Estetik Müdahalede Hekimin Sorumluluğu: Eser Sözleşmesi ve Sonuç

Estetik Müdahalede Hekimin Sorumluluğu: Eser Sözleşmesi ve Sonuç

İlgili çalışma alanı → Sağlık Hukuku: Estetik müdahale, hekimin sorumluluğu, aydınlatılmış onam ve tıbbi malpraktis için çalışma alanı.

Estetik müdahale, sıradan tıbbi tedaviden farklı bir hukuki zeminde durur. Tedavi eden hekim kural olarak yalnızca özenli davranmayı borçlanırken, güzelleştirme amaçlı bir işlemde hasta belirli bir sonucu, yani kararlaştırılan görünümü bekler. Bu beklenti, sözleşmenin niteliğini ve hekimin sorumluluğunun sınırını değiştirir.

Hekimlik Sözleşmesinin Niteliği

Öğretide hekimlik sözleşmesi kural olarak vekâlet sözleşmesi sayılır; hekim sonucu değil, tıbbi standarda uygun özenli edimi taahhüt eder. Özdemir, hekimlik sözleşmesini "konusu itibariyle bir edimin yerine getirilmesinin üstlenildiği vekâlet sözleşmesi" olarak niteler ve sorumluluk için sözleşmeye aykırılık, kusur, zarar ve nedensellik bağının birlikte aranacağını belirtir.¹ Bu çerçevede hekim, iyileşmeyi değil, gerekli özeni gösterme borcunu üstlenir.

Estetik müdahale bu kuralın istisnasıdır. Güzelleştirme amaçlı işlemlerde hastanın amacı bir hastalığın tedavisi değil, belirli bir estetik sonucun elde edilmesidir. Bu nedenle ilişki, sonucun taahhüt edildiği eser sözleşmesine yaklaşır.

Eser Sözleşmesi Görüşü ve Doktrin Tartışması

Estetik müdahalenin hukuki niteliği doktrinde tartışmalıdır. Bir görüş, her tıbbi ilişkinin vekâlet olduğunu, hekimin insan bedeni üzerinde kesin sonuç garanti edemeyeceğini savunur. Buna karşılık baskın görüş ve Yargıtay'ın yerleşik içtihadı, güzelleştirme amaçlı estetik müdahaleyi eser sözleşmesi olarak nitelendirir; çünkü burada hekim, kararlaştırılan görünümü meydana getirmeyi, yani bir sonucu üstlenmektedir.² Ankara Barosu Dergisi'nde estetik müdahale sözleşmelerinde cerrahın yükümlülüklerini inceleyen çalışma da, bu ilişkide edimin sonuç odaklı kurulduğunu ve cerrahın yükümlülüğünün buna göre ağırlaştığını ortaya koyar.³

Ayrımın sonucu doğrudandır. Eser sözleşmesi kabul edildiğinde hekim, 6098 sayılı Kanun md. 470 anlamında bir eser meydana getirmeyi borçlanır; sonuç elde edilmezse, kusuru olmasa dahi eserin ayıplı olduğu gerekçesiyle sorumluluğu gündeme gelir. Vekâlette ise yalnızca özen borcunun ihlali sorumluluk doğurur.

Önemli: Estetik müdahalenin eser sözleşmesi sayılması, hekimin "her hâlde sonucu garanti ettiği" anlamına gelmez. Tıbbın verilerine uygun, kaçınılmaz ve öngörülemeyen olumsuz gelişmeler komplikasyondur ve kural olarak sorumluluk doğurmaz. Sorumluluk, kararlaştırılan sonuçtan sapmanın kusurlu ya da ayıplı ifadan kaynaklandığı hâllerde doğar.

Ayıplı Sonuç ve İş Sahibinin Hakları

Estetik sonuç kararlaştırılana aykırıysa, iş sahibi konumundaki hasta 6098 sayılı Kanun md. 475 uyarınca seçimlik haklara sahiptir: ayıp giderilemeyecek ölçüde ağırsa sözleşmeden dönme, orantılı bedel indirimi ya da aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım. Bu haklara ek olarak, kusur koşulu gerçekleştiğinde zararın giderilmesi de istenebilir. Uygulamada başarısız estetik operasyonlarda ödenen bedelin iadesi ve düzeltici ikinci müdahalenin giderleri bu hükümler üzerinden değerlendirilir.

Aydınlatma Yükümlülüğü Estetikte Daha Yoğundur

Estetik müdahalede aydınlatma, sıradan tedaviden daha kapsamlıdır. Hasta tıbbi zorunlulukla değil, iradi bir tercihle işleme girdiğinden, beklenen sonuç, gerçekçi başarı olasılığı, olası riskler ve iz kalma ihtimali açıkça anlatılmalıdır. Aydınlatılmış onamın gereği gibi alındığını ispat yükü hekimdedir; onamsız ya da eksik aydınlatmayla yapılan müdahale, sonuç başarılı olsa dahi hukuka aykırılık taşıyabilir.

Uygulamada

Estetik uyuşmazlığında ilk değerlendirme, müdahalenin güzelleştirme amaçlı mı yoksa tıbbi zorunluluğa dayalı mı olduğudur; bu ayrım sözleşmenin eser mi vekâlet mi sayılacağını belirler. Ardından sözleşme, onam formu, öncesi ve sonrası görüntüler, ödeme belgeleri ve tıbbi kayıtlar toplanır. Estetik hizmet çoğunlukla bir tüketici işlemi sayıldığından uyuşmazlık 6502 sayılı Kanun md. 3 kapsamında tüketici mahkemesinde görülür; bağımsız bilirkişi değerlendirmesiyle ayıp ve nedensellik ortaya konur. Konunun bütünü için estetik ve diş tedavisinde hekimin sorumluluğu ile hekimin özen yükümlülüğü ve aydınlatılmış onam yazılarına bakılabilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Estetik ve Diş Tedavisinde Hekimin Sorumluluğu, Tıbbi Malpraktis: Özel Hastane ve Devlet Hastanesi Farkı ve Sağlık Hukuku.

Dipnotlar

1. Hayrunnisa Özdemir, "Hekimin Hukuki Sorumluluğu", Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XI, S. 1, 2016, s. 33 vd. ↩

2. Güzelleştirme amaçlı estetik ameliyatların hukuki niteliğine ilişkin doktrin tartışması için bkz. "Güzelleştirme Amaçlı Estetik Ameliyatlardan Kaynaklanan Hukukî Sorumluluk", Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2006. ↩

3. "Estetik Müdahaleler İçin Kurulan Sözleşmelerde Cerrahın Yükümlülükleri", Ankara Barosu Dergisi. ↩