Yapay Zekâ Modelini Eğitirken Telif Eserleri Kullanabilir Miyim?

Yapay Zekâ Modelini Eğitirken Telif Eserleri Kullanabilir Miyim?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı — FSEK kapsamında telif ihlali ve sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Cevap üç ana yargı düzeninde farklıdır. AB'de CDSM Direktifi md. 3-4 metin ve veri madenciliği (TDM) istisnası belirli koşullarla izin verir; ABD'de fair use savunması derdest davalarla şekillenmektedir; Türkiye'de FSEK md. 38 dar yorumu AI eğitim verisini istisna kapsamı dışında bırakır. Bu nedenle Türk hukuku altında çalışan bir AI projesinde lisans veya makine okunabilir opt-out kontrolü güvenli yoldur.

AB: CDSM Direktifi md. 3-4

AB hukukunda 2019/790 sayılı CDSM Direktifi md. 3 (bilimsel TDM) ve md. 4 (genel TDM) açık bir çerçeve sunar.

Md. 3: Araştırma kuruluşları ve kültürel miras kurumlarının; hukuka uygun erişimleri olan eserler üzerinde bilimsel araştırma amacıyla metin ve veri madenciliği yapmasına izin verir. Bu hak sözleşmeyle sınırlandırılamaz.

Md. 4: Ticari amaçlar dahil her tür TDM için istisna getirir. Ancak hak sahibi makine okunabilir yöntemle (robots.txt, ai.txt, görsel meta-veri etiketleri, Creative Commons "do not train" etiketleri) bu hakkı saklı tutarsa kullanım gayrimeşrudur. Bu opt-out mekanizması jenerik AI modelleri için belirleyicidir.

Pratik uygulama: AB pazarında veri toplayıp AI eğitiyorsanız, kaynakların robots.txt ve diğer makine okunabilir opt-out sinyallerini kontrol etmeniz zorunludur. Opt-out edilmiş kaynakların kullanımı CDSM md. 4 ihlali sayılır. EU AI Act md. 53 (Ağustos 2025'ten itibaren) genel amaçlı AI modelleri için eğitim verisi şeffaflığını zorunlu kılar.

ABD: Fair Use Doktrini

ABD'de 17 U.S.C. § 107 fair use doktrini dört faktör testi uygular: (i) kullanımın amacı ve karakteri (özellikle dönüştürücü olup olmaması), (ii) eserin niteliği, (iii) kullanılan miktarın eserin bütününe oranı, (iv) potansiyel pazara etki.

İlk önemli mahkeme kararı: Bartz v. Anthropic, Hâkim William Alsup, 24 Haziran 2025. Karar; meşru yollarla satın alınmış kitapların Claude eğitiminde kullanımını fair use saydı. Ancak korsan kaynaktan indirilen kitaplar için fair use reddedildi. Sonuç: kaynak hukuka uygunsa eğitim büyük olasılıkla fair use'a girer; korsan kaynak savunmayı çürütür.

İkinci hat: Andersen v. Stability AI (ND Cal) ve Getty v. Stability AI (US & UK) davaları halen yürürlükte. Üçüncü hat: NYT v. OpenAI & Microsoft (SDNY). Hâkim Sidney H. Stein, Nisan 2025'te motion to dismiss'i kısmen reddederek memorization (modelin eğitim eserlerinin önemli kısmını yeniden üretmesi) iddiasının yargılanabilir olduğunu teyit etti.

ABD'deki içtihat hâlâ oluşum aşamasında. Fair use kazanma olasılığı yüksek; ancak veri kaynağının hukuka uygunluğu, dönüştürücü kullanım ölçüsü ve memorization olgusu somut delillere göre değişir.

Türkiye: FSEK md. 38 Dar Yorumu

Türk hukukunda eğitim verisi için en yakın yasal dayanak FSEK md. 38 (özel kullanım istisnası) hükmüdür. Madde, bir eserin şahsen ve kâr amacı güdülmeksizin çoğaltılmasına izin verir.

AI eğitim verisi bu istisnaya üç engelle takılır:

Birinci engel: "Şahsen kullanma" şartı AI modelinin milyarlarca kullanıcıya hizmet eden ticari ölçeğini karşılamaz.

İkinci engel: "Kâr amacı yokluğu" şartı OpenAI, Anthropic, Google gibi kâr amaçlı şirketler için karşılanmaz.

Üçüncü engel: TRIPS md. 13 ve Bern Sözleşmesi md. 9/2 "üç adımlı test" istisnayı eserin normal kullanımına aykırı yorumlamayı engeller.

Sonuç: Türk hukukunda AI eğitim verisi için FSEK md. 38 dayanağında özel kullanım istisnası uygulanamaz. Bu hukuki boşluk lisans yoluyla veya mevzuat değişikliği ile doldurulmalıdır.

Pratik: Güvenli Yol Seçimi

Eğitim veri kaynaklarını üç kategoride değerlendirin.

Kategori A — Riski yüksek: İnternet üzerinden serbestçe kazıma (web scraping) ile toplanan, robots.txt'de yasaklanan veya açıkça opt-out edilen kaynaklar. Bu kategori AB pazarında CDSM md. 4 ihlali, ABD'de fair use şüphesi, Türkiye'de doğrudan FSEK ihlali oluşturur.

Kategori B — Riski orta: Genel erişimli, ancak robots.txt'de yasaklanmayan kaynaklar. AB pazarında CDSM md. 4 istisnası uygulanabilir. ABD'de fair use savunması güçlü olabilir. Türkiye'de hukuki boşluk; lisans olmadan kullanım risklidir.

Kategori C — Güvenli: Lisanslı veri kaynakları (Shutterstock AI license, Adobe Stock, Getty Images Generative AI), kamu malı eserler (telif süresi dolmuş), açık lisanslı veriler (CC0, CC-BY, CC-BY-SA). Bu kategori her üç yargı düzeninde güvenli.

Türk AI Projesi İçin Öneri

Türkiye'de bir AI projesi geliştiriyorsanız aşağıdaki sıralı strateji önerilir.

Birinci adım: Veri envanteri yapın. Hangi kaynaktan, hangi tarihte, hangi lisansla veri topladığınızı kayıt altına alın.

İkinci adım: Lisanslı kaynaklara öncelik verin. Shutterstock, Adobe Stock, Getty Images gibi platformlar AI eğitim lisans paketleri sunar. Türk yayıncılarla doğrudan lisans pazarlığı da mümkündür.

Üçüncü adım: Opt-out sinyallerine saygı gösterin. Robots.txt ve ai.txt dosyalarını otomatik tarayan kazıma motoru kullanın. CDSM md. 4 standardını AB pazarına çıkış için baz alın.

Dördüncü adım: Memorization testi yapın. Modelinizi eğittikten sonra eğitim verisindeki belirgin eserlerin önemli parçalarını yeniden üretip üretmediğini test edin. Memorization tespit edilirse o eğitim parçası elenir.

Beşinci adım: Şeffaflık. EU AI Act md. 53 yükümlülükleri çerçevesinde kullanılan eğitim verisinin türünü kamuya açıklayın.

İlgili İçerikler

Konunun karşılaştırmalı çerçevesi için Yapay Zekâ Eğitim Verisi ve Telif Sınırı makalesini, platform sözleşmesi sistematik analizi için AI Platform Kullanım Hakları Rehberi rehberini ve genel uyum kontrol listesi için Yapay Zekâ Üretici Araç Kullanımı: Hukuki Kontrol Listesi rehberini inceleyiniz. Genel çerçeve için Telif Avukatı hizmet sayfasına bakabilirsiniz.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 22, 38; Direktif (EU) 2019/790 (CDSM) md. 3, 4; 17 U.S.C. § 107 (fair use); Regülasyon (EU) 2024/1689 (AI Act) md. 53; Bartz v. Anthropic, No. 3:24-cv-05417 (N.D. Cal. June 24, 2025); Andersen v. Stability AI, No. 3:23-cv-00201 (N.D. Cal.); NYT v. OpenAI, No. 1:23-cv-11195 (S.D.N.Y.).