556 sayılı KHK dönemine ait olabilir. Bu kaynaklar kullanılırken üç noktaya bakılmalıdır: yenileme süresi ve ek süre bakımından güncel metin SMK m. 23/2'dir, sona eren markanın sahibine tanınan itiraz hakkı bakımından güncel metin SMK m. 6/7 ve m. 6/8'dir, tescilsiz kullanıma dayalı hak bakımından güncel metin SMK m. 6/3'tür. KHK döneminde verilmiş bir kararı bu maddelerle karşılaştırmadan emsal göstermek yanıltıcıdır; Yargıtay'ın 2023-2025 tarihli kararları SMK dönemine aittir ve yukarıda aktarılan çerçevede esas alınabilir.

Sonuç

Yenilenmeyen markada hak sürenin son gününde sona erer ve bu sonuç sicil kaydının güncellenip güncellenmediğine bağlı değildir. Süresi dolmuş markaya dava açan taraf hukuki yarar yokluğuyla karşılaşır ve yargılama giderini üstlenebilir. Eski marka sahibinin elinde SMK m. 6/8 uyarınca iki yıllık, kullanım şartına bağlı bir itiraz hakkı kalır. Fiili kullanım sürmüşse, Yargıtay'ın onadığı karar SMK m. 6/3 ve m. 6/9 üzerinden daha uzun süreli bir koruma imkânı göstermektedir. Bu imkânın sınırı, doktrindeki karşı görüşün de gösterdiği gibi içtihatta henüz tek bir kararla netleşmemiştir.

İlgili içerikler için bkz. Marka Hukukunda Müktesep Hak, Marka İtiraz Süreci ve Marka Hukuku.

Dipnotlar

1. İstanbul BAM 16. Hukuk Dairesi, 02.07.2025, E. 2023/1871, K. 2025/929; Ankara BAM 20. Hukuk Dairesi, 28.06.2024, E. 2022/966, K. 2024/1218. İki karar da SMK m. 23 uyarınca korumanın başvuru tarihinden itibaren başladığını belirtmiştir. Bölge adliye mahkemesi kararlarıdır; Yargıtay denetimi bu kararlar bakımından ayrıca araştırılmalıdır. ↩

2. Berber, Bahaeddin, "Süresi İçerisinde Yenilenmeyen Markanın Akıbeti", Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 32, S. 4, 2024, s. 2566-2567. ↩

3. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 09.10.2023, E. 2022/2073, K. 2023/5689 (İstanbul BAM 44. Hukuk Dairesi kararının onanması); Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 18.10.2023, E. 2022/2072, K. 2023/5979. SMK m. 23/1 ve m. 23/2 ile m. 26/1-(a), m. 9 kapsamındaki kullanmama nedeniyle iptal. ↩

4. Berber, "Süresi İçerisinde Yenilenmeyen Markanın Akıbeti", Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 32, S. 4, 2024, s. 2568-2571 (SMK m. 6/8 ve kullanım şartı) ile s. 2577 (sonuç). ↩

5. Berber, "Süresi İçerisinde Yenilenmeyen Markanın Akıbeti", Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 32, S. 4, 2024, s. 2572-2573 ve s. 2577. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 26.06.2025, E. 2025/3, K. 2025/4582. ↩