NFT Projesi Başlatırken Hukuki Kontrol Listesi: Marka, Telif, Sözleşme ve KVKK

NFT projesi başlatan bir koleksiyon sahibi, sanatçı veya marka için hukuki çerçeve dört eksende kurulur: marka, telif, akıllı sözleşme ve KVKK. Her eksen kendi gerekliliklerini taşır; bir eksendeki eksik, projenin tamamını risk altına sokar¹. Bu rehber NFT projesi başlamadan önce kontrol edilmesi gereken 12 kritik adımı sıralı biçimde özetler.

Birinci Eksen: Marka Hukuku

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı — Marka tescili ve dijital varlık projeleri için hukuki destek.

1. Koleksiyon Adı için Marka Taraması

NFT projesinin koleksiyon adı (ör. "Bored Ape Yacht Club", "Doodles") marka hukuku açısından bir işarettir. Proje başlatılmadan önce TÜRKPATENT veritabanında ve WIPO Madrid sisteminde aynı veya benzer marka taraması yapılır. Marka çakışması varsa proje adı değiştirilir; benzerlik riski varsa ek hukuki görüş alınır.

2. Marka Tescili: 9. ve 41. Nice Sınıflarında

NFT projesinin uzun vadeli marka koruması için TÜRKPATENT'te tescil yapılmalıdır. NFT'ler için ilgili sınıflar:

Nice Sınıf 9: Yüklenebilir dijital eserler, sertifikalandırılmış dijital varlıklar, NFT görseller.
Nice Sınıf 41: Çevrimiçi NFT etkinlikleri, dijital koleksiyon hizmetleri, eğitim ve eğlence hizmetleri.
Nice Sınıf 35: NFT pazaryeri hizmetleri (eğer koleksiyon kendi pazaryerini kurarsa).
Nice Sınıf 42: Blockchain teknolojisi hizmetleri.

SMK md. 7 koruma kapsamını belirler; tescilli marka tescilli olduğu sınıflarda mutlak koruma sağlar².

3. Tanınmış Marka Riskinin Analizi

Mevcut tanınmış markaların (Hermès, Nike, Yuga Labs gibi) izinsiz kullanımı SMK md. 7/2/c çerçevesinde tanınmış marka tecavüzü oluşturur. Hermès v. Rothschild Karar Analizi davası bu riskin paradigmatik örneğidir. Koleksiyon görsellerinde, isminde veya pazarlamasında üçüncü kişilerin tanınmış markalarına referans bulunup bulunmadığı kontrol edilir; bulunursa marka sahibinden yazılı izin alınır veya kullanım kaldırılır.

İkinci Eksen: Telif Hukuku

4. Görsel İçeriklerin Telif Hakları

NFT koleksiyonunun her görseli için telif hakkı çerçevesi netleştirilir. Eser sahipliği: sanatçı kim, koleksiyonun lisans sahibi kim? Eser üzerindeki mali haklar: çoğaltma, yayma, umuma iletim hakları kimde? FSEK md. 22, 23, 25 bu hakları düzenler³.

Sanatçı ile platform/koleksiyon operatörü arasındaki ilişki yazılı sözleşmeyle düzenlenir. FSEK md. 48 ve md. 52 uyarınca mali hak devri yazılı şekilde, devredilen haklar açıkça sayılarak yapılır. Sözleşmede şu noktalar netleştirilir: (i) hangi mali haklar devrediliyor, (ii) hangi haklar sanatçıda kalıyor, (iii) royalty yapısı, (iv) alıcının NFT üzerindeki hakları.

5. Alıcının NFT Üzerindeki Hakları: Terms of Service

NFT alıcısının NFT üzerindeki hakları satış sözleşmesi (terms of service) ile belirlenir. Standart bir NFT alıcısı yalnızca token mülkiyetini alır; eserin telif haklarını almaz. Ancak çeşitli koleksiyon modelleri farklı haklar tanır:

NFT yalnızca koleksiyon: Alıcı yalnızca token sahibidir; eser üzerinde ticari kullanım hakkı yok.
NFT + sınırlı ticari kullanım: Alıcı görseli kişisel ve sınırlı ticari kullanım için kullanabilir (örneğin merchandise üretebilir, ama yıllık gelir limitiyle).
NFT + tam ticari hak: Alıcı görsel üzerinde tüm ticari kullanım haklarına sahiptir (Yuga Labs / BAYC modeli).

Bu üç model arasındaki seçim, koleksiyonun stratejisine bağlıdır. NFT Meta Verisinde Değişken İçerik makalesindeki içerik kontrolü tartışması ile birlikte değerlendirilir.

6. Üçüncü Kişi Eserlerinin Kullanımı

NFT projesinde üçüncü kişi eserleri (stok fotoğraf, müzik, font, kod) kullanılıyorsa, her birinin lisans çerçevesi belgelenir. Stok fotoğraf platformlarının NFT lisansları çoğu zaman ayrıca düzenlenmiştir; standart lisans NFT için yeterli olmayabilir. Open source kod kullanılıyorsa MIT, Apache, GPL gibi lisansların NFT bağlamında uygulanabilirliği kontrol edilir.

Üçüncü Eksen: Akıllı Sözleşme

7. Akıllı Sözleşme Denetimi (Smart Contract Audit)

Koleksiyon Ethereum, Polygon veya başka bir blockchain'e dağıtılmadan önce bağımsız bir teknik denetim (security audit) yaptırılır. CertiK, OpenZeppelin, Hacken gibi denetim firmaları akıllı sözleşmenin güvenlik açıklarını, reentrancy saldırı risklerini ve ekonomik tasarım sorunlarını inceler. Denetlenmemiş bir akıllı sözleşmenin yarattığı zarar — hack, fund drain, mint exploit — operatörün sorumluluğunu doğurur (TBK md. 49 haksız fiil).

8. Royalty Mekanizmasının Hukuki Çerçevesi

ERC-2981 royalty standardı akıllı sözleşmeye kodlanır. Royalty oranı tipik olarak %5 - %10 arasındadır. Pazaryeri royalty enforcement durumuna göre off-chain yedek mekanizma da sözleşmeye eklenir. NFT Akıllı Sözleşmeleri ve Marka Lisansı makalesindeki royalty mimarisi NFT projesinin gelir akışı için kritiktir.

9. Meta Veri Mimarisi Seçimi

NFT'nin işaret ettiği gerçek içeriğin nerede saklanacağı (on-chain, IPFS, merkezi URL) baştan belirlenir. Pazarlama materyallerinde "kalıcı depolama" vaadi yapılıyorsa teknik mimari bu vaadi destekleyebilecek nitelikte olmalıdır. Aksi halde 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 61 yanıltıcı reklam yaptırımı doğar.

Dördüncü Eksen: KVKK ve Tüketici Hukuku

10. KVKK Uyumu

NFT projesinin web sitesi, mint sayfası, Discord veya Twitter kanalları kullanıcı kişisel verisi toplar. Bu işleme 6698 sayılı KVKK kapsamındadır⁴. Asgari uyum yükümlülükleri:

Aydınlatma metni: KVKK md. 10 uyarınca kullanıcılara hangi kişisel verinin hangi amaçla işlendiği bildirilir.
Çerez politikası: Web sitesi çerezleri için ayrı açık rıza alınır.
VERBİS kaydı: KVKK md. 16 uyarınca Veri Sorumluları Sicili'ne kayıt yapılır (operatörün veri sorumlusu sayılma kriterlerini sağlaması halinde).
Veri güvenliği önlemleri: KVKK md. 12 uyarınca cüzdan adresleri, e-posta, IP adresi gibi verilerin korunması için teknik ve idari tedbirler alınır.
Yurt dışına aktarım: Veri AWS, Google Cloud gibi yurt dışı sunucularda saklanıyorsa KVKK md. 9 yurt dışına aktarım rejimine uyum gösterilir.

11. Tüketici Hukuku: Yanıltıcı Pazarlama Riski

NFT pazarlama materyallerinde yapılan vaatler tüketici hukuku açısından bağlayıcıdır. "Bu NFT alıcısına metaverse arsası verecek", "Bu koleksiyon sahibi gelecekteki bir 2. koleksiyondan free mint alacak" gibi vaatler somut olarak yerine getirilmelidir. Aksi halde 6502 sayılı Kanun md. 4 ve md. 61 çerçevesinde Reklam Kurulu yaptırımı veya alıcı tarafından açılan tazminat davası söz konusu olur.

12. Vergi ve Finansal Düzenleme

NFT satışlarından elde edilen gelir Türk vergi hukuku açısından genellikle ticari kazanç veya arızi kazanç kategorisinde değerlendirilir (GVK md. 37 ve md. 82). Operatörün şirket olup olmadığı ve faaliyetin süreklilik niteliği bu kategoriyi belirler. KDV açısından dijital hizmetler kapsamında değerlendirme yapılır. Ayrıca SPK ve TCMB düzenlemeleri açısından NFT'nin "kripto varlık" niteliği taşıyıp taşımadığı projeden projeye farklılık gösterir; SPK Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcıları Tebliği kapsamında kalan operatörler için ayrıca lisans gerekebilir.

Üç NFT Davasından Çıkan Ders

NFT projelerinde hukuki risk yönetimi için üç emsal kararın getirdiği dersler bağlayıcıdır.

Hermès v. Rothschild — tanınmış marka kullanımı sanatsal ifade kalkanıyla aklanamaz; SDNY $133,000 tazminat hükmetti.

Yuga Labs v. Ripps — aynı dijital görseli yeniden basan karşı-koleksiyon Rogers testinin ilk eşiğinde düşer; CD Cal $9 milyon tazminat hükmetti.

Nike v. StockX — fiziksel ürüne bağlı NFT first sale doktrini ile özet hükümle aklanamaz; SDNY vakıa düzeyinde test gerektirdi.

Üç davanın birleşik mesajı: NFT projesi başlamadan önce marka tescili, telif lisansları, akıllı sözleşme denetimi ve KVKK uyumu eş zamanlı ve tam olarak yapılır. Bir alandaki eksiklik diğerlerini de risk altına sokar.

Kontrol Listesi Özet

Adım	Eksen	Belge / Çıktı
1	Marka	TÜRKPATENT ve WIPO marka taraması raporu
2	Marka	9 + 41 + 35 + 42. sınıflarda marka tescil başvurusu
3	Marka	Tanınmış marka kullanım analizi
4	Telif	Sanatçı ile yazılı FSEK md. 48 mali hak devir sözleşmesi
5	Telif	Alıcılar için Terms of Service (NFT mülkiyet kapsamı)
6	Telif	Üçüncü kişi eserleri için lisans dokümantasyonu
7	Akıllı Sözleşme	Bağımsız smart contract audit raporu
8	Akıllı Sözleşme	ERC-2981 royalty kodu ve off-chain yedek mekanizma
9	Akıllı Sözleşme	Meta veri mimarisi seçimi ve dokümantasyonu
10	KVKK	Aydınlatma metni, VERBİS kaydı, veri güvenliği önlemleri
11	Tüketici	Pazarlama vaatlerinin somut karşılığı
12	Vergi/Finans	GVK / KVK / SPK kapsamı analizi

Bu 12 adımın eksiksiz tamamlanması, NFT projesinin hukuki risk profilini minimize eder.

Sonuç

NFT projesi başlatmak, üç farklı hukuki rejimin — marka, telif, KVKK — kesişiminde bir hazırlık gerektirir. Akıllı sözleşmenin teknik denetimi ve pazarlama vaatlerinin somut karşılığı da bu hazırlığın ayrılmaz parçalarıdır.

Hermès, Yuga Labs ve Nike davalarının üçü de hukuki çerçevenin eksik kurgulanmasının yarattığı milyon dolarlık riskleri ortaya koydu. Türk hukukunda da NFT projeleri SMK, FSEK ve KVKK rejimlerinin tamamına aynı anda uyum sağlamak zorundadır. Bu rehberdeki 12 adımlık kontrol listesi, projenin start aşamasındaki hukuki riskleri sistematik biçimde azaltmak için pratik bir referanstır.

İlgili içerikler için bkz. Marka Hukuku Rehberi, Marka Lisans Sözleşmesi, Hermès v. Rothschild Karar Analizi, Yuga Labs v. Ripps Karar Analizi, NFT Akıllı Sözleşmeleri ve Marka Lisansı, KVKK Aydınlatma Metni Rehberi, Marka Hukuku.

Kaynakça

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 7, 24, 29, 149. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 16, 22, 23, 25, 48, 52. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu md. 9, 10, 12, 16. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 4, 61. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu md. 49, 112 vd. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 37, 82. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu. ERC-721, ERC-1155, ERC-2981 token standartları. Hermès International v. Rothschild, 654 F. Supp. 3d 268 (S.D.N.Y. 2023). Yuga Labs, Inc. v. Ripps, No. 2:22-cv-04355 (C.D. Cal. 2023). Nike, Inc. v. StockX LLC, No. 1:22-cv-00983 (S.D.N.Y.). Yargıtay 11. HD, marka tescili ve telif rejimi yerleşik içtihat çizgileri. ARKAN, Sabih: Marka Hukuku. YASAMAN, Hamdi: Marka Hukuku. TEKİNALP, Ünal: Fikri Mülkiyet Hukuku.

NFT projelerinde hukuki çerçeve için bkz. Hermès International v. Rothschild, 654 F. Supp. 3d 268 (S.D.N.Y. 2023); Yuga Labs, Inc. v. Ripps, No. 2:22-cv-04355 (C.D. Cal. 2023). 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu, RG 10.01.2017/29944; 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, RG 13.12.1951/7981; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, RG 07.04.2016/29677. ↩
6769 sayılı SMK md. 7: "Marka tescilinden doğan haklar münhasıran marka sahibine aittir." Tescilli marka, tescil edildiği mal ve hizmet sınıflarında üçüncü kişilerin izinsiz kullanımına karşı koruma sağlar. SMK md. 7/2/c tanınmış marka koruması farklı sınıflarda haksız yarar yasağını kapsar. ↩
5846 sayılı FSEK md. 22 (çoğaltma hakkı), md. 23 (yayma hakkı), md. 25 (umuma iletim hakkı). Eserin internet üzerinden iletilmesi md. 25 kapsamına girer; NFT pazaryerlerinde görselin gösterilmesi ve indirilebilmesi bu hakların kullanılmasıdır. ↩
6698 sayılı KVKK md. 10 (aydınlatma yükümlülüğü), md. 12 (veri güvenliği önlemleri), md. 16 (Veri Sorumluları Sicili VERBİS kayıt yükümlülüğü). KVKK Kurulu'nun NFT projeleri için yayımladığı özel rehber bulunmamakla birlikte, genel ilkeler uygulanır. ↩