Olumlu ve Olumsuz Zarar Arasındaki Fark Nedir?

Olumlu ve Olumsuz Zarar Arasındaki Fark Nedir?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Sözleşmeden dönme, fesih ve tazminat uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Olumlu zarar, sözleşme gereği gibi ifa edilseydi alacaklının bulunacağı durum ile mevcut durum arasındaki farktır; müspet zarar da denir. Olumsuz zarar ise sözleşme hiç kurulmasaydı alacaklının bulunacağı durum ile mevcut durum arasındaki farktır; menfi zarar adını alır. Ayrım hangi seçimlik hakkın kullanıldığına bağlıdır. 6098 sayılı Kanun md. 125 uyarınca ifadan vazgeçen alacaklı olumlu zararını, sözleşmeden dönen alacaklı ise kural olarak olumsuz zararını ister.

---

Olumlu Zarar

Olumlu zararın ölçüsü, sözleşmenin sağlayacağı yarardır. Hesap, alacaklının edimi zamanında ve gereği gibi almış olsaydı içinde bulunacağı mali durumu esas alır.

Kalemleri genellikle şu şekilde dizilir: elde edilemeyen kâr, ikame işlem yapıldıysa aradaki bedel farkı, edimin sağlayacağı kullanım yararının yitirilmesi. İnşaat ilişkilerinde kullanım yararının karşılığı çoğu kez emsal kira üzerinden hesaplanır. Bu hesabın ayrıntısı için kat karşılığı inşaatta gecikme tazminatı nasıl hesaplanır sayfasına bakılabilir.

Olumsuz Zarar

Olumsuz zararın ölçüsü, sözleşmeye güvenmenin bedelidir. Hesap, alacaklının o sözleşmeyi hiç yapmamış olsaydı içinde bulunacağı durumu esas alır.

Kalemleri arasında sözleşmenin kurulması için yapılan giderler, noter ve tapu masrafları, bilirkişi ve proje giderleri, ifa hazırlığı için üstlenilen yükümlülükler ve kaçırılan başka bir sözleşme fırsatı yer alır. Son kalem ispat bakımından en zor olanıdır; somut bir teklifin varlığı ortaya konulmadıkça kabul edilmez.

Hangi Talepte Hangi Zarar İstenir

Alacaklı ifadan ve gecikme tazminatından vazgeçtiğini hemen bildirerek borcun ifa edilmemesinden doğan zararın giderilmesini isterse, sözleşme ayakta kalır ve talep olumlu zarara yönelir. Sözleşmeden dönerse, sözleşmenin hükümsüz kalması sebebiyle uğradığı zararı ister; bu kalem kural olarak olumsuz zarardır.

Ayrım, iade talebiyle birlikte okunmalıdır. Dönen alacaklı verdiğini geri alır ve buna ek olarak güven zararını talep eder; sözleşmenin sağlayacağı kârı ise kural olarak isteyemez. Seçimlik hakların bütünü için borçlu temerrüdünde alacaklının seçimlik hakları sayfası çerçeveyi verir.

Önemli: İki kalem kural olarak birlikte istenmez. Sözleşmenin sağlayacağı kârı isteyen alacaklı sözleşmeyi ayakta tutmuş sayılır; sözleşmeden dönen alacaklı ise aynı kârı talep edemez. Dilekçede her iki kalemin gerekçesiz biçimde bir arada sıralanması, talebin kısmen reddedilmesine yol açar.

Sınır ve Tartışmalı Noktalar

Doktrinde olumsuz zararın olumlu zararı aşamayacağı yönünde güçlü bir görüş vardır; gerekçesi, sözleşmeye güvenen alacaklının ifadan elde edeceğinden fazlasını isteyememesidir. Karşı görüş, iki kalemin farklı temellere dayandığını ve böyle bir üst sınırın kanunda öngörülmediğini savunur. Konuda kesin bir yargıya varmak güçtür; talep kurulurken ihtiyatlı davranmak yerinde olur.

İnşaat uyuşmazlıklarında iki kalem çoğu kez birlikte ileri sürülür. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi'nin 29.04.2026 tarihli, E. 2026/1435 K. 2026/1783 sayılı kararına konu davada yüklenici, sözleşmeyi haklı nedenle feshettiğini ileri sürerek tapu iptali ve tescil ile müspet ve menfi zararını birlikte istemişti. Kararda, ileriye etkili fesih geçerli sayılsa dahi yüklenicinin gerçekleşen ifa oranını aşan tapu payı isteyemeyeceği kabul edilmiştir.

Uygulamada

İlk iş, hangi seçimlik hakkın kullanıldığını belirlemek ve tazminat kalemini buna göre adlandırmaktır. Dilekçede talep "tazminat" başlığıyla geçiştirilirse bilirkişi hangi hesabı yapacağını bilemez ve rapor denetime elverişsiz kalır.

İkinci iş, kalemleri belge düzeyinde ayrıştırmaktır. Olumsuz zarar giderlere dayandığından fatura, dekont ve masraf belgeleriyle ispatlanır. Olumlu zarar ise beklenen yararın gerçekliğini gösteren emsal, sözleşme ya da piyasa verisiyle desteklenir. Kavramsal çerçeve için borçlu temerrüdünde dönme ve ileriye etkili fesih makalesine, kararın çözümlemesi için ileriye etkili fesihte ifa oranı ve tapu talebi analizine bakılabilir.¹

---

İlgili içerikler için bkz. Borçlu Temerrüdünde Dönme ve İleriye Etkili Fesih, Dönmenin Geriye Etkisi ve İade, Yüklenici Temerrüdünde Gecikme Tazminatı, Cezai Şart ve Eksik İş Bedeli, İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku.

Dipnotlar

1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, RG 04.02.2011/27836, md. 112 ve md. 125. ↩