Ünlünün Sesini İzinsiz Kullanmak Yasal mı?

Ünlünün Sesini İzinsiz Kullanmak Yasal mı?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Ünlünün sesini izinsiz kullanmak yasal değildir. Ses, kişiyi tanıtan ayırt edici bir unsurdur ve kişilik hakkı kapsamında korunur. İzinsiz kullanım; ister ses kaydının doğrudan alınması ister yapay zeka ile ses klonlama yoluyla taklit edilmesi biçiminde olsun, hak ihlali oluşturur ve maddi ile manevi tazminat sorumluluğu doğurur.

Sesin korunması yalnızca şarkıcılar veya seslendirme sanatçıları ile sınırlı değildir. Tanınabilir her ses, sahibinin rızası olmadan ticari veya kamuya açık amaçlarla kullanılamaz.

---

Ses Kişilik Hakkı Kapsamında Korunur

Bir kişinin sesi; adı, görüntüsü ve imzası gibi kişiliğini oluşturan değerlerdendir. Türk Medeni Kanunu, hukuka aykırı saldırıya uğrayan kişiye saldırının durdurulmasını ve tazminat talep etme hakkını tanır¹.

Sesin bu kapsamda korunması için sahibinin ünlü olması şart değildir. Ancak ünlü bir sesin izinsiz kullanımı; kişinin tanınırlığından ve ticari değerinden haksız yararlanma boyutu taşıdığı için ihlalin ağırlığını artırır.

Önemli: İzin, kullanımın kapsamıyla sınırlıdır. Bir reklam için verilen ses kullanım izni, aynı kaydın başka bir kampanyada veya başka bir mecrada kullanılmasına otomatik olarak yetki vermez.

---

Reklamda Ünlü Sesi Kullanımı

Reklamda bir ünlünün sesini kullanmak, açık ve yazılı bir izne dayanmalıdır. İzin olmadan yapılan kullanım; tüketicide o kişinin ürünü desteklediği izlenimi yarattığından hem kişilik hakkı ihlali hem haksız rekabet gündeme gelir.

Sesin bir taklitçi tarafından benzetilerek kullanılması da sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Belirleyici olan, ortalama dinleyicinin sesi gerçek kişiyle bağdaştırıp bağdaştırmadığıdır.

---

Yapay Zeka ile Ses Klonlama

Yapay zeka araçları, kısa bir ses örneğinden kişinin sesini yeniden üretebilir. Bu klonun izinsiz oluşturulması ve kullanılması, sesin doğrudan kaydedilmesiyle aynı hukuki sonuçları doğurur. Teknolojinin sesi "yapay" biçimde üretmesi, ihlali meşru kılmaz.

Klonlanan sesle üretilen içerik yanıltıcı beyanlar da içeriyorsa, kişilik hakkı ihlaline ek olarak itibarın zedelenmesi ve manevi tazminat talepleri güçlenir. Bu boyut, yapay zeka ses ve deepfake tartışmasının merkezindedir.

---

Uygulamada

Ses ihlallerinde ilk adım delilin sabitlenmesidir. İhlalin yer aldığı içerik, tarihli biçimde ve mümkünse noter tespitiyle kayıt altına alınmalıdır; çünkü dijital içerik hızla kaldırılabilir.

Tazminat hesabında sesin ticari değeri, kullanım süresi ve mecranın erişimi dikkate alınır. Ünlü bir ses için belirlenecek lisans bedeli emsal sözleşmelere dayandırılır ve manevi tazminat ayrıca istenir.

---

İlgili içerikler için bkz. Telif Hukuku, Telif Hukuku Rehberi, Yapay Zeka, Ses ve Deepfake, Ünlü Birinin Fotoğrafını Reklamda Kullanmak Yasal mı?.

Dipnotlar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 24, RG 08.12.2001/24607. ↩