Kamulaştırmasız El Atma Davası Nasıl Açılır?

Kamulaştırmasız El Atma Davası Nasıl Açılır?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, imar ve mülkiyet uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: İdare, usulüne uygun kamulaştırma yapmadan taşınmaza el koymuşsa malik, kamulaştırmasız el atma davası açabilir. Fiili el atmada dava, el atmanın önlenmesi veya taşınmaz bedelinin tahsili biçiminde açılır ve görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Hukuki el atmada ise dava, imar kısıtlamasının bedele dönüştürülmesine yöneliktir. Fiili el atma davalarında dava açmadan önce idareyle uzlaşma başvurusu ön şart olarak aranır. Tazminat, taşınmazın 2942 sayılı Kanun md. 11 esaslarına göre belirlenen gerçek değeri üzerinden hesaplanır.

---

Hangi Dava Türü Açılır

Dava türü, el atmanın niteliğine göre belirlenir. İdare taşınmazı fiziken işgal etmiş, üzerine yol veya tesis yapmışsa malik iki yoldan birini seçer. Taşınmazı geri kazanmak istiyorsa el atmanın önlenmesi davası açar; taşınmazın idarede kalmasına razıysa bedelinin ödenmesini talep eder. Bedelin ödenmesi talep edildiğinde mülkiyet, bedel karşılığında idareye geçer.

Fiili ve hukuki el atma arasındaki ayrım dava stratejisini baştan belirler; bu ayrım fiili el atma ile hukuki el atma farkı nedir sorusunda ayrıntılı işlenir.

---

Uzlaşma Ön Şartı ve Görevli Mahkeme

Fiili el atmaya dayanan bedel davalarında, dava açılmadan önce idareye uzlaşma başvurusu yapılması gerekir. İdare belirli sürede olumlu cevap vermez veya uzlaşma sağlanamazsa dava yolu açılır. Bu ön şartın atlanması, davanın usulden reddine yol açabilir.

Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir; yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir. Hukuki el atmada da uyuşmazlığın çözümü adli yargıya bırakılmıştır.

Önemli: Aynı taşınmaz için hem malik kamulaştırmasız el atma tazminat davası açmış hem de idare bedel tespiti davası açmışsa, iki süreç arasında derdestlik sorunu doğar. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 25.12.2025 tarihli, E. 2025/9189, K. 2025/18887 sayılı kararında bu ilişki derdestlik yönünden değerlendirilmiştir. Mükerrer bedel tahsilini önlemek için hangi davanın önce görüleceği baştan planlanmalıdır.

---

Tazminat Nasıl Belirlenir

Kamulaştırmasız el atmada ödenecek tazminat, taşınmazın gerçek değeridir. Değer, kamulaştırmadaki esaslarla belirlenir: arsalarda emsal karşılaştırma, arazilerde gelir metodu uygulanır. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 25.12.2025 tarihli, E. 2025/7189, K. 2025/18605 sayılı kararı, arazi niteliğindeki taşınmazda gelir metoduyla bulunan değere objektif değer artışının yansıtılması ve gerçek karşılığın eksiksiz ödenmesi gerektiğini ortaya koyar.

Değerleme yönteminin ayrıntısı kamulaştırma bedeli nasıl hesaplanır sorusunda; bedelin denetimine dair güncel bir örnek kamulaştırma bedelinin tespiti ve gelir metodu analizinde yer alır¹.

Sürecin bütünü ve idari aşama için kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberi esas alınmalıdır.

---

İlgili içerikler için bkz. Kamulaştırma ve Kamulaştırmasız El Atma Rehberi, Fiili El Atma ile Hukuki El Atma Farkı Nedir, Kamulaştırma Bedeli Nasıl Hesaplanır.

Dipnotlar

1. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, RG 08.11.1983/18215. ↩