Tasarım Tescili Yenilenmezse Ne Olur?

Tasarım Tescili Yenilenmezse Ne Olur?

İlgili hizmet sayfası → Tasarım Avukatı: Tasarım tescili, tecavüz ve hükümsüzlük uyuşmazlıkları için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Tasarım tescili yenilenmezse koruma süresi sona erer ve tasarım kamuya mal olur; artık herkes o tasarımı serbestçe kullanabilir, üretebilir ve satabilir. Tescilli tasarım koruması beş yıllık dönemler hâlinde işler ve süresinde yenilenmediğinde tekel hakkı ortadan kalkar. Sona eren hak, geriye dönük olarak canlandırılamaz.

Yenileme, teknik bir formalite değil hakkın varlığını sürdüren zorunlu bir işlemdir. Süre takibi ihmal edildiğinde, değerli bir tasarım rakiplerin serbest kullanımına açılır.

---

Tasarım Korumasının Süresi

Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır. Bu süre, beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir. SMK md. 69 bu süreyi ve yenileme rejimini düzenler¹.

Yirmi beş yılın dolmasıyla koruma her hâlde sona erer; bu üst sınır uzatılamaz. Süre içinde her yenileme, tasarım hakkını bir sonraki beş yıllık dönem için ayakta tutar. Yenileme yapılmayan bir dönemin ardından hak kendiliğinden düşer.

Önemli: Yenileme, korumanın sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılır. Bu süre kaçırılırsa, ek ücret ödenerek altı aylık ek süre içinde yenileme mümkündür. Ek süre de geçirildiğinde tasarım hakkı kesin olarak sona erer.

---

Yenilenmeyen Tasarım Serbest Kalır

Koruma süresi dolan tasarım, teknik ifadeyle kamuya mal olur. Bu andan itibaren tasarım sahibinin, üçüncü kişilerin aynı veya benzer tasarımı kullanmasını engelleme hakkı kalmaz. Rakipler ürünü serbestçe üretebilir; buna karşı tecavüz davası açılamaz.

Sona erme, tasarımın önceki koruma dönemindeki ihlaller için açılmış davaları etkilemez. Koruma süresi içinde gerçekleşen bir tecavüz nedeniyle açılan dava, hakkın sonradan sona ermesinden bağımsız olarak sürdürülebilir.

---

Tescilsiz Tasarım Korumasına Düşme

Tescil sona erdiğinde tasarım tescilsiz tasarım korumasına da otomatik olarak geçmez. Tescilsiz tasarım koruması, tasarımın kamuya ilk sunulduğu tarihten itibaren sınırlı bir süre için ve yalnızca kopyalamaya karşı tanınır. Bu süre çoktan dolmuş olacağından, yıllarca tescilli kalmış bir tasarım için pratik bir sığınak sağlamaz.

Sık Karşılaşılan Yanılgı

"Tasarımı ben ürettim, süresi dolsa da başkası kullanamaz" düşüncesi hatalıdır. Sınai mülkiyet korumaları süreye bağlıdır; sürenin dolması hakkın sona ermesi anlamına gelir. Emek harcanmış olması, süresiz bir tekel doğurmaz. Tasarımın ayrıca marka olarak da tescilli olması gibi ayrı bir hak yoksa, serbest kullanım engellenemez.

---

Uygulamada Ne Yapmalı

Tasarım sahibi, tescil tarihlerini ve yenileme dönemlerini bir portföy takvimine bağlamalıdır. Ticari değeri süren tasarımlar için yenileme kararı süresinde alınır; değeri kalmamış tasarımlar bilinçli olarak yenilenmeyerek ücret tasarrufu sağlanır.

Ürünün görünümü hâlâ ticari kaynak gösterme işlevi taşıyorsa, koruma süresi dolmadan önce marka tescili gündeme getirilebilir. Böylece tasarım hakkı sona erse dahi, ayırt edici görünüm marka hukukuyla korunmaya devam edebilir.

---

İlgili içerikler için bkz. Tasarım Hukuku, Tasarım Tescili Rehberi, Tasarım Tescili Ne Kadar Tutar?, Tasarımımı Tescilden Önce Satışa Sunarsam Ne Olur?.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 69, RG 10.01.2017/29944. ↩