Yuga Labs v. Ripps: NFT Sanat Protestosu Savunmasının Marka Tecavüzü Karşısında Reddi

Bir sanatçı, tanınmış bir NFT koleksiyonunun aynı dijital görsellerine işaret eden ve aynı isimlerle satılan bir karşı-koleksiyon üretirse, bu "sanat protestosu" mu yoksa marka tecavüzü müdür? Yuga Labs, Inc. v. Ripps davası bu soruya ABD federal yargısının verdiği en açık yanıttır¹. Karar; Hermès v. Rothschild davasıyla birlikte okunduğunda, Rogers v. Grimaldi testinin NFT bağlamında sanatsal ifade savunmasını iki ayrı şart üzerinden değerlendireceğini gösterir.

Uyuşmazlığın Konusu

İlgili hizmet sayfası → Fikri Mülkiyet Avukatı — Marka, telif ve tasarım uyuşmazlıklarında hukuki destek.

Yuga Labs, 2021'de Bored Ape Yacht Club (BAYC) NFT koleksiyonunu piyasaya sürdü. Koleksiyon 10.000 dijital maymun görselinden oluştu; her görsel Ethereum blockchain üzerinde benzersiz bir NFT'ye bağlandı. BAYC NFT'leri kısa sürede milyon dolarlık fiyatlara satıldı; lüks marka değeri kazandı.

Mayıs 2022'de sanatçı Ryder Ripps ve ortağı Jeremy Cahen, RR/BAYC (Ryder Ripps Bored Ape Yacht Club) adıyla yeni bir NFT koleksiyonu yarattı. Önemli nokta şudur: RR/BAYC NFT'leri yeni bir görsel üretmedi — BAYC koleksiyonunun aynı dijital görsellerine işaret eden, Ethereum üzerinde farklı kayıt girişleriyle çıkarılmış NFT'lerdir. Ripps savunmasını "sanat protestosu" üzerine kurdu: BAYC koleksiyonunun sözde gizli ırkçı sembollerini ortaya çıkarmak için aynı görsellerin yeniden basılması bir kavramsal sanat eylemidir.

Yuga Labs, 24 Haziran 2022'de Central District of California'da dava açtı. Talepler: (i) Lanham Act § 43(a) kapsamında false designation of origin (yanlış menşe gösterimi), (ii) ACPA kapsamında cybersquatting, (iii) marka tecavüzü, (iv) haksız rekabet.

Hâkim Walter'in Özet Hüküm Çerçevesi

Hâkim John F. Walter, 21 Nisan 2023 tarihli özet hüküm kararında Yuga Labs lehine sonuç verdi. Karar üç temel tespitten oluşur.

Birincisi, marka koruması mevcuttur. Yuga Labs, "Bored Ape Yacht Club" markasını ABD'de USPTO'da tescil ettirmemiş olsa da, common law trademark koruması Lanham Act § 43(a) çerçevesinde geçerlidir. Markanın ticari kullanım kanıtı yeterli görüldü.

İkincisi, tüketici karıştırılması ispatlandı. RR/BAYC NFT'lerinin BAYC ile aynı dijital görsellere işaret etmesi ve aynı koleksiyon adını taşıması, tüketicide kaynak yanılgısı yaratmıştır. Mahkeme bu noktada şu net tespiti yaptı: ürünlerin aynı dijital varlıkları işaret etmesi tüketici karıştırılmasının kaçınılmaz sonucudur.

Üçüncüsü, Rogers v. Grimaldi savunması uygulanamaz. Ripps'in "sanat protestosu" savunması, Hermès v. Rothschild'da uygulanan Rogers testinin ilk eşiğinde düşer.

Walter'in "Counterfeit Handbag" Tespiti

Hâkim Walter'in özet hüküm gerekçesindeki kritik cümle, NFT marka hukukunun kapsayıcı bir referans noktasıdır. Mahkeme, Ripps'in sanat protestosu savunmasını şu şekilde reddetti: "Defendants' sale of RR/BAYC NFTs is no more artistic than the sale of a counterfeit handbag, making the Rogers test inapplicable."

Bu tespit Hermès v. Rothschild analitiği ile birlikte okunduğunda NFT marka hukukunun çift kademeli testini oluşturur. Birinci kademe: NFT bir sanatsal ifade niteliği taşıyor mu? Eğer NFT bir bağımsız dijital eser üretmiyor — yalnızca başkasının markasını ve görselini yeniden basıyorsa — Rogers testi uygulanmaz (Yuga Labs çizgisi). İkinci kademe: NFT sanatsal ifade taşıyor olsa bile, marka kaynağı bakımından açıkça yanıltıcı mı? Eğer evetse, First Amendment koruması Rogers testinin ikinci ayağında düşer (Hermès çizgisi).

Bench Trial ve Final Judgment

31 Temmuz 2023'te eşitlikçi telafiler (equitable remedies) için bench trial yapıldı. Hâkim Walter, 25 Ekim 2023 tarihli final judgment kararıyla şu tutarları belirledi:

Disgorgement of profits — $1.375.362,92. Ripps ve Cahen'in RR/BAYC NFT satışlarından elde ettikleri net kâr Yuga Labs'a geri ödeme olarak hükmedildi.

Statutory damages (ACPA) — $200.000. Cybersquatting yönünden iki alan adı için her biri $100.000 olmak üzere ACPA kapsamında yasal tazminat.

Avukatlık ücreti — $6.983.432,62. Karar Lanham Act § 35(a) uyarınca davayı "olağanüstü" (exceptional) olarak nitelendirdi ve avukatlık ücretinin tazmin edilmesini emretti.

Daimi ihtiyati tedbir. Ripps ve Cahen'in RR/BAYC NFT'lerini satmaları, tanıtmaları veya BAYC markasına bağlı herhangi bir ticari faaliyet yürütmeleri kalıcı olarak yasaklandı.

Toplam $8.895.346,50'lik karar, NFT marka tecavüzü davalarında ilk büyük çaplı maddi yaptırımdır.

Ninth Circuit Bozma Kararı ve Sulh

Ripps ve Cahen kararı Ninth Circuit'e taşıdı. 2024'te temyiz mahkemesi, summary judgment kararının "consumer confusion" eksenindeki bulgularını bozarak vakıayı yeniden inceleme için ilk derece mahkemesine iade etti. Taraflar bu süreçten sonra Şubat 2024'te sulha vardı; davanın somut tazminat kararı kalıcı olarak yürürlüğe girmedi, ancak Hâkim Walter'in özet hüküm gerekçesindeki Rogers testi yorumu doktrinel referans değerini korudu.

Türk Hukuku Açısından Paralel

SMK md. 7/2/c — Tanınmış Markanın İtibarından Haksız Yarar

Türk hukukunda RR/BAYC tipi davranış SMK md. 7/2/c çerçevesinde değerlendirilir². Hüküm tanınmış markanın "ayırt edici karakterinden veya itibarından haksız yarar elde etmeyi amaçlayan" kullanımı yasaklar. Yuga Labs'in tanınmış marka konumunu kazanmış olması ve Ripps'in aynı görselleri yeniden basarak BAYC pazarındaki tanınmışlıktan doğrudan yararlanması; SMK md. 7/2/c'nin tipik uygulama alanıdır.

SMK md. 29 — Marka Tecavüzü Hükümleri

Aynı görsele işaret eden ve aynı isimle satılan bir NFT koleksiyonu, SMK md. 29 kapsamında marka tecavüzünün tipik tablosudur³. Madde 29/1-a uyarınca tescilli markanın aynısının veya ayırt edilemeyecek kadar benzerinin aynı veya benzer mal ve hizmetlerde kullanılması marka tecavüzü sayılır.

Yargıtay'ın Tanınmış Marka Yaklaşımı

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında tanınmış marka korumasının kapsamı sıkı uygulanır⁴. Marka sahibinin tanınmışlık iddiasını ölçülebilir delillerle (pazar payı, reklam harcaması, medya yansıması, tüketici tanıma araştırması) ortaya koyması beklenir. Bu eşik geçildiğinde haksız yarar değerlendirmesi geniş yorumlanır.

"Sanat Protestosu" Savunmasının Türk Hukuku Açısından Değeri

Türk hukukunda sanatsal ifade hak kullanımının marka hakkını sınırladığı doktrinel bir tartışma mevcuttur. Ancak Anayasa md. 26 ifade özgürlüğü koruması, marka sahibinin ticari çıkarına yönelik doğrudan kaynak yanılgısı yaratan kullanımları kapsamaz. Yuga Labs v. Ripps analitiği Türk hukukunda da paralel sonuç doğurur: gerçek bir kavramsal sanat değeri üretmeyen, yalnızca aynı görseli yeniden basan kullanım sanatsal ifade savunmasının kapsamı dışındadır.

Karşılaştırma: Üç NFT Davası, Üç Farklı Test

NFT marka uyuşmazlıklarında üç dava üç farklı eksen kurar. Hermès v. Rothschild; sanatsal ifade savunmasının Rogers testinin ikinci ayağında ("explicitly misleading" eşiği) düştüğünü gösterir — NFT'nin bağımsız bir sanat değeri vardır ama tüketici algısı yanılır. Yuga Labs v. Ripps; sanatsal ifade savunmasının Rogers testinin ilk ayağında düştüğünü gösterir — NFT bağımsız bir sanat değeri üretmediği için Rogers testi hiç uygulanmaz. Nike v. StockX; first sale ve nominative fair use savunmalarının NFT bağlamında özet hükümle kabul edilemeyeceğini, vakıa düzeyinde test edilmesi gerektiğini ortaya koyar.

Üç davanın birleşik mesajı şudur: NFT marka hukuku tek bir kalkan sunmaz; her dava NFT'nin tüketici algısındaki konumuna göre ayrıca değerlendirilir.

Uygulama Sonuçları

Marka sahibi açısından. Tanınmış bir NFT koleksiyonunun aynı dijital varlıklarına işaret eden karşı-koleksiyonlara karşı dava stratejisi çok katmanlıdır. Birinci katman: tanınmışlık eşiğinin ölçülebilir delillerle ispatı (SMK md. 7/2/c). İkinci katman: tüketici karıştırılması analizi (SMK md. 29). Üçüncü katman: ACPA / WIPO UDRP yoluyla alan adı şikayeti. Yuga Labs çizgisi her üç katmanda dava açma stratejisini destekler.

Sanatçı / koleksiyoncu açısından. Sanatsal ifade savunmasının korunma alanı dar tutuldu. Bir NFT, ancak (i) bağımsız bir kavramsal sanat değeri taşıyorsa ve (ii) tüketici algısında kaynak yanılgısı yaratmıyorsa Rogers/First Amendment koruması altında olabilir. Aynı görseli yeniden basan, aynı koleksiyon ismini kullanan bir karşı-koleksiyon her iki eşiği de geçemez.

NFT pazaryeri açısından. Yuga Labs çizgisi, OpenSea, Blur, LooksRare gibi platformların marka tecavüzü şikayetlerine karşı etkili takedown prosedürü uygulamamasının yaratacağı dolaylı sorumluluk riskini artırmıştır.

Kararın Sınırı

Karar Ninth Circuit'in 2024 bozma kararıyla teknik olarak yürürlüğe girmedi; taraflar sulha vardı. Bu yönüyle final judgment kalıcı bir bağlayıcı içtihat değildir. Ancak Hâkim Walter'in özet hüküm gerekçesindeki Rogers testi yorumu — "sale of a counterfeit handbag" benzetmesi — NFT marka hukukunda kıyasi referans değerini korur. Türk hukukunda doğrudan bağlayıcı olmasa da SMK md. 7/2/c ve md. 29 yorumunda doktrinel argüman gücüne sahiptir.

Sonuç

Yuga Labs v. Ripps; NFT marka hukukunda sanatsal ifade savunmasının kapsamını dar yorumlayan ilk paradigmatik karardır. Karar Rogers testinin ilk ayağı üzerinden ileri sürülen bir savunma çerçevesi geliştirir: NFT bağımsız sanatsal değer üretmiyorsa, Rogers testi hiç uygulanmaz.

Türk hukukunda SMK md. 7/2/c tanınmış marka koruması ve SMK md. 29 marka tecavüzü hükümleri benzer eksen üzerinde işler. Yargıtay'ın NFT'lere ilişkin yerleşik bir içtihat çizgisi henüz oluşmamış olsa da, Yuga Labs v. Ripps analitiği doktrinel argüman olarak Türk dosyalarında savunulabilir.

İlgili içerikler için bkz. Hermès v. Rothschild Karar Analizi, Nike v. StockX Karar Analizi, Tanınmış Marka Farklı Sınıfta Koruma, Marka Hukumsuzluk Davası, Marka Hukuku.

Kaynakça

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 7, 29, 149. Lanham Act § 43(a) (15 U.S.C. § 1125(a)), § 35(a) (15 U.S.C. § 1117(a)). Anticybersquatting Consumer Protection Act, 15 U.S.C. § 1125(d). C.D. Cal., Yuga Labs, Inc. v. Ripps, No. 2:22-cv-04355-JFW-JEMx, Order Granting in Part Plaintiff's Motion for Summary Judgment of 21 April 2023; Final Judgment of 25 October 2023 (Walter, J.). 9th Cir., reversal in part 2024. Rogers v. Grimaldi, 875 F.2d 994 (2d Cir. 1989). Yargıtay 11. HD, 22.10.2025, E. 2025/1226 K. 2025/6417 (tanınmış marka baskın unsur testi). ARKAN, Sabih: Marka Hukuku. YASAMAN, Hamdi: Marka Hukuku. McCARTHY, J. Thomas: McCarthy on Trademarks and Unfair Competition, 5th ed.