Ünlü Birinin Fotoğrafını Reklamda Kullanmak Yasal Mı?

Ünlü Birinin Fotoğrafını Reklamda Kullanmak Yasal Mı?

İlgili hizmet sayfası → Fikri Mülkiyet Avukatı: Marka, telif, haksız rekabet ve dijital hukuk uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Ünlü birinin fotoğrafını izinsiz reklamda kullanmak hukuka aykırıdır. Kişinin görüntüsü TMK md. 24 kapsamında kişilik hakkıyla korunur; FSEK md. 86 da resim ve portrelerin ancak tasvir edilen kişinin izniyle yayımlanabileceğini düzenler. Kişinin tanınmışlığı izni gereksiz kılmaz; tam tersine görüntünün ticari değerini ve tazminat tutarını artırır.

---

1. Görüntü Üzerindeki Hak: İki Katmanlı Koruma

Birinci katman kişilik hakkıdır. TMK md. 24, kişilik değerlerine hukuka aykırı her saldırıya karşı koruma sağlar; kişinin görüntüsü, adı ve sesi bu değerlerin çekirdeğindedir¹. İkinci katman FSEK md. 86'dır: Resim ve portreler, tasvir edilenin rızası olmadan ticari amaçla çoğaltılamaz ve yayımlanamaz.

Kamuya mal olmuş kişilerin görüntüsü haber ve güncellik bağlamında rızasız kullanılabilir; bu istisna bilgilendirme amacıyla sınırlıdır. Reklam bu istisnanın tamamen dışındadır. Haber değeri, ticari tanıtımı meşrulaştırmaz.

---

2. Görüntünün Ticari Değeri

Ünlünün görüntüsü piyasada bedeli olan bir varlıktır; reklam kampanyalarında yüz kullanımı lisans sözleşmesiyle ve bedel karşılığı devredilir. İzinsiz kullanan işletme, bu bedeli ödemeden ünlünün itibarından ve çekim gücünden yararlanmış olur.

Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında bu yararlanma, hem kişilik hakkı ihlali hem de dürüstlük kuralına aykırı bir ticari davranış olarak nitelenir. İhlal, ünlünün mevcut sponsorluk anlaşmalarını da zedeler: İzinsiz kullanım, ünlünün rakip markayla anlaşmalı olduğu izlenimini yaratıyorsa zarar katmanı büyür.

---

3. İzinsiz Kullanımın Sonuçları

TMK md. 25, saldırıya uğrayan kişiye tespit, önleme ve durdurma davalarını tanır. Bunun yanında üç parasal talep gündeme gelir: maddi tazminat, manevi tazminat ve elde edilen kazancın vekaletsiz iş görme hükümlerine göre devri.

Kazanç devri talebi uygulamada en etkili kalemdir. Ünlü, "benimle sözleşme yapılsaydı ödenecek bedeli" değil, reklamı yapan işletmenin bu kullanım sayesinde elde ettiği kazancı talep edebilir. Manevi tazminat ise görüntünün küçük düşürücü, yanıltıcı veya kişinin değerleriyle bağdaşmayan bir ürünle ilişkilendirilmesinde ayrıca ağırlaşır.

Önemli: Fotoğrafın kaynağı izni ikame etmez. Ajanstan satın alınan stok fotoğraf, basın arşivi veya sosyal medyada açık paylaşılmış kare, reklamda kullanım için tek başına dayanak değildir. Stok lisansı fotoğrafçının telif iznini verir; fotoğraftaki kişinin ticari kullanım iznini vermez. İki izin ayrı ayrı alınmalıdır.

---

4. Sosyal Medya Paylaşımı ile Reklam Ayrımı

Sınır, içeriğin tanıtım işlevine göre çizilir. İşletme hesabından yapılan her paylaşım reklam sayılmaz; ünlünün mekanı ziyaretine ilişkin salt bilgilendirici paylaşım gri alandadır. Ancak paylaşım ürünle, kampanyayla veya satış çağrısıyla ilişkilendirildiği anda reklam niteliği kazanır ve izin şartı devreye girer.

Uygulamada en sık hata "repost masumdur" varsayımıdır. Ünlünün kendi paylaşımını işletme hesabında ürün tanıtımıyla birlikte yeniden yayımlamak, izinsiz reklam kullanımıdır. Deepfake ve yapay zeka ile üretilmiş görüntülerde de sonuç değişmez; kişinin gerçek görüntüsü kullanılmasa bile tanınabilir kimliğinin ticari kullanımı aynı korumaya tabidir.

---

5. İşletmeler İçin Doğru Kurgu

Reklamda yüz kullanımı yazılı lisans sözleşmesine bağlanmalıdır. Sözleşmede kullanım mecrası, süresi, coğrafi kapsam ve münhasırlık açıkça düzenlenir. Süre bitiminde görsellerin yayından kaldırılması çoğu uyuşmazlığın kaynağıdır; kampanya takvimiyle sözleşme süresinin eşleşmesi baştan kontrol edilmelidir.

Talep tarafında ise sıra bilinen düzendedir: delil tespiti, ihtarname, kaldırma ve dava. Görüntü ihlalleri hızla yayıldığı için noter tespitinin gecikmeden yapılması ispat gücünü korur.

---

İlgili içerikler için bkz. Telif Hukuku Rehberi, Deepfake ve Hukuki Çerçeve, Fotoğrafım İzinsiz Kullanıldı, Ne Yapabilirim?, Haksız Rekabet.

Dipnotlar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu md. 24, md. 25, RG 08.12.2001/24607; 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 86, RG 13.12.1951/7981. ↩