Tapu Tahsis Belgesi Davasında Görevli Mahkeme Hangisi?

Tapu Tahsis Belgesi Davasında Görevli Mahkeme Hangisi?

Kısa cevap: Tapu tahsis belgesine dayanan tapu iptali ve tescil davasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Uyuşmazlık mülkiyetin kazanılmasına ilişkin özel hukuk uyuşmazlığı olduğundan adli yargıda görülür. Yetkili mahkeme, taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. İdarenin tahsis işlemine ya da işlemin iptaline yönelik talepler ise idari yargının alanına girer; bu ayrımın doğru kurulması davanın kaderini belirler. 2981 sayılı İmar Affı Kanunu çerçevesindeki tescil talebi, hak sahipliğinin tapuya çevrilmesi amacını taşır. Sürecin bütünü tapu tahsis belgesi rehberi içinde açıklanır.

---

Görevli Mahkeme: Asliye Hukuk

Tapu tahsis belgesine dayanan tescil davası, taşınmaz mülkiyetinin kazanılmasını konu alır ve bir özel hukuk uyuşmazlığıdır. Belgenin dayanağı olan 2981 sayılı Kanun md. 10 hak sahipliğini düzenlese de, bu hakkın tapuya çevrilmesine yönelik tescil talebi adli yargıda görülür. Bu tür davalarda görev, genel görev kuralı uyarınca asliye hukuk mahkemesindedir. Talebin adı tapu iptali ve tescil olsun ya da hak sahipliğinin tespiti olsun, mülkiyete ilişkin nihai sonucu doğuran dava asliye hukukta görülür.

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında tapu tahsis belgesine dayalı tescil istemleri, adli yargıda ve asliye hukuk mahkemesinde ele alınır. Görev kuralı kamu düzenindendir; yargılamanın her aşamasında resen gözetilir ve görevsiz mahkemede açılan dava görevsizlikle sonuçlanır.

---

Yetkili Mahkeme: Taşınmazın Bulunduğu Yer

Yetki bakımından kural nettir: dava, taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde açılır. Taşınmazın aynına ilişkin davalar kesin yetki kuralına tabidir; davacının veya davalının ikametgahı yetkiyi belirlemez. Belirleyici olan, hak sahipliği iddia edilen yerin konumudur.

Bu kural, keşif ve bilirkişi incelemesinin taşınmaz üzerinde yapılması zorunluluğuyla da uyumludur. Islah imar planının durumu ve yerin fiili konumu, ancak taşınmazın bulunduğu yer mahkemesince isabetle değerlendirilir.

Önemli: Görevli ve yetkili mahkeme doğru seçilse bile husumetin doğru yöneltilmesi şarttır. Tescil davasında husumet, tapu maliki hazineye ve tahsisi yapan idareye yöneltilir. Husumetin eksik kurulması, esasa girilmeden davanın reddine yol açar.

---

Adli Yargı ve İdari Yargı Ayrımı

Tapu tahsis belgesiyle ilgili her uyuşmazlık adli yargıda görülmez. Tahsis işleminin kendisine, iptaline veya idarenin belge vermeyi reddetmesine yönelik talepler idari işlemin denetimini gerektirir ve idari yargının görev alanına girer. Buna karşılık belgeye dayanarak mülkiyetin tesciline yönelik talep, özel hukuk uyuşmazlığı olarak asliye hukuk mahkemesindedir.

Bu ayrım pratikte sıkça karıştırılır. Kişi, idarenin işlemini iptal ettirmek istiyorsa idari yargıya, doğrudan tapuya çevirme yani tescil istiyorsa adli yargıya başvurur. Yanlış yargı kolunda açılan dava, görev yönünden reddedilir ve süreç uzar.

---

Uygulamada

Dava planı iki soruyla kurulur. Birincisi, talep mülkiyetin tesciline mi yoksa idari işlemin denetimine mi yöneliktir. İkincisi, taşınmaz nerede bulunmaktadır. İlk soru yargı kolunu, ikinci soru yetkili mahkemeyi belirler. En sık hata, tahsis işlemine itiraz ile tescil talebinin birbirine karıştırılması ve davanın yanlış merci önünde açılmasıdır.

Stratejik açıdan, tescil davasından önce yerin imar durumu ve tahsis koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği incelenmelidir. Koşullar oluşmadan açılan tescil davası, doğru mahkemede bile reddedilir. Belgenin geçerliliğini yitirdiği haller tapu tahsis belgesi hangi hallerde geçersiz olur sorusunda; tescil ölçütleri ise tescil şartları HGK kararı analizinde yer alır.

---

İlgili içerikler için bkz. tapu tahsis belgesi rehberi, tescil şartları HGK kararı, tapu tahsis belgesi hangi hallerde geçersiz olur.