Çalışanımın Ürettiği Eserin Telif Hakkı Kime Ait?

Çalışanımın Ürettiği Eserin Telif Hakkı Kime Ait?

İlgili hizmet sayfası → Telif Avukatı: Telif hakkı ihlalleri, lisans ve eser sözleşmeleri için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Ayrım gerektirir. Çalışanın ürettiği eserin telif hakkı ikiye ayrılır: eser sahibi her zaman onu meydana getiren gerçek kişidir, ancak iş sözleşmesi kapsamında ve işin gereği olarak üretilen eserlerde mali hakları kullanma yetkisi işverene ait sayılır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 18/2, bu karineyi düzenler; md. 8, eser sahipliğinin onu üretende olduğunu belirtir. Yani eserin sahibi çalışandır, fakat mali hakları kural olarak işveren kullanır.

Bu ayrım, serbest çalışanla yapılan işlerde tümüyle değişir.

---

1. Eser Sahibi ile Mali Hak Sahibi Farklı Olabilir

FSEK, eser sahipliğini eseri meydana getiren gerçek kişiye bağlar. Bir tasarımı, metni veya yazılımı fiilen üreten çalışan, o eserin sahibidir. Bu sıfat sözleşmeyle bile başkasına devredilemez; kişiye sıkı sıkıya bağlıdır.

Mali haklar ise devredilebilir ve kullanımı başkasına bırakılabilir. FSEK md. 18/2 uyarınca, çalışanın işini görürken meydana getirdiği eserde mali hakları kullanma yetkisi, aksi sözleşmede kararlaştırılmadıkça işverene aittir. Böylece eser sahibi çalışan, mali hakları kullanan işveren olur.

Önemli: Bu karine yalnızca "işin gereği" üretilen eserleri kapsar. Çalışanın görev tanımı dışında, kendi zamanında ve kendi imkânlarıyla ürettiği eser bu kapsama girmez; mali haklar da çalışanda kalır.

---

2. İşin Gereği Şartı

İşverenin mali hak yetkisi, eserin iş ilişkisinin gereği olarak üretilmiş olmasına bağlıdır. Çalışan, görev tanımı ve işin niteliği çerçevesinde eseri meydana getirmişse karine işler.

Bir grafik tasarımcının şirket için ürettiği görsel, bir yazılımcının proje kapsamında yazdığı kod, işin gereği sayılır. Buna karşılık aynı çalışanın mesai dışında, işle ilgisiz biçimde ürettiği bir eser bu kapsamın dışındadır. Sınır, eserin iş ilişkisiyle bağının bulunup bulunmadığıdır.

---

3. Manevi Haklar Eser Sahibinde Kalır

İşverenin mali hakları kullanması, manevi hakları etkilemez. Adın belirtilmesi, eserin bütünlüğünün korunması ve eseri kamuya sunma yetkisi eser sahibi çalışanda kalır.

İşveren, eseri ticari olarak kullanabilir; ancak çalışanın adını gizleyerek eseri tümüyle kendine mal edemez veya eseri, çalışanın itibarını zedeleyecek biçimde değiştiremez. Manevi haklar iş sözleşmesiyle devredilemez; yalnızca kullanım biçimine ilişkin sınırlı düzenlemeler yapılabilir.

---

4. Serbest Çalışan (Freelance) Farkı

Karine, yalnızca bağımlı çalışma ilişkisinde geçerlidir. Serbest çalışanla (freelance) yapılan iş, iş sözleşmesine değil eser veya hizmet sözleşmesine dayanır; FSEK md. 18/2 karinesi burada işlemez.

Bir freelance tasarımcıya sipariş verildiğinde, aksi kararlaştırılmadıkça mali haklar tasarımcıda kalır. İşi ısmarlayan, teslim aldığı eseri ancak sözleşmeyle belirlenen kapsamda kullanabilir. Mali hakları devralmak isteyen taraf, bunu yazılı devir sözleşmesiyle açıkça düzenlemelidir; aksi hâlde yalnızca sınırlı bir kullanım hakkı elde eder.

---

Sık Yapılan Hata

En sık yapılan hata, freelance ilişkide "ödediysem eser benimdir" varsayımıdır. Ödeme, mali hakların devri anlamına gelmez; devir yazılı ve açık olmalıdır. Sözleşmede hakların kapsamı belirtilmediğinde, işi ısmarlayan çoğu zaman yalnızca amaçla sınırlı bir kullanım hakkına sahip olur.

İkinci hata, iş sözleşmesinde eser üretimini hiç düzenlememektir. Karine işverenin lehine olsa da, hakların süresi, kapsamı ve işleme yetkisi konusunda uyuşmazlık çıkabilir. Yargıtay'ın yerleşik uygulamasında, FSEK md. 52 gereği mali hak devirlerinin yazılı ve devredilen hakların ayrı ayrı gösterilmiş olması aranır; bu nedenle hem iş sözleşmelerine hem freelance sözleşmelere açık devir hükmü konulması güvenli yoldur¹.

---

İlgili içerikler için bkz. Telif Lisans ve Devir Sözleşmesi, Çalışan Yazılım Telif Sahipliği, Logomu Tasarlayan Tasarımcının Telif Hakkı Var mı?, Telif Hukuku.

Dipnotlar

1. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 8, md. 18, RG 13.12.1951/7981. ↩