UDRP ile Alan Adını Geri Alabilir miyim?

UDRP ile Alan Adını Geri Alabilir miyim?

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, itiraz ve ihlal uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Evet, koşulları varsa alınabilir. UDRP, ICANN tarafından benimsenen Yeknesak Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Politikasıdır ve ".com", ".net", ".org" gibi genel üst düzey alan adları için uygulanır. Şikayetin kabulü için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi gerekir. Sonuçta alan adının iptaline veya şikayetçiye devrine karar verilir; tazminata hükmedilmez.

Süreç mahkeme yargılaması değil, idari nitelikte bir çözüm yoludur. Kayıt kuruluşları, kayıt sözleşmesi yoluyla bu politikaya tabidir; bu nedenle verilen karar doğrudan kayıt kuruluşu tarafından uygulanır.

---

1. Üç Kümülatif Şart

Birinci şart, alan adının şikayetçinin hak sahibi olduğu marka ile aynı veya karıştırılacak kadar benzer olmasıdır. Karşılaştırma, uzantı dışındaki kısım üzerinden yapılır; markaya eklenen tanımlayıcı bir sözcük benzerliği ortadan kaldırmaz.

İkinci şart, alan adı sahibinin bu ad üzerinde hakkının veya meşru menfaatinin bulunmamasıdır. Kayıt sahibi, uyuşmazlıktan haberdar olmadan önce alan adını dürüst bir mal veya hizmet sunumunda kullandığını, o adla tanındığını ya da ticari olmayan dürüst bir kullanım gerçekleştirdiğini gösterirse bu şart gerçekleşmez.

Üçüncü şart, alan adının kötü niyetle tescil edilmiş ve kullanılıyor olmasıdır. Alan adının marka sahibine veya rakibine satılmak amacıyla alınması, marka sahibinin kendi adını tescil ettirmesini engellemek için tutulması, rakibin faaliyetini bozmaya yönelik kullanılması ve kullanıcıda karışıklık yaratarak ticari kazanç sağlanması kötü niyet göstergeleri olarak kabul edilir.

Önemli: Üçüncü şartta hem tescil hem kullanım anında kötü niyet aranır. Alan adı iyi niyetle alınmış, sonradan satışa çıkarılmışsa ya da başlangıçta kötü niyetle alınmakla birlikte hiç kullanılmamışsa savunma alanı doğar. WIPO panel uygulamasında kullanılmayan alan adının pasif tutulması bazı hallerde kötü niyetli kullanım sayılsa da, bu sonuç her dosyada kendiliğinden doğmaz.

---

2. Sürecin İşleyişi ve Verilebilecek Kararlar

Şikayet, ICANN tarafından akredite edilmiş bir uyuşmazlık çözüm sağlayıcısına yapılır. WIPO Arbitration and Mediation Center bu sağlayıcıların en yaygın kullanılanıdır.

Şikayet dilekçesi kayıt sahibine iletilir ve cevap hakkı tanınır. Dosya, tek üyeli veya taraflardan birinin talebiyle üç üyeli panel tarafından incelenir. İnceleme yazılı delil üzerinden yürür; tanık dinlenmesi ve duruşma istisnaidir.

Panelin verebileceği karar iki seçenekle sınırlıdır: alan adının iptali veya şikayetçiye devri. Tazminat, masraf ve vekalet ücreti verilmez. Bu sınır, sürecin en belirgin zayıflığıdır.

Devir kararı, kararın kayıt kuruluşuna bildirilmesinden sonra öngörülen bekleme süresi içinde uygulanır. Kayıt sahibi bu süre içinde yetkili mahkemede dava açtığını belgelerse uygulama askıya alınır.

---

3. Türkiye'de Dava Yoluyla Karşılaştırma

Türkiye'de marka sahibi, alan adı kullanımına karşı doğrudan dava açabilir. SMK md. 7/3-d, işaretin ticari etki yaratacak biçimde alan adı olarak kullanılmasını marka sahibinin yasaklayabileceği fiiller arasında sayar; SMK md. 29 bu kullanımı tecavüz kapsamına alır ve SMK md. 149 talep listesini belirler¹.

Dava yolunun sağladığı imkanlar UDRP'den geniştir. Tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi taleplerine ek olarak maddi ve manevi tazminat istenebilir; itibar tazminatı gündeme gelebilir. İhtiyati tedbirle alan adının devrinin ve kullanımının engellenmesi talep edilebilir.

Buna karşılık dava yolu daha uzun sürer ve kayıt sahibinin yurt dışında bulunması halinde tebligat ile kararın icrası ciddi sorun doğurur. Yabancı bir kayıt kuruluşu nezdinde tutulan alan adı bakımından Türk mahkemesi kararının uygulanması pratikte zaman alır.

Karşılaştırmanın özeti şudur: alan adının el değiştirmesi tek başına yeterliyse ve kayıt sahibi yurt dışındaysa UDRP hızlı ve etkilidir. Ekonomik zarar, itibar kaybı veya süregelen ticari kullanım da varsa dava yolu tercih edilir. İki yol birlikte de yürütülebilir; UDRP kararının alınması, Türkiye'de açılacak tazminat davasına engel oluşturmaz.

---

4. Şikayeti Güçlendiren Deliller

Şikayetin başarısı büyük ölçüde delil hazırlığına bağlıdır. Marka tescil belgesi ve tescil tarihi, birinci şartın karşılanmasında esas alınır; markanın alan adı kaydından önceki bir tarihte tescilli olması dosyayı belirgin biçimde güçlendirir.

Kayıt sahibinin meşru menfaatinin bulunmadığını göstermek için sitenin boş olduğu, park sayfası olarak tutulduğu veya reklam yönlendirmesi yaptığı belgelenir. Sitenin tarih damgalı görüntüleri bu noktada belirleyicidir.

Kötü niyeti gösteren en güçlü delil, satış teklifi içeren yazışmalardır. Alan adının satış platformlarında listelenmiş olması, kayıt sahibinin benzer nitelikte çok sayıda alan adı tutması ve markanın bilinirliğini gösteren veriler tabloyu tamamlar.

Yazım hatası varyantlarının kaydı, kötü niyet değerlendirmesinde ayrı bir ağırlık taşır. Bu kayıt biçiminin hukuki niteliği için alan adı korsanlığı başlığına bakılabilir.

---

Uygulamada

UDRP dosyalarında en sık yapılan hata, markanın alan adı kaydından sonra tescil edilmiş olmasının gözden kaçırılmasıdır. Kayıt tarihi markadan önceyse, kayıt sahibinin o tarihte var olmayan bir markayı hedeflemesi kural olarak beklenemez; kötü niyet iddiası bu noktada zayıflar. Bu durumda tescilsiz kullanımdan doğan öncelik ve bilinirlik delilleri ön plana çıkarılır.

İkinci hata, tanımlayıcı ibarelerin marka gücüyle karıştırılmasıdır. Sektörde herkesin kullandığı jenerik bir sözcük etrafında kurulmuş markalarda, kayıt sahibinin meşru menfaat savunması güçlü sonuç verir. Böyle dosyalarda şikayet yerine müzakere veya devir pazarlığı çoğu zaman daha rasyoneldir.

Üçüncü nokta zamanlamadır. Şikayetten önce kayıt sahibine gönderilen ihtar, satış teklifi doğurduğunda dosyayı güçlendirir; ancak sitenin temizlenmesine de yol açabilir. İhtar göndermeden önce mevcut durumun eksiksiz tespiti yapılmalıdır. Alan adı uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için domain adı ve marka uyuşmazlıkları makalesi bütünlük sağlar.

---

İlgili içerikler için bkz. TRABİS Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Nedir, Alan Adı Korsanlığı Nedir, Marka İhlali ve Tecavüz Davaları, Marka Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 7, md. 29, md. 149, RG 10.01.2017/29944. ↩