REHBER
Tasarım Tescili Rehberi
Endüstriyel tasarım tescili: yenilik ve ayırt edicilik kriterleri, başvuru süreci, çoklu başvuru, koruma süresi ve uluslararası tescil yolları.
Tasarım hakkı, bir ürünün veya ürün parçasının görünümünün koruma altına alınmasını sağlar. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında endüstriyel tasarımlar, başvuru tarihinden itibaren beş yıl süreyle korunur ve beşer yıllık dönemlerle yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar koruma altında tutulabilir.1
Bu rehber, başvuru öncesi hazırlıktan tescil sonrası yönetime kadar tasarım korumasının pratik çerçevesini özetler.
Tasarım Nedir?
SMK m. 55 kapsamında tasarım; ürünün tümü veya bir parçasının çizgi, şekil, biçim, renk, malzeme veya yüzey dokusu gibi özelliklerinden kaynaklanan görünümüdür. Bir bardak, bir koltuk, bir mobil uygulama arayüzü, bir ambalaj, bir desen, hatta bir tipografik karakter — hepsi tasarım olabilir.
Tasarım, ürünün görünümünü korur; teknik işlevini değil. Bu, patent ile tasarım arasındaki en önemli ayrımdır. Bir saç kurutma makinesinin estetik biçimi tasarım kapsamına girerken, soğutma mekanizması patentle korunur.
Koruma Şartları: Yenilik ve Ayırt Edicilik
Bir tasarımın tescille korunabilmesi için iki şart birlikte aranır:
Yenilik (SMK m. 56). Tasarım, başvuru tarihinden önce dünyada kamuya sunulmamış olmalıdır. Aynı veya küçük ayrıntılarda farklılaşan tasarımlar, yenilik vasfını ortadan kaldırır.
Ayırt Edicilik (SMK m. 57). Bilgilenmiş kullanıcı (informed user) üzerinde bırakılan genel izlenim itibarıyla, daha önceki tasarımlardan farklı olmalıdır. Bilgilenmiş kullanıcı, ne sıradan tüketici ne de uzmandır; ilgili ürün kategorisini yakından bilen kullanıcıdır.
Mucid Açıklaması — On İki Aylık Bağışıklık
SMK m. 56/4 uyarınca, tasarım sahibi veya halefi tarafından başvuru tarihinden önceki on iki ay içinde yapılan açıklamalar, yenilik vasfını ortadan kaldırmaz. Bu istisna; tasarımı sergileyen, sosyal medyada paylaşan veya pazara süren tasarımcılara nefes alma süresi sağlar.
Ancak bu istisnaya güvenmek pratikte risklidir. Üçüncü kişilerin aynı veya benzer tasarımı bu sürede tescil ettirmesi, sonradan tescil edilmesi gereken tasarım için engel oluşturabilir. Bu nedenle açıklamadan önce başvurunun tamamlanması her zaman daha güvenlidir.
Çoklu Tasarım Başvurusu
SMK m. 65 uyarınca, aynı sınıfa giren birden fazla tasarım, tek bir başvuru ile (çoklu başvuru) korunabilir. Bu, ilgili ürün ailesinin tek bir dosyada düşük maliyetle tescili imkânını verir.
Sınıflandırma, Locarno Anlaşması kapsamındaki uluslararası sınıflandırmaya göre yapılır. Doğru sınıfın seçilmemesi, koruma kapsamının dar yorumlanmasına yol açar.
Başvuru Belgeleri
TÜRKPATENT'e yapılan tasarım başvurusunda asgari:
Görsel Anlatım. Tasarımın açık ve net biçimde anlaşılmasını sağlayan resimler. Genellikle altı görünüm (ön, arka, yan, üst, alt, perspektif) sunulur. Görsel anlatımın kalitesi, sonraki ihlâl tartışmalarında belirleyicidir.
Ürünün Adı ve Locarno Sınıfı. Tasarımın ait olduğu ürün kategorisi.
İsteğe Bağlı: Tasarımın Tanımı. 100 kelimeyi geçmeyecek şekilde tasarımın açıklanması. Tanımın görsel ile çelişmemesi kritik öneme sahiptir.
Şekli ve Esasa İlişkin İnceleme
Başvurunun şekli incelemesi tamamlandıktan sonra Resmi Tasarım Bülteni'nde yayımlanır. Yayım tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz edilebilir.
Tasarım başvurularında — markada olduğu gibi — esasa ilişkin ön inceleme yapılmaz. TÜRKPATENT, yenilik ve ayırt edicilik şartlarını re'sen değerlendirmez. Bu, başvurunun tescil sonrası hükümsüzlük davasına açık olduğu anlamına gelir.
Bu sistemde tasarım, resmen tescil edilmiş ancak hukuken sınanmamış olarak yola çıkar. Pratikte, sicil kaydının ihlâl davalarında ciddiye alınabilmesi için, üçüncü kişi itirazına dayanan veya tescilden sonra açılan hükümsüzlük davasına karşı dayanabilmesi gerekir.
Tescilsiz Tasarım Koruması
SMK m. 55/2 uyarınca; Türkiye'de ilk kez kamuya sunulan tasarımlar, tescile gerek olmaksızın üç yıl süreyle korunur. Bu koruma; özellikle moda sektörü, mobilya, ayakkabı, tüketici elektroniği gibi yaşam döngüsü kısa sektörler için önemlidir.
Tescilsiz tasarım, tescilli tasarımdan farklı olarak yalnızca taklit (kopyalama) hâlinde koruma sağlar; bağımsız geliştirilen benzer tasarımlara karşı ileri sürülemez.
Uluslararası Tescil: Lahey Sistemi
Birden fazla ülkede koruma talep eden başvuru sahipleri, Lahey Sistemi'nin Cenevre Yasası kapsamında tek bir başvuru ile birden fazla ülkede tasarım tescili yapabilir. Türkiye, 2005 yılından bu yana Lahey Sistemi'nin tarafıdır.
Avrupa Birliği'nde, Topluluk Tasarımı (Registered Community Design — RCD) ile tek bir başvuru tüm AB üyesi ülkelerde koruma sağlar.
Tasarım — Marka — Telif Kesişim Alanı
Aynı görünüm, birden fazla hukuki rejim kapsamında korunabilir:
- Tasarım hakkı: Ürünün görünümü, ayırt edici olduğu sürece.
- Üç boyutlu marka: Görünüm, ürünün kaynağını gösteriyorsa.
- Telif hakkı: Tasarım hususiyet eşiğini aşıyorsa (özellikle moda ve sanat eseri tasarımlarında).
- Haksız rekabet (TTK m. 54): Tescilsiz dahi olsa, ürün sunum tarzının taklit edilmesi.
Aynı tasarımın birden fazla rejimle korunması, koruma süresini fiilen uzatır ve dava stratejisini güçlendirir.
Yenileme Süreleri
Tasarım, beş yıllık dönemler hâlinde yenilenir. Yenileme ücreti zamanında ödenmezse, ek süre içinde gecikme ücreti ile ödeme yapılabilir; ek süre de geçirilirse hak sona erer. Tasarım portföyü olan işletmelerin, bir yenileme takip sistemi kurması zorunludur.
Sonraki Adımlar
Tasarım tescili, savunma stratejisinin tek başına bir aracı değil, fikri mülkiyet portföyünün koordineli bir parçasıdır. İhlâl iddialarında, tescilin doğru tarihte yapılmış olması, doğru görsel anlatımla başvurulması ve doğru sınıfta tescil edilmesi belirleyicidir.2
İlgili rehberler için: Tasarım Hükümsüzlük Davası · Tasarım Tecavüzü Rehberi
Dipnotlar
İlgili İçerikler