Avrupa Patenti Türkiye'de Nasıl Geçerli Kılınır?

Avrupa Patenti Türkiye'de Nasıl Geçerli Kılınır?

İlgili hizmet sayfası → Patent Avukatı: Patent başvurusu, hükümsüzlük ve tecavüz uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Avrupa Patent Ofisi tarafından verilen bir patent, Türkiye'de kendiliğinden hüküm doğurmaz. Verilme kararının Avrupa Patent Bülteninde yayımlandığı tarihten itibaren üç ay içinde TÜRKPATENT nezdinde validasyon işlemleri tamamlanmalı, tarifname ve istemlerin Türkçe çevirisi sunulmalı ve ücret ödenmelidir. Bu süre kaçırılırsa patent Türkiye'de hiç doğmamış sayılır.

Türkiye, Avrupa Patent Sözleşmesine taraftır. Sözleşme tek bir merkezi inceleme usulü kurar; ancak verilen patent, ülkesel patentler demetine dönüşür. Türkiye ayağı ancak validasyonla ayağa kalkar.

---

1. Avrupa Patenti Tek Bir Hak Değildir

Avrupa Patent Ofisi başvuruyu merkezi olarak inceler ve tek bir verilme kararı alır. Karar sonrasında ortaya çıkan sonuç ise tek bir Avrupa patenti değil, başvuru sahibinin seçtiği her ülkede ayrı ayrı doğan ulusal patentlerdir.

Bu yapının pratik sonucu şudur: patentin akıbeti ülkeden ülkeye farklılaşabilir. Türkiye'de hükümsüz kılınan bir Avrupa patenti Almanya'da geçerli kalabilir; tersi de mümkündür. Tecavüz davaları da her ülkede ayrı yürütülür.

Önemli: Validasyon süresi hak düşürücüdür ve verilme kararının yayımından itibaren işler. Süre, kararın tebliğinden veya patent belgesinin eline geçmesinden değil, Avrupa Patent Bültenindeki yayım tarihinden başlar. Takvim bu tarihe göre kurulmalıdır.

---

2. Üç Aylık Süre ve Türkçe Çeviri Yükümlülüğü

Validasyonun ana yükümlülüğü çeviridir. Üç aylık süre içinde patentin tarifnamesi, istemleri ve varsa resimlerdeki metinler Türkçeye çevrilerek TÜRKPATENT'e sunulur. Aynı süre içinde validasyon ücreti ödenir ve yayım işlemleri talep edilir.

Çeviri metni, Türkiye'de korumanın kapsamını belirleyen metindir. SMK md. 89/1 uyarınca korumanın kapsamı istemlerle belirlenir ve istemlerin yorumlanmasında tarifname ile resimler kullanılır¹. İstem çevirisinde yapılan bir daralma, Türkiye'deki koruma alanını kalıcı biçimde küçültür.

Çevirinin orijinal metinden geniş olması ise ayrı bir risk yaratır. Uygulamada koruma kapsamı, çeviri ile orijinal metin arasında dar olan metinle sınırlı kabul edilir; genişletilmiş çeviriye dayanılarak tecavüz iddiası ileri sürülemez. Çeviri hatası fark edildiğinde düzeltme yolu bulunsa da, düzeltmenin üçüncü kişilerin kazanılmış haklarını etkilemeyeceği kabul edilir.

---

3. Validasyon Sonrası: Ulusal Patentle Aynı Rejim

Validasyon tamamlandığında Türkiye'de geçerli kılınan Avrupa patenti, ulusal bir patentle aynı hükümlere tabi olur. Bu eşitlik üç yönde kendini gösterir.

Koruma ve tecavüz. Patent sahibi SMK md. 141 kapsamındaki tecavüz fiillerine karşı dava açabilir; SMK md. 149'daki talepleri ileri sürebilir. Tecavüz değerlendirmesi Türkçe istem metni üzerinden yapılır.

Hükümsüzlük. Patent, SMK md. 138'de sayılan sebeplerle Türk mahkemeleri önünde hükümsüz kılınabilir. Avrupa Patent Ofisi nezdindeki itiraz süreci ile Türkiye'deki hükümsüzlük davası birbirinden bağımsız yürür; iki sürecin aynı anda işlemesi uygulamada sık görülür.

Yıllık ücretler. Validasyondan sonraki dönem için yıllık ücretler TÜRKPATENT'e ödenir. SMK md. 101 uyarınca ücretin ödenmemesi hakkın sona ermesine yol açar. Avrupa Patent Ofisine ödenen ücretlerle Türkiye ücretleri karıştırılmamalıdır; validasyondan sonra iki ayrı ödeme takvimi bulunmaz, sorumluluk ulusal ofise geçer.

---

4. Validasyon Yapılmazsa Ne Olur

Üç aylık süre içinde çeviri sunulmaz veya ücret ödenmezse, Avrupa patenti Türkiye bakımından başlangıçtan itibaren hüküm doğurmamış sayılır. Sonuç, patentin Türkiye'de hiç var olmamasıdır.

Bunun ticari karşılığı ağırdır. Türkiye'de üretim yapan veya Türkiye'ye ithalat gerçekleştiren üçüncü kişilere karşı hiçbir talep ileri sürülemez. Buluş yayımlandığı için gizlilik de tükenmiştir; aynı buluş için yeniden ulusal başvuru yapmak da mümkün olmaz, çünkü yayım tekniğin bilinen durumuna girmiştir.

Süre kaçırıldığında SMK md. 107 kapsamındaki hakların yeniden tesisi mekanizması gündeme gelebilir; ancak bu yol, gereken özenin gösterilmiş olmasına rağmen sürenin kaçırıldığının ispatını gerektirir ve dar uygulanır. Bu nedenle takvim yönetimi tek gerçek güvencedir.

---

Uygulamada

Validasyon kararı bir maliyet kararıdır ve çoğu zaman patent sahibinin ülke portföyünü daraltma anıdır. Türkiye ayağının tutulup tutulmayacağına karar verilirken üç veri bakılır: Türkiye'de üretim veya ithalat hacmi, bu teknik alanda Türkiye'de faaliyet gösteren rakip sayısı ve patentin geriye kalan koruma süresi. Sadece "ihtimale karşı" yapılan validasyonlar, birkaç yıl sonra ödenmeyen yıllık ücretlerle sessizce sona erer.

Çeviri kalemi, validasyon maliyetinin en büyük kısmıdır ve en çok tasarruf edilmeye çalışılan kalemdir. Buradaki tasarruf yanlış yerdedir. Türkçe istem metni, ileride açılacak tecavüz davasında bilirkişinin karşılaştırma yapacağı tek metindir; teknik terminolojiye hakim bir çevirmenle çalışılmadığında, kazanılabilecek bir dava çeviri nedeniyle kaybedilir. Uluslararası başvuru yollarının karşılaştırılması için PCT uluslararası patent başvurusu nedir başlığına bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. PCT Uluslararası Patent Başvurusu Nedir, Türk Patenti Yurt Dışında Geçerli mi, Patent Yıllık Ücretini Ödemezsem Ne Olur, Patent Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 89, md. 101, md. 107, md. 138, md. 141, md. 149, RG 10.01.2017/29944. ↩