Tasarımımı Tescilden Önce Satışa Sunarsam Ne Olur?

Tasarımımı Tescilden Önce Satışa Sunarsam Ne Olur?

İlgili hizmet sayfası → Tasarım Avukatı: Tasarım tescili, hükümsüzlük ve taklit uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Riskli bir adımdır. Tasarımı tescilden önce satışa sunmak, tasarımın yeniliğini zedeleyebilir ve tescili tehlikeye atabilir. Tescilli tasarımın iki temel şartı yenilik ve ayırt ediciliktir: SMK md. 56, bir tasarımın başvuru tarihinden önce kamuya sunulmuş bir tasarımla aynı olmaması ve bilgilenmiş kullanıcı üzerinde farklı bir genel izlenim bırakması gerektiğini düzenler. Satış, sergileme veya yayımlama yoluyla kamuya sunma, bu değerlendirmede tasarımı önceki tasarım haline getirebilir.

Tasarımcının kendi açıklaması için tanınan sınırlı bir istisna vardır; bu istisna aşağıda ele alınıyor.

---

1. Kamuya Sunma Yeniliği Nasıl Etkiler

Bir tasarım, başvurudan önce kamuya sunulmuşsa kural olarak yeniliğini yitirir. Kamuya sunma; sergileme, satış, kullanım, tanıtım veya başka yolla üçüncü kişilerin bilgisine sunulmayı kapsar. Ürünü satışa çıkarmak bu tanımın merkezindedir.

Satışla birlikte tasarım artık ilgili çevrelerce bilinir hale gelir. Sonradan yapılan bir tescil başvurusunda, bu erken sunum tasarımın kendi yeniliğine karşı ileri sürülebilir. Kendi ürününüz, kendi tescilinizin önündeki engel haline gelebilir.

---

2. Tasarımcıya Tanınan 12 Aylık İstisna

Mevzuat, tasarımcıyı erken sunum nedeniyle tümüyle haksız bırakmaz. Tasarımcının veya haleflerinin ya da onlardan bilgi alan üçüncü kişilerin, başvuru tarihinden önceki on iki ay içinde yaptığı kamuya sunumlar yenilik ve ayırt edicilik değerlendirmesinde dikkate alınmaz. Bu teşhir istisnası, ürünü önce piyasada deneyip sonra tescile karar veren tasarımcıya süre tanır.

İstisnanın sınırı kesindir: süre on iki aydır ve başvuru bu süre içinde yapılmalıdır. Süre dolduktan sonra yapılan başvuruda erken sunum artık yenilik engeline dönüşür. İstisna Türkiye bakımından işlese de, yurt dışı tescil hedefleniyorsa her ülkenin kendi kuralı ayrıca gözetilmelidir.

Önemli: On iki aylık istisna bir tampon süredir, bir garanti değil. Süre dolmadan başvuru yapılmazsa koruma kaybı kesinleşir. Erken satış yaptıysanız, ilk sunum tarihini net biçimde belgeleyin ve on iki ayı takvime işleyin; bu tarih tescilin kaderini belirler.

---

3. Tescilsiz Tasarım Koruması ve Sınırları

Tescil yapılmasa dahi tasarım tümüyle korumasız değildir. Tasarım ilk kez kamuya sunulduğunda, sınırlı süreli bir tescilsiz koruma doğar. Bu koruma özellikle kısa ömürlü ürünlerde hızlı taklide karşı bir ilk savunma sağlar.

Ancak tescilsiz koruma zayıftır. Süresi tescilli tasarıma göre kısadır ve yalnızca taklit edilme, yani kopyalama hallerine karşı işler; bağımsız olarak aynı tasarıma ulaşan üçüncü kişiye karşı ileri sürülemez. İspat yükü de ağırdır: ilk kamuya sunma tarihini ve kopyalamayı kanıtlamak gerekir. Bu nedenle tescilsiz koruma, tescilin yerini tutmaz.

---

4. Erken Satışın Somut Riskleri

Erken satışın ilk riski, on iki aylık sürenin fark edilmeden geçmesidir. Ürün piyasada tutunur, tescil ertelenir ve süre dolunca tasarım kendi satışıyla yeniliğini yitirmiş olur. Bu noktada açılacak tescil başvurusu hükümsüzlük tehdidiyle malûldür.

İkinci risk, rakiplerin erken sunumu görüp benzer ürünler geliştirmesidir. Tescil yokken taklide karşı elde yalnızca tescilsiz korumanın dar imkanları kalır. Üçüncü risk yurt dışı boyutudur: bazı ülkeler teşhir istisnasını tanımaz; erken satış, o pazarlarda tescil imkanını baştan kapatabilir.

---

Uygulamada Stratejik Not

En güvenli sıralama, satıştan önce en azından başvuruyu yapmaktır. Ürün fuarda ya da internette görünmeden önce tescil başvurusunun tarihi alınmışsa, sonraki tüm sunumlar korumayı zedelemez. Tasarım tescili maliyeti düşük ve süreci hızlı bir güvencedir.

Ürünü önce test etmek ticari bir zorunluluksa, on iki aylık istisna bilinçli biçimde kullanılmalıdır: ilk sunum tarihi belgelenir, başvuru süre dolmadan yapılır ve yurt dışı hedefler varsa istisnaya güvenilmez. Bu disiplin, ticari denemeyle hukuki korumayı bir arada tutar¹.

---

İlgili içerikler için bkz. Tasarım Tescili Rehberi, Ürün Tasarımım Kopyalandı Ne Yapabilirim?, Moda Tasarımları Nasıl Korunur?, Tasarım Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 56, RG 10.01.2017/29944. ↩