Royalty Free Görsel Ticari Kullanımda Güvenli mi?

Royalty Free Görsel Ticari Kullanımda Güvenli mi?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Royalty free görsel her zaman güvenli değildir. Royalty free; telif hakkından muafiyet değil, tek seferlik bedelle sınırlı bir lisans türüdür. Görsel yine FSEK kapsamında korunur ve kullanım, lisans şartlarına bağlı kalır. Lisans kapsamı aşılırsa veya model izni eksikse, royalty free etiketi ihlal iddiasına karşı koruma sağlamaz.

---

1. Royalty Free Lisans Muafiyeti Değil Lisans Türüdür

Royalty free; her kullanım için ayrı telif bedeli ödenmeyen, tek bedelle çok sayıda kullanıma izin veren lisans modelidir. Görselin telif hakkı fotoğrafçıda veya stok platformunda kalır. Kullanıcı yalnızca lisans metninde tanımlanan kullanım hakkını edinir.

"Telifsiz" ifadesi bu nedenle yanıltıcıdır. Telif hakkı sona ermiş (kamuya mal olmuş) eser ile royalty free lisanslı eser farklı rejimlere tabidir. Royalty free görselde hak sahibi vardır ve lisans dışı her kullanım o hak sahibine karşı sorumluluk doğurur.

---

2. Lisans Kapsamı: Mecra, Süre ve Münhasırlık

Standart royalty free lisans çoğu platformda sınırlıdır. Tipik sınırlar şunlardır:

• Mecra sınırı: Web kullanımına izin veren lisans, açıkhava reklamını veya televizyon yayınını kapsamayabilir.
• Tiraj ve gösterim sınırı: Basılı kullanımda baskı adedi, dijital kullanımda gösterim sayısı sınırlanabilir.
• Ürün üzerinde kullanım: Görselin tişört, kupa, ambalaj gibi satılan ürünün asli unsuru yapılması çoğu standart lisansta yasaktır; genişletilmiş (extended) lisans gerekir.
• Münhasırlık: Royalty free lisans münhasır değildir; aynı görseli rakip de kullanabilir.

Önemli: Lisans metnini indirme anında kaydedin. İhlal iddiası yıllar sonra gelir; platform lisans şartlarını bu arada değiştirmiş olabilir. Hangi tarihte hangi lisansla indirdiğinizi gösteremezseniz savunma zayıflar.

---

3. Model ve Mülkiyet İzinleri

Görselde tanınabilir bir kişi varsa, fotoğrafçının lisansı tek başına yetmez. Kişinin ticari kullanıma onay verdiğini gösteren model izni (model release) aranır. İzin yoksa kullanım; kişilik hakkı ve FSEK md. 86 kapsamında ayrı bir uyuşmazlık doğurur¹.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 22.04.2025 tarihli, E. 2024/4279, K. 2025/2715 sayılı kararında; bir kişinin isim ve fotoğrafının sözleşme yapılmadan ticari amaçla kullanılmasında FSEK md. 86 ve vekaletsiz iş görme hükümlerine dayalı tazminat talebini incelemiştir. Görseli lisanslamak, görseldeki kişinin iznini ikame etmez; ticari kullanımda eser sahibinin lisansı ile görüntülenen kişinin izni ayrı ayrı aranır. Stok görselde model release kaydı bulunmayan içerik, ticari kampanyada ciddi tazminat riski taşır.

Aynı ilke özel mülk, marka ve tasarım görünümleri için geçerlidir. Görselde tescilli bir logo, ayırt edici bir bina veya ürün tasarımı görünüyorsa, editorial kullanım dışına çıkan ticari kullanım ek izin gerektirebilir.

---

4. Platform Şartları ve FSEK md. 52 İlişkisi

Türk hukukunda mali hak devri ve ruhsat, FSEK md. 52 uyarınca yazılı yapılır ve kapsanan haklar ayrı ayrı gösterilir. Stok platformlarının tıkla-kabul et biçimindeki standart lisansları, Türk mahkemeleri önünde geniş bir devir olarak değil, kapsamı sınırlı bir kullanım ruhsatı olarak yorumlanmaya elverişlidir.

Bunun pratik sonucu şudur: Lisans metninde açıkça sayılmayan kullanım biçimi, kullanıcıya geçmiş sayılmaz. Tereddüt halinde yorum hak sahibi lehine yapılır. Kurumsal kampanyalarda bu nedenle standart lisansla yetinmek yerine, kullanım biçimini açıkça sayan genişletilmiş lisans veya doğrudan sözleşme tercih edilir.

---

5. İhlal İddiasında İspat Yükü

Bir hak sahibi veya telif takip şirketi ihtarname gönderdiğinde, lisansın varlığını ve kapsamını kullanan taraf ispatlar. Hazırlıklı olmak için şu kayıtlar saklanır:

• İndirme tarihli fatura veya lisans belgesi
• İndirme anındaki lisans metninin kopyası
• Görselin hangi projede, hangi mecrada, hangi tarih aralığında kullanıldığı kaydı

Stratejik Not: Uygulamada en sık hata, ajans veya çalışan eliyle indirilen görselin lisans kaydının şirkette tutulmamasıdır. İhtarname geldiğinde ajansla ilişki bitmiş, hesap kapanmış olur ve lisans ispatlanamaz. Görsel tedarikini tek elde toplayan ve her görsel için lisans belgesini arşivleyen bir iç süreç, bu riskin büyük kısmını ortadan kaldırır. Lisans ispatlanamazsa talep; FSEK md. 68 kapsamında rayiç bedelin üç katına kadar çıkabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Telifsiz Görsel Kullanırken Nelere Dikkat Etmeliyim, Telif Lisans ve Devir Sözleşmesi, İnternetten İndirdiğim Görseli Sitemde Kullanabilir miyim, Telif Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 52, md. 68, md. 86, RG 13.12.1951/7981. ↩