TRABİS Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Nedir?

TRABİS Alan Adı Uyuşmazlık Çözüm Mekanizması Nedir?

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, itiraz ve ihlal uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: TRABİS, ".tr" uzantılı alan adlarının tahsisini ve kayıtlarını yürüten sistemdir ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu bünyesinde işler. Sistem, alan adı uyuşmazlıkları için mahkeme dışında işleyen bir çözüm yolu sunar; şikayetler Kurum tarafından yetkilendirilmiş uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcıları üzerinden hakem veya hakem heyetine götürülür. Verilebilecek karar, alan adının iptali ya da şikayetçiye devridir.

Mekanizma hızlı sonuç üretmek için tasarlanmıştır. Buna karşılık tazminata hükmedilmez ve karar dava yolunu kapatmaz. Marka hakkına dayanan taraf, mekanizmayı kullanmayı seçebileceği gibi doğrudan mahkemeye de başvurabilir.

---

1. Şikayetin Dayandığı Üç Koşul

Şikayetin kabul edilebilmesi için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi aranır.

Birincisi, uyuşmazlık konusu alan adının şikayetçinin marka, ticaret unvanı, işletme adı veya diğer tanıtıcı işaretiyle aynı ya da benzer olmasıdır. Benzerlik değerlendirmesi, uzantı dışındaki ayırt edici kısım üzerinden yapılır.

İkincisi, alan adını tahsis ettiren tarafın bu alan adı üzerinde yasal bir hakkının veya bağlantısının bulunmamasıdır. Kayıt sahibinin aynı ibareyi taşıyan bir markası, unvanı veya fiilen yürüttüğü dürüst bir ticari faaliyeti varsa bu koşul gerçekleşmez.

Üçüncüsü, alan adının kötü niyetle tahsis ettirilmiş veya kullanılıyor olmasıdır. Alan adının marka sahibine satılmak üzere tutulması, rakibin faaliyetini engellemek amacıyla alınması ya da kullanıcıyı yanıltarak ticari kazanç sağlanması tipik kötü niyet göstergeleridir.

Önemli: Üç koşul kümülatiftir. Alan adı markanızla birebir aynı olsa dahi, kayıt sahibinin meşru bağlantısı bulunuyorsa veya kötü niyet gösterilemiyorsa şikayet reddedilir. Dosyanın gücü çoğu zaman ilk koşulda değil, ikinci ve üçüncü koşullara ilişkin delillerde belirlenir.

---

2. Sürecin İşleyişi ve Hakem Kararı

Şikayet, Kurum tarafından yetkilendirilmiş bir uyuşmazlık çözüm hizmet sağlayıcısına yapılır. Şikayetçi, hangi tanıtıcı işarete dayandığını ve üç koşulun ne biçimde gerçekleştiğini delilleriyle sunar.

Şikayet, kayıt sahibine bildirilir ve kayıt sahibine cevap hakkı tanınır. Dosya, ilgili yönetmelikte öngörülen süre içinde tek hakem veya taraflardan birinin talebiyle üç kişilik hakem heyeti tarafından incelenir. İnceleme dosya üzerinden yürür; duruşma olağan usul değildir.

Hakem, şikayetin kabulü halinde alan adının iptaline veya şikayetçiye devrine karar verir. Şikayetin reddi halinde alan adı kayıt sahibinde kalır. Verilen karar TRABİS üzerinden uygulanır; ancak kararın uygulanmasından önce taraflardan biri yetkili mahkemeye başvurduğunu belgelerse, uygulama bu başvurunun sonucuna göre şekillenir.

Süreçte tazminat, vekalet ücreti veya masraf yükletilmesi söz konusu değildir. Ekonomik talepler yalnızca dava yoluyla ileri sürülebilir.

---

3. Marka Hakkına Dayanmanın Sağladığı Avantaj

Şikayette dayanılabilecek işaretler arasında tescilli marka en güçlü konumdadır. Tescil, hakkın varlığını ve kapsamını belgeye bağladığı için ilk koşulun ispatını doğrudan sağlar.

Marka hakkının alan adı üzerindeki etkisi SMK ile de desteklenir. SMK md. 7/3-d, marka sahibinin, işaretin hukuka uygun olmayan biçimde ve ticari etki yaratacak şekilde alan adı, yönlendirici kod veya anahtar sözcük olarak kullanılmasını yasaklayabileceğini düzenler. SMK md. 29 ise bu kullanımı marka hakkına tecavüz sayılan fiiller arasında konumlandırır¹.

Tescilsiz işaret sahipleri de şikayet yoluna gidebilir; ancak bu halde hakkın varlığı ve öncelik, ticaret sicili kayıtları, fatura, tanıtım materyali ve pazar bilinirliğine ilişkin delillerle ayrıca ortaya konur. İspat yükü belirgin biçimde ağırlaşır.

---

4. Şikayet Yolu ile Dava Yolunun Karşılaştırması

Şikayet mekanizmasının üstünlüğü hız ve maliyettir. Dosya üzerinden yürüyen inceleme, klasik yargılamaya kıyasla kısa sürede sonuçlanır ve alan adının devri doğrudan gerçekleşir.

Dava yolunun üstünlüğü ise talep zenginliğidir. Mahkemede tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi taleplerinin yanında maddi ve manevi tazminat da istenebilir; ihtiyati tedbir yoluyla alan adının devrinin engellenmesi sağlanabilir. Kararın icra edilebilirliği ve kesin hüküm etkisi de dava yolunda doğar.

Seçimi belirleyen ölçüt genellikle şudur: uyuşmazlık yalnızca alan adının kimde kalacağına ilişkinse şikayet yolu yeterlidir. Alan adının yanında web sitesinde markanın kullanılması, ürün satışı veya itibar zedelenmesi de varsa, tablo bir marka tecavüzü dosyasıdır ve dava yolu kaçınılmaz hale gelir.

İki yol birbirini dışlamaz. Şikayetten sonuç alınamaması, aynı olgular bakımından dava açılmasına engel değildir. Alan adı taleplerine karşı savunma tarafındaki durum için alan adım marka ihlali iddiasıyla isteniyor, vermek zorunda mıyım başlığına bakılabilir.

---

Uygulamada

Şikayet dosyalarında en sık yapılan hata, kötü niyeti soyut biçimde iddia etmektir. Hakem, kayıt tarihinin markanın bilinir hale geldiği tarihten sonra olduğunu, alan adının satışa çıkarıldığını veya sitenin şikayetçinin ürünlerine benzer içerik barındırdığını gösteren somut delil arar. Alan adının satılmak istendiğine ilişkin yazışmalar, dosyanın en değerli parçasıdır ve şikayetten önce güvence altına alınmalıdır.

İkinci hata, uyuşmazlık ortaya çıktıktan sonra kayıt sahibinin siteyi boşaltmasıyla ortaya çıkar. İçerik silindiğinde kötü niyet delili de silinir. Bu nedenle ihtar göndermeden önce sitenin tarih damgalı tespiti yapılmalı, WHOIS kaydı ve site içeriği belgelenmelidir.

Üçüncü nokta portföy yönetimidir. Marka sahibi, tescilden hemen sonra kendi ibaresine yakın uzantı ve yazım varyantlarını kendi adına tahsis ettirdiğinde, sonradan yürütülecek şikayet ve dava süreçlerinin maliyetinden kurtulur. Koruyucu tahsis, uyuşmazlık yönetiminin en ucuz aşamasıdır. Genel uyuşmazlık tablosu için UDRP ile alan adını geri alabilir miyim başlığı karşılaştırma sağlar.

---

İlgili içerikler için bkz. UDRP ile Alan Adını Geri Alabilir miyim, Alan Adı Marka İhlali Sayılır mı, Marka İhlali ve Tecavüz Davaları, Marka Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 7, md. 29, md. 149, RG 10.01.2017/29944. ↩