Orijinal Ürünü İzinsiz Satmak Marka İhlali mi?

Orijinal Ürünü İzinsiz Satmak Marka İhlali mi?

İlgili hizmet sayfası → Marka Avukatı: Marka tescili, ihlal davaları ve uyuşmazlıklar için hizmet sayfası.

Kısa cevap: Kural olarak hayır. Orijinal ürünü izinsiz satmak, tek başına marka ihlali oluşturmaz. SMK md. 152'de düzenlenen hakkın tükenmesi ilkesi uyarınca, ürün marka sahibi tarafından veya onun izniyle piyasaya sunulduktan sonra, o ürünün yeniden satışı marka hakkının kapsamı dışında kalır¹. Marka sahibi, sattığı ürünün ikinci el veya toptan dağıtım zincirindeki dolaşımını marka hakkına dayanarak engelleyemez.

Ancak bu kuralın sınırları vardır. Ürün değiştirilmişse, kötüleştirilmişse veya satış biçimi markanın itibarına zarar veriyorsa tablo değişir.

---

Hakkın Tükenmesi İlkesi Nasıl Çalışır?

Tükenme, ürün bazında gerçekleşir. Marka sahibi bir partiyi piyasaya sürdüğünde, o partideki ürünler üzerindeki satışı kontrol etme yetkisi sona erer. Bir marketten aldığınız orijinal ürünü kendi mağazanızda veya internet sitenizde yeniden satmanız, markayı bu satışın tanıtımında kullanmanız da dahil olmak üzere, kural olarak hukuka uygundur.

Türk hukukunda uluslararası tükenme benimsenmiştir. SMK md. 152 piyasaya sunma bakımından coğrafi sınırlama içermez; ürünün Türkiye'de veya yurt dışında piyasaya sunulmuş olması sonucu değiştirmez.

---

Paralel İthalat: Yurt Dışından Getirilen Orijinal Ürün

Uluslararası tükenmenin pratik sonucu paralel ithalattır. Marka sahibinin yurt dışında piyasaya sürdüğü orijinal ürünü ithal edip Türkiye'de satmak, marka hakkına tecavüz oluşturmaz. Türkiye distribütörünün münhasır satış hakkına sahip olması bu sonucu tek başına değiştirmez; distribütörlük sözleşmesi üçüncü kişileri bağlamaz.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin yerleşik uygulamasında, orijinal ürünün paralel ithalat yoluyla satışı tecavüz sayılmaz; uyuşmazlık çoğu zaman ürünün orijinalliğinin ve piyasaya sunumun izinli olup olmadığının ispatına odaklanır.

---

İstisna: Ürünün Değiştirilmesi veya Kötüleştirilmesi

SMK md. 152/2 uyarınca marka sahibi, ürün piyasaya sunulduktan sonra üçüncü kişiler tarafından değiştirilerek veya kötüleştirilerek ticari amaçla kullanılmasını önleme yetkisini korur. Ambalajın açılıp yeniden paketlenmesi, seri numaralarının sökülmesi, ürünün yeniden doldurulması veya son kullanma tarihi geçmiş ürünün satışı bu istisnanın tipik görünümleridir.

Önemli: Seri numarası veya parti kodu sökülmüş ürün, orijinal olsa bile risk taşır. Bu kodlar marka sahibinin geri çağırma ve kalite takip sisteminin parçasıdır; sökülmeleri ürünün kötüleştirilmesi olarak nitelendirilebilir ve tecavüz iddiasına dayanak yapılabilir.

---

İnternetten Satışta Sınırlar

E-ticarette hakkın tükenmesi savunması geçerliliğini korur; ancak satış biçimi ayrıca denetlenir. Markanın logosunu mağaza adında veya alan adında kullanmak, yetkili satıcı izlenimi vermek ya da markayı kendi işletmenizin tanıtım aracına dönüştürmek, tükenmenin kapsamını aşar. Ürünü tanımlamak için markayı kullanmak serbesttir; işletmeyi markayla özdeşleştirmek serbest değildir. Pazaryeri satışlarındaki risk alanları için E-Ticarette Marka İhlali sayfası ayrıntı içerir.

Tecavüzün genel koşulları bakımından Marka İhlali Nedir? sorusundaki çerçeve tamamlayıcıdır.

---

Uygulamada En Sık Yapılan Hata

Satıcıların en sık yaptığı hata, tedarik zincirini belgeleyememektir. Hakkın tükenmesi savunmasında ispat yükü ürünün izinli biçimde piyasaya sunulduğunu ileri süren satıcıdadır. Faturasız alım, elden tedarik veya menşei belirsiz stok, ürün orijinal olsa dahi savunmayı çökertme riski taşır. Alım faturalarının, gümrük beyannamelerinin ve tedarikçi sözleşmelerinin düzenli arşivlenmesi bu riskin tek gerçek panzehiridir.

---

Dava Riski

Marka sahipleri paralel ithalatçıya karşı çoğu zaman iki koldan ilerler: ürünün sahte olduğu iddiasıyla tecavüz davası ve satış biçiminin itibarı zedelediği iddiasıyla haksız rekabet talebi. İlk iddia ürün incelemesiyle çözülür; ikincisi satış kanalının özenine bağlıdır. Garanti kapsamı konusunda yanıltıcı beyan, yetkili servis izlenimi veya markanın kurumsal görsellerinin izinsiz kullanımı, tükenme savunmasına rağmen aleyhe sonuç doğurabilir. Satış sayfalarında ürünün paralel ithal olduğunu ve garanti koşullarını açık biçimde belirtmek dava riskini düşürür.

---

İlgili içerikler için bkz. E-Ticarette Marka İhlali, Marka İhlali ve Tecavüz Davaları, Marka İhlali Nedir?, Marka Hukuku.

Dipnotlar

1. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 152, RG 10.01.2017/29944. ↩