Acele Kamulaştırma Nedir?

Acele Kamulaştırma Nedir?

İlgili çalışma alanı → İnşaat ve Gayrimenkul Hukuku: Tapu, imar ve mülkiyet uyuşmazlıkları için çalışma alanı.

Kısa cevap: Acele kamulaştırma, idarenin bedel kesinleşmeden taşınmaza el koymasına imkân tanıyan istisnai bir yoldur. 2942 sayılı Kanun md. 27, olağanüstü durumlarda ve Cumhurbaşkanı kararı bulunan işlerde bu yolu açar. Mahkeme, taşınmazın bilirkişice belirlenen değerini tespit eder; bu bedelin bloke edilmesi karşılığında idare taşınmaza el koyabilir. Acele el koyma mülkiyeti idareye geçirmez; yalnızca fiili kullanım imkânı verir. İdare, el koymanın ardından asıl bedel tespiti ve tescil davasını açmak zorundadır.

---

Acele Kamulaştırmanın Şartları

Acele kamulaştırma, olağan usulün istisnasıdır ve sınırlı hallerde uygulanır. 2942 sayılı Kanun md. 27, yurt savunması ihtiyacı, olağanüstü durumlar ve Cumhurbaşkanınca acele kamulaştırılması kararlaştırılan işler bakımından bu yolu tanır. İdare, bu şartların varlığında olağan kamulaştırmanın uzun aşamalarını beklemeden taşınmaza el koyabilir.

Mahkemenin bu aşamadaki görevi dardır. Hâkim, taşınmazın gerçek karşılığını nihai olarak belirlemez; yalnızca acele el koymaya esas teşkil edecek değeri bilirkişi aracılığıyla tespit eder. Bu değerin bloke edilmesiyle el koyma izni verilir.

---

El Koyma ile Bedel Tespitinin Sırası

Acele kamulaştırmada sıra tersine döner: idare önce taşınmaza el koyar, asıl bedel sonra belirlenir. El koyma kararı mülkiyeti nakletmez; taşınmaz hukuken malikin üzerindedir. İdare, el koymadan sonra makul sürede olağan bedel tespiti ve tescil davasını açmak zorundadır. Bu davada bedel, 2942 sayılı Kanun md. 11 esaslarına göre yeniden ve nihai biçimde belirlenir.

Önemli: Acele el koyma sırasında bloke edilen bedel geçici bir rakamdır; taşınmazın gerçek karşılığı değildir. Malik, asıl bedel tespiti davasında bu rakamı düşük bularak itiraz edebilir. Bu yüzden acele el koyma aşamasında yapılan ödemeyi taşınmazın nihai bedeli sanmak, malik aleyhine sonuç doğuran bir yanılgıdır.

---

Malikin Hakları ve Bedelin Denetimi

Acele el koyma malikin bedel hakkını ortadan kaldırmaz. Asıl bedel tespiti davasında taşınmazın gerçek karşılığı belirlenir ve gerçek karşılık ilkesi burada da geçerlidir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi'nin 25.12.2025 tarihli, E. 2025/7189, K. 2025/18605 sayılı kararı, arazi niteliğindeki taşınmazda gelir metoduyla bulunan değere objektif değer artışının yansıtılması ve gerçek karşılığın eksiksiz ödenmesi gerektiğini ortaya koyar.

İdare el koyduğu halde makul sürede bedel tespiti davası açmazsa, malikin başvurabileceği yollar doğar; bu durum uygulamada kamulaştırmasız el atma tartışmasına dönüşebilir. Dava açma usulü kamulaştırmasız el atma davası nasıl açılır sorusunda ele alınır.

Bedelin nasıl belirlendiği kamulaştırma bedeli nasıl hesaplanır sorusunda; sürecin bütünü kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma rehberi içinde açıklanır¹.

---

İlgili içerikler için bkz. Kamulaştırma ve Kamulaştırmasız El Atma Rehberi, Kamulaştırma Bedeli Nasıl Hesaplanır, Kamulaştırmasız El Atma Davası Nasıl Açılır.

Dipnotlar

1. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, RG 08.11.1983/18215. ↩