TÜRKPATENT Karar Gerekçesinde 5/1-b ile 5/1-c Ne Anlama Gelir?

TÜRKPATENT Karar Gerekçesinde 5/1-b ile 5/1-c Ne Anlama Gelir?

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, ihlal davaları ve uyuşmazlıklar için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Bu iki kod, SMK md. 5'te sayılan mutlak ret nedenlerinin iki ayrı bendine işaret eder. SMK md. 5/1-b, işaretin herhangi bir ayırt edici niteliğe sahip olmamasıdır. SMK md. 5/1-c ise işaretin ticaret alanında cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak veya üretim zamanı belirtmesi, yani tanımlayıcı olmasıdır¹. Ret bildiriminde her iki kodun birlikte yazılması olağandır ve tek bir gerekçe anlamına gelmez.

Kodların doğru okunması itiraz stratejisini belirler. İki bende karşı aynı savunmayı yazmak, itirazın en sık görülen zayıf noktasıdır.

---

1. Ret Bildirimindeki Kod Ne Anlatır

TÜRKPATENT, SMK md. 16 uyarınca başvuruyu mutlak ret nedenleri yönünden resen inceler. İnceleme sonunda verilen karar bildiriminde ret gerekçesi madde ve bent numarasıyla gösterilir.

Bildirimde iki bilgi aranır. Birincisi hangi bendin uygulandığıdır; b bendi ile c bendi farklı hukuki testlere dayanır. İkincisi retin kapsamıdır; karar tüm başvuruyu mu kapsıyor, yoksa yalnızca belirli sınıflar bakımından mı kısmi ret verilmiş.

Kısmi ret ayrımı önemlidir. Kısmi retde başvurunun reddedilmeyen kısmı yayıma çıkar; itiraz yalnızca reddedilen sınıflar için kurulur. Kapsamın yanlış okunması, itirazın gereksiz genişlemesine ve asıl argümanın dağılmasına yol açar. Karar bildiriminin genel okunuşu için TÜRKPATENT ret kararı ne anlama gelir başlığına bakılabilir.

---

2. SMK md. 5/1-b: Ayırt Edici Nitelikten Yoksunluk

b bendi, işaretin bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etme işlevini yerine getirip getiremediğini sorar. Cevap olumsuzsa işaret marka olamaz.

Bu bende tipik olarak giren işaretler: bağlamsız tek harfler ve sayılar, temel geometrik şekiller, sektörde standartlaşmış ambalaj ve süsleme unsurları, jenerik tanıtım sloganları. Ortak nokta, tüketicinin bu işareti bir kaynak göstergesi olarak değil, ürünün olağan bir parçası olarak algılamasıdır.

Değerlendirme her zaman somut mal ve hizmetler üzerinden yapılır. Bir işaret soyut düzeyde ayırt edici görünse bile, başvuru kapsamındaki sınıflar bakımından ayırt edicilikten yoksun bulunabilir. Kavramın teorik çerçevesi ayırt edicilik nedir makalesinde, bendin doktrinel ve içtihadi analizi ise SMK md. 5/1-b ayırt edicilik yoksunluğu makalesinde yer alır.

---

3. SMK md. 5/1-c: Tanımlayıcı İşaretler

c bendi daha dardır ve daha somuttur. İşaret, ticaret alanında malın veya hizmetin bir özelliğini doğrudan bildiriyorsa tescil edilemez. Kanun bu özellikleri sayar: cins, çeşit, vasıf, kalite, miktar, amaç, değer, coğrafi kaynak ve üretim veya sunum zamanı.

Hükmün kapsamı "münhasıran ya da esas unsur olarak" ibaresiyle genişletilmiştir. Tamamı tanımlayıcı olmayan, ancak esas unsuru tanımlayıcı olan bileşik işaretler de bent kapsamına girer.

Değerlendirmenin ölçütü genel halk değil, ilgili tüketici kesimidir. Yabancı dildeki bir terim, sektör profesyonelleri tarafından anlaşıldığı için tanımlayıcı sayılabilir; genel halkın kelimeyi bilmemesi sonucu değiştirmez. Bendin ayrıntılı incelemesi SMK md. 5/1-c tanımlayıcı işaretler makalesindedir.

Önemli: İki bent arasındaki ilişki tek yönlüdür. Tanımlayıcı olan her işaret aynı zamanda ayırt edicilikten yoksundur; ancak ayırt edicilikten yoksun her işaret tanımlayıcı değildir. Bu asimetri, itirazda hangi bende hangi argümanın yöneltileceğini belirler.

---

4. İkisi Neden Birlikte Uygulanır

Kurum, tanımlayıcı bulduğu bir işaret için çoğunlukla her iki bendi birlikte gösterir. Gerekçe pratiktir: tanımlayıcılık tespiti, ayırt edicilik yoksunluğunu da beraberinde getirir.

Bu uygulama başvuru sahibi için ispat yükünü ağırlaştırır. c bendine karşı verilen bir cevap, tek başına b bendini ortadan kaldırmaz. İtirazda her iki bent ayrı ayrı karşılanmalıdır.

Ayrım pratikte şöyle kurulur. c bendine karşı, işaretin malın özelliğini doğrudan değil dolaylı biçimde çağrıştırdığı; tüketicinin anlam kurmak için zihinsel bir adım atması gerektiği ileri sürülür. b bendine karşı ise işaretin bütünsel algıda kaynak gösterme kapasitesi bulunduğu, şekil unsuru, renk kompozisyonu veya sözcük dizilimi üzerinden gösterilir.

---

5. SMK md. 5/2: Kullanımla Ayırt Edicilik Kazanma

SMK md. 5/2, b ve c bentleri kapsamında reddedilecek bir işaretin, başvuru tarihinden önceki kullanım sonucunda ayırt edici nitelik kazanmışsa tescil edilebileceğini öngörür. İstisna dar yorumlanır.

İspat yükü başvuru sahibindedir ve eşik yüksektir. Birkaç yıllık kullanım, web sitesi görseli ve sınırlı sayıda fatura yeterli görülmez. Aranan delil portföyü satış rakamlarını, reklam harcamalarını, coğrafi yaygınlığı, pazar payını, bağımsız tüketici anketlerini ve meslek kuruluşu yazılarını birlikte içerir.

Kritik koşul zamansaldır. Kullanımın başvuru tarihinden önce gerçekleşmiş olması gerekir; başvurudan sonra toplanan belgeler, önceki dönemdeki tüketici algısını ispat etmekte sınırlı değer taşır.

---

6. Karara Karşı İki Aylık İtiraz

TÜRKPATENT'in ret kararına karşı, kararın bildirim tarihinden itibaren iki ay içinde SMK md. 20 uyarınca itiraz edilir. İtiraz Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu tarafından incelenir.

Süre hak düşürücü niteliktedir. Kaçırılması halinde ret kararı kesinleşir ve aynı işaret için yeni bir başvuru yapmak dışında yol kalmaz. Yeni başvuru ise kazanılmış tarihi ve varsa rüçhan hakkını kaybettirir.

Kurul kararı da nihai değildir. Aleyhe sonuçlanması halinde karara karşı iptal davası açılabilir; dava fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinde görülür. İtiraz dilekçesinin kurgusu için YİDK itiraz nasıl yapılır başlığına bakılabilir.

---

Uygulamada

İtirazda en sık yapılan hata, ret gerekçesini tartışmak yerine başvurunun ticari değerini anlatmaktır. Kurul, işaretin sahibi için ne ifade ettiğiyle değil, ilgili tüketici kesiminin işareti nasıl algıladığıyla ilgilenir. İtiraz metni bu algıyı hedef almadığında sonuç değişmez.

İkinci hata, iki bendi tek paragrafta karşılamaktır. Ayrı başlıklar altında, önce c bendine karşı tanımlayıcılık testinin uygulanma biçimi, ardından b bendine karşı bütünsel algı argümanı kurulmalıdır. Ret kararında sınıf bazlı bir ayrım yapılmışsa, itiraz da sınıf bazlı yürütülür.

Üçüncüsü, SMK md. 5/2 iddiasının hazırlıksız ileri sürülmesidir. Kullanımla ayırt edicilik kazanma iddiası delil portföyü tamamlanmadan gündeme getirildiğinde, itirazın asıl argümanını da zayıflatır. Bu iddia ya belgeyle desteklenir ya da hiç kurulmaz. Ret kararı sonrasındaki seçenek haritası mutlak ret nasıl aşılır başlığında yer alır.

---

İlgili içerikler için bkz. Marka İtiraz Süreci, Mutlak Ret Nedenleri, Marka Başvurusu Neden Reddedilir?, Marka Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 5, md. 16, md. 20, RG 10.01.2017/29944. ↩