Fiili El Atma ile Hukuki El Atma Farkı Nedir?

Fiili El Atma ile Hukuki El Atma Farkı Nedir?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, imar ve mülkiyet uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: İki kavram da kamulaştırmasız el atmanın görünümüdür, ancak yöntemleri farklıdır. Fiili el atmada idare taşınmazı fiziken işgal eder; üzerine yol, okul ya da tesis yaparak malikin kullanımını fiilen sonlandırır. Hukuki el atmada fiziki işgal yoktur; taşınmaz imar planıyla kamusal kullanıma ayrılır, uzun süre kamulaştırılmaz ve malikin tasarruf yetkisi hukuken kısıtlanır. Fiili el atmada dava el atmanın önlenmesi veya bedel tahsiline, hukuki el atmada ise imar kısıtlamasının bedele dönüştürülmesine yöneliktir. Her iki halde de taşınmazın değeri 2942 sayılı Kanun md. 11 esaslarına göre belirlenir.

---

Fiili El Atma: Fiziki İşgal

Fiili el atmada idare, kamulaştırma usulünü işletmeden taşınmaza girer ve onu kamu hizmetine tahsis eder. Taşınmazın üzerinden yol geçirilmesi, park veya kamu binası yapılması tipik örneklerdir. Burada malikin mülkiyeti kâğıt üzerinde durur, ancak taşınmazı kullanma imkânı fiilen ortadan kalkmıştır.

Malik, taşınmazın idarede kalmasını istemiyorsa el atmanın önlenmesini talep eder. Taşınmazı geri almanın kamu hizmeti nedeniyle mümkün olmadığı hallerde ise bedel tahsili yoluna gider ve mülkiyet bedel karşılığında idareye geçer.

---

Hukuki El Atma: İmar Kısıtlaması

Hukuki el atmada fiziki bir işgal bulunmaz. Taşınmaz, imar planında yol, yeşil alan, okul veya benzeri bir kamusal kullanıma ayrılmıştır; ancak idare uzun süre kamulaştırma yapmaz. Malik taşınmazına fiilen sahip görünse de üzerinde yapı yapamaz, imar hakkını kullanamaz. Bu kısıtlama, mülkiyet hakkının özüne dokunacak ölçüde sürdüğünde el atma sayılır ve bedele dönüştürülür.

Hukuki el atmanın kabulü için imar planındaki kısıtlamanın makul süreyi aşacak biçimde uygulanmadan bekletilmiş olması aranır. Kısa süreli veya geçici kısıtlamalar tek başına el atma oluşturmaz.

Önemli: İki tür arasındaki en pratik ayrım ispat konusundadır. Fiili el atmada işgal keşif ve fotoğrafla somut biçimde gösterilir. Hukuki el atmada ise imar planı, plan tarihi ve kısıtlamanın süresi belirleyicidir; dava, planın taşınmaz üzerindeki etkisini ortaya koyan belgelerle kurulur.

---

Dava Sonuçları ve Görevli Mahkeme

Her iki tür de adli yargıda görülür ve görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Fiili el atmaya dayanan bedel davasında, dava öncesi idareyle uzlaşma başvurusu ön şart olarak aranır. Belirlenecek tazminat, taşınmazın gerçek değeridir; arazilerde gelir metodu esas alınır.

Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 25.12.2025 tarihli, E. 2025/7189, K. 2025/18605 sayılı kararı, arazi niteliğindeki taşınmazda gelir metoduyla bulunan değere objektif değer artışının yansıtılması ve gerçek karşılığın eksiksiz ödenmesi gerektiğini vurgular. Bu ilke, hem fiili hem hukuki el atma tazminatının belirlenmesinde geçerlidir.

Dava açma usulü kamulaştırmasız el atma davası nasıl açılır sorusunda; sürecin bütünü kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberi içinde ele alınır¹.

---

İlgili içerikler için bkz. Kamulaştırma ve Kamulaştırmasız El Atma Rehberi, Kamulaştırmasız El Atma Davası Nasıl Açılır, Kamulaştırma Bedeli Nasıl Hesaplanır.

Dipnotlar

1. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, RG 08.11.1983/18215. ↩