Telifsiz Görsel Kullanırken Nelere Dikkat Etmeliyim?
Telifsiz görsel kullanımı sanılanın aksine her zaman ücretsiz değildir: royalty-free lisans kapsamı, ticari kullanım sınırları ve ihlalde FSEK riski.
Telifsiz Görsel Kullanırken Nelere Dikkat Etmeliyim?
İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.
Kısa cevap: Telifsiz (royalty-free) görsel kullanımı, görseli sınırsız ve bedelsiz kullanma hakkı vermez. "Royalty-free"; tek ödemeyle tekrar tekrar kullanım anlamına gelir, ücretsiz demek değildir. Kullanım hakkının kaynağı bir lisans sözleşmesidir; sınırları o sözleşme belirler. Lisans kapsamı aşılırsa, görselin eser sahibi FSEK md. 68 uyarınca sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin üç katına kadar talepte bulunabilir.
Bu nedenle görselin nereden alındığı değil, hangi lisansla alındığı belirleyicidir.
1. "Telifsiz" ile "Kamuya Mal Olmuş" Farkı
İki kavram sık karıştırılır. Kamuya mal olmuş (public domain) görsel; koruma süresi dolduğu veya sahibi haklarından açıkça vazgeçtiği için serbestçe kullanılabilir. Royalty-free görsel ise korunan bir eserdir; yalnızca lisans koşulları çerçevesinde kullanılır.
Bir görselin arama motorunda çıkması veya "ücretsiz" etiketiyle sunulması, kamuya mal olduğunu göstermez. Kaynak platformun lisans tipini teyit etmeden kullanım riskli olur.
Önemli: Görselin lisans tipini yazılı olarak saklayın. İhlal iddiasıyla karşılaşırsanız, ispat yükü kullananın üzerindedir; lisans belgesi yoksa iyi niyet savunması çoğu zaman sonuç vermez.
2. Royalty-Free Ücretsiz Değildir
Royalty-free modelinde çoğu görsel ücretlidir. Ödeme; her kullanımda değil, bir kez yapılır ve belirli bir kapsam içinde tekrar kullanım hakkı sağlar. Ücretsiz sunulan görsellerde bile lisans, kullanımı koşula bağlar.
Ücretsiz stok sitelerindeki görsellerde de sınır vardır: bir kısmı yalnızca kişisel kullanıma açıktır, ticari kullanımı ayrı lisans gerektirir. "Ücretsiz indirilebildi" olması, ticari projede kullanılabileceği anlamına gelmez.
3. Lisans Kapsamını ve Sınırlarını Kontrol Edin
Lisans sözleşmesi tipik olarak dört noktayı düzenler: ticari kullanım izni, atıf (kaynak gösterme) zorunluluğu, görselde değişiklik (tadil) yapma serbestisi ve görseli tekrar satma yasağı.
Standart royalty-free lisans; görseli üçüncü kişilere yeniden lisanslamaya veya bağımsız bir ürün gibi satmaya izin vermez. Baskı adedi, mecra veya erişim sayısına bağlı üst sınır getiren "genişletilmiş lisans" koşulları da bulunur. Kapsam aşımı, en sık görülen ihlal biçimidir.
Bu sınırların dijital reklam mecralarında nasıl işlediğine dair ayrıntı için internette telif ihlali rehberine bakılabilir.
4. Model ve Mülkiyet İzni (Release) Gerekebilir
Görselde tanınabilir bir kişi varsa, o kişinin kullanım izni (model release); özel bir mülk, marka logosu veya tescilli bir eser görünüyorsa mülkiyet izni (property release) gerekir. Stok lisansı bu izinleri her zaman kapsamaz.
Özellikle reklam ve tanıtım kullanımlarında; görselin lisansı temiz olsa dahi, içindeki kişinin kişilik hakkı veya üçüncü kişinin marka hakkı ayrı bir sorun doğurabilir. Lisans metninde "editorial use only" ibaresi varsa, görsel ticari tanıtımda kullanılamaz.
Uygulamada
En sık yapılan hata; görseli kişisel lisansla alıp ticari bir işte kullanmaktır. Lisans kapsamı aşıldığında sorumluluk, görseli fiilen kullanan işletmede doğar. Bu durumda görselin eser sahibi FSEK md. 68'e dayanarak üç kata kadar bedel talep edebilir1. Talep tutarı çoğu zaman lisans ücretinin kat kat üzerine çıkar.
Pratik korunma yolu tektir: her görsel için lisans belgesini, tarihini ve kapsamını arşivleyin. Bir projede kullanılan görselin lisans kaydı yoksa, o kullanım baştan riskli sayılmalıdır.
İlgili içerikler için bkz. İnternette Telif İhlali, İnternetten İndirdiğim Görseli Sitemde Kullanabilir miyim?, Fotoğrafım İzinsiz Kullanıldı Ne Yapabilirim?, Telif Hukuku.
Dipnotlar
-
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 52, md. 68, RG 13.12.1951/7981. ↩
Sonraki dosya · Soru
Türk Patenti Yurt Dışında Geçerli mi?
Dosyayı aç →