Kişi Kendi Muvazaasına Dayanabilir mi?

Kişi Kendi Muvazaasına Dayanabilir mi?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Muvazaa, tapu iptali ve tescil ile taşınmaz uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Hayır. Bir işlemin tarafı, kendi kurduğu görünürdeki işleme dayanarak onun muvazaalı ve geçersiz olduğunu ileri süremez. Tapuda bilerek satış gösterip taşınmazı devreden kişi, sonradan bunun aslında bağış olduğunu söyleyerek tapu iptali isteyemez. Kendi eliyle yarattığı görünüşten yararlanmaya çalışmak, dürüstlük kuralına aykırıdır. Buna karşılık işlemin dışında kalan üçüncü kişiler muvazaaya dayanabilir. Muvazaanın genel hükmü 6098 sayılı Kanun md. 19 içinde düzenlenmiştir.

---

İşlemin Tarafı Neden Dayanamaz

Muvazaayı yaratan, tarafların ortak iradesidir. İşlemin tarafı, görünürdeki işlemi kendi rızasıyla ve gerçek durumu bilerek kurmuştur. Sonradan bu görünüşün sahte olduğunu ileri sürmesi, kendi çelişkili davranışından menfaat sağlamak anlamına gelir.

Hukuk düzeni, kişinin kendi hilesinden yararlanmasına izin vermez. Bu nedenle satış senediyle taşınmazını devreden kişinin, gerçekte bağış istediğini söyleyerek işlemi geçersiz saydırma çabası dinlenmez. Taşınmaz bağışının 6098 sayılı Kanun md. 288 uyarınca resmî şekle tabi olması da bu sonucu pekiştirir; satış görünümlü devirde geçerli bir bağıştan söz edilemez.

Üçüncü Kişi Muvazaaya Dayanabilir mi

İşlemin tarafı için kapalı olan yol, üçüncü kişiye açıktır. Muvazaalı devir yüzünden hakkı zedelenen alacaklı, borçlusunun mal kaçırma amaçlı devrini geçersiz saydırabilir. Aynı biçimde miras payından yoksun bırakılan mirasçı, miras bırakanın muvazaalı devrine karşı muris muvazaasına dayanabilir.

Üçüncü kişi görünüşü kendisi yaratmadığı, aksine onun mağduru olduğu için bu imkâna sahiptir. Üçüncü kişi muvazaayı tanık dâhil her türlü delille ispatlayabilir; senetle ispat kuralının katı sınırı burada uygulanmaz.

Önemli: Muris muvazaası, kendi muvazaasına dayanma yasağının istisnası değildir; mirasçı zaten üçüncü kişi konumundadır. Mirasçı, miras bırakanın işleminin tarafı değildir; onun mal kaçırma iradesinin mağdurudur. Bu nedenle mirasçının muvazaa iddiası yasağa takılmaz. İki durumun ilişkisi için muris muvazaası nedir sorusuna bakılabilir.

İstisna ve Sınır Nedir

Kural nettir: işlemin tarafı dayanamaz, üçüncü kişi dayanabilir. Ancak üçüncü kişinin talebi de sınırsız değildir. Muvazaalı devri alan kişi taşınmazı tapuya güvenen iyiniyetli birine satmışsa, bu son alıcının kazanımı korunabilir ve ona karşı iptal istenemez. Böyle bir durumda talep tazminata döner.

Yargıtay 1. Hukuk Dairesi'nin 12.09.2024 tarihli, E. 2023/4532 ve K. 2024/4893 sayılı kararı, işlemin tarafının kendi muvazaasına dayanamayacağını ve davanın reddi gerektiğini somut biçimde ortaya koyar. Kararın ayrıntısı için kişi kendi muvazaasına dayanamaz kararı analizine bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Muvazaa ve Nispi Muvazaa Tapu Davaları, Kişi Kendi Muvazaasına Dayanamaz Kararı, Nispi Muvazaa Nedir.